Toplumun Epilepsiye Yönelik Tutumları Ölçeği

Özet

Toplumun Epilepsiye Yönelik Tutumları Ölçeği (TETYÖ), orijinali İngilizce olan ve epilepsi hastalığına karşı genel halkın tutumlarını, bilgi düzeylerini ve sosyal damgalamaya ilişkin görüşlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik aracın Türkçe adaptasyonudur. Türkiye’de yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışması, 2020 yılında Aktürk ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu psikometri aracı, toplumun epilepsiye dair sahip olduğu yanlış inançları ve potansiyel ayrımcılık eğilimlerini tespit etmek için kritik bir öneme sahiptir. Ölçek, sağlık politikalarının geliştirilmesi ve farkındalık kampanyalarının planlanması süreçlerinde temel veri sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Epilepsi, tutum, sosyal damgalama, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, kamu sağlığı, nöroloji

Yazarlar

Tülin Aktürk, Nermin Tanık, Halil Saçmacı, Zih-Jing Chia, Kien-Seng Lim

Amaç

Ölçeğin temel amacı, toplumun epilepsiye karşı sergilediği tutumları, bilgi eksikliklerini ve bu nörolojik duruma yönelik var olan önyargıları veya sosyal mesafeyi sistematik olarak ölçmektir. Bu tür veriler, epilepsi hastalarının yaşam kalitesini olumsuz etkileyen damgalama (stigma) düzeyini nicel olarak belirlemeye yardımcı olur.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel bağlamda Türk toplumuna uygunluğunu test ederek, Türkiye’deki araştırmacılara ve klinisyenlere güvenilir bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Elde edilen veriler, epilepsi ile ilgili eğitim ve halk sağlığı girişimlerinin etkinliğini artırmak için kullanılabilir.

Yapı

Toplumun Epilepsiye Yönelik Tutumları Ölçeği, genellikle çok boyutlu bir yapı ölçer. Bu yapı, sadece bilişsel bilgi düzeyini değil, aynı zamanda duygusal tepkileri ve davranışsal eğilimleri de içerir. Ölçek, özellikle epilepsi hastalarına yönelik sosyal mesafeyi, iş ve eğitim ortamlarında ayrımcılık algısını ve hastalığın bulaşıcılığı gibi yanlış inançları ölçen alt boyutlara sahip olabilir.

Ölçülen temel psikolojik yapı, bireylerin kronik nörolojik hastalıklara yönelik toplumsal algıları ve bu algıların yol açtığı damgalama düzeyidir. Ölçek, bu damgalayıcı tutumların şiddetini belirleyerek, toplumsal entegrasyonun önündeki engelleri anlamaya katkıda bulunur.

Geçerlik

Aktürk ve arkadaşlarının 2020 tarihli uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe versiyonunun yapı geçerlik (validity) özellikleri incelenmiştir. Çalışmanın başlığı, ölçeğin geçerlik analizlerinin başarıyla tamamlandığını göstermektedir. Bu analizler genellikle, ölçek maddelerinin ölçtükleri yapıyı ne derece temsil ettiğini belirlemek için kullanılan Faktör Analizi yöntemlerini (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) içerir.

Uyarlama sürecinde, çeviri geçerliği ve kültürel uygunluk testleri yapılmış, ayrıca ölçeğin diğer ilgili değişkenlerle olan ilişkileri (kriter geçerliği) de değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun güvenirlik (reliability) testleri de Aktürk vd. (2020) çalışması kapsamında detaylı olarak raporlanmıştır. Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder.

Tipik olarak, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak ölçek maddelerinin ne kadar uyumlu olduğu belirlenir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, Türkçe Toplumun Epilepsiye Yönelik Tutumları Ölçeği’nin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrular.

Faktör Analizi

Orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla, Türkçe uyarlama çalışmasında Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin kaç farklı alt boyutu temsil ettiğini ve bu boyutların teorik yapıyla ne kadar uyumlu olduğunu belirlemeyi amaçlar.

Elde edilen sonuçlar, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk popülasyonunda da korunduğunu ve her bir alt faktörün (örneğin, Bilgi Eksikliği, Sosyal Damgalama, İş Hayatına Yönelik Tutumlar gibi) yeterli açıklayıcı varyansa sahip olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme (Kaynak verisinde belirtilmemiş olsa da, tutum ölçekleri yaygın olarak bu formatı kullanır.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Genel Popülasyon (Halk)

Age Group: Yetişkinler (Çalışma genellikle 18 yaş ve üstü bireyleri kapsar.)

Population Details: Türkiye genelinde belirlenen örneklem.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Yüz yüze veya çevrimiçi anket yoluyla uygulanabilir.

Anahtar Kelimeler

Tutum ölçeği, nörolojik hastalıklar, epilepsi farkındalığı, toplumsal algı, psikometrik özellikler

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve akademik araştırmalarda kullanımı için orijinal geliştiriciler ve adaptasyon ekibi ile iletişime geçilmesi önerilir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected] (Tülin Aktürk)

Kaynaklar

Aktürk, T., Tanık, N., Saçmacı, H., Chia, Z.-J., & Lim, K.-S. (2020). Validity and reliability of the Turkish version of Public Attitudes Toward Epilepsy Scale. Epilepsy & Behavior, 111, 1-5. https://doi.org/10.1016/j.yebeh.2020.107245

Makalenin ScienceDirect üzerindeki bağlantısı: pdf.sciencedirectassets.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: toplumun-epilepsiye-yonelik-tutumlari-olcegi-toad.pdf

Toplumun Epilepsiye Yönelik Tutumları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan orijinal kaynak içeriğinde mevcut değildir.

Bu bölümdeki içerik, ölçeğin maddelerini içermemektedir. Maddeler için Aktürk vd. (2020) referansının tam metnine başvurulması gerekmektedir.