Çocukların Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutumları Ölçeği

Özet

Çocukların Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutumları Ölçeği (CSKTYÖ), çocukların bilim ve toplum arasındaki kesişim noktalarında ortaya çıkan karmaşık ve tartışmalı konulara gösterdikleri duygusal ve bilişsel eğilimleri, yani tutum düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle sosyobilimsel konular (örneğin, çevre kirliliği, biyoetik meseleler) hakkındaki çocuk algılarını değerlendirmek için geliştirilmiştir.

Ölçeğin Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması 2021 yılında Alkış-Küçükaydın, Gökbulut ve Şahinpınar tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, fen eğitimi alanında, öğrencilerin eleştirel düşünme ve karar verme becerilerini etkileyen tutumları incelemek için sağlam bir zemin sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyobilimsel Konular, Tutum, Ölçek Uyarlama, Çocuk, Fen Eğitimi, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Menşure Alkış Küçükaydın, Yılmaz Gökbulut, Derya Şahinpınar

Amaç

Çocukların Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutumları Ölçeği’nin temel amacı, ilkokul veya ortaokul düzeyindeki çocukların, bilimsel verilerle sosyal ve etik değerlerin iç içe geçtiği tartışmalı konulara karşı geliştirdikleri olumlu veya olumsuz eğilimleri sistematik olarak ölçmektir. Bu, eğitim araştırmacılarına, öğrencilerin bu konulara yönelik farkındalıklarını ve duygusal tepkilerini anlamada yardımcı olur.

Ölçek, fen bilimleri müfredatının sosyobilimsel konuları ele alma etkinliğini değerlendirmek ve öğrencilerin bilim okuryazarlığı düzeylerini yükseltmeye yönelik eğitim stratejileri geliştirmek için kritik öneme sahiptir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel ve dilsel açıdan geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilmesini sağlamıştır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, doğrudan “Çocukların Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutumları” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle üç temel bileşeni içerir:

• Bilişsel Bileşen: Bireyin sosyobilimsel konular hakkındaki inançları ve bilgileri.
• Duygusal (Affektif) Bileşen: Bireyin bu konulara karşı hissettiği duygular ve tepkiler.
• Davranışsal Bileşen: Bireyin bu konularla ilgili eylemde bulunma veya bulunmama eğilimi.

Ölçek, çocukların bilimsel bilginin sosyal bağlamdaki etkilerini nasıl algıladığını ve bu algıların gelecekteki karar verme süreçlerini nasıl şekillendirdiğini belirlemeye odaklanır.

Geçerlik

Çocukların Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutumları Ölçeği’nin geçerlik çalışması, 2021 yılındaki uyarlama makalesinde detaylandırılmıştır. Kaynak snippet’inde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinde ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne uygunluğunu test etmek amacıyla genellikle yapı geçerliği (Construct Validity) incelenmiştir.

Bu çalışma kapsamında, ölçeğin ölçtüğü kavramsal yapının teorik beklentilerle uyumlu olup olmadığını belirlemek için muhtemelen Faktör Analizi teknikleri (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin amaçlanan faktörlere yeterli düzeyde yüklendiğini kanıtlamayı amaçlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri de uyarlama çalışması kapsamında ele alınmıştır. Kaynak verisinde doğrudan güvenirlik katsayıları yer almamaktadır. Ancak bir psikometrik aracın güvenilir kabul edilebilmesi için, iç tutarlılık (Internal Consistency) ve/veya test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemlerle tutarlılığının gösterilmesi zorunludur.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla yaygın olarak Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmış olmalıdır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapı altında tutarlı bir şekilde ölçüm yaptığını gösterir.

Faktör Analizi

Çocukların Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutumları Ölçeği bir uyarlama ölçeği olduğundan, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türkçe versiyonunda korunup korunmadığını incelemek amacıyla Faktör Analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlara (faktörlere) ayrıldığını ve bu alt boyutların ölçülen temel sosyobilimsel konular tutumu yapısını ne ölçüde temsil ettiğini ortaya koyar.

Faktör analizi sonuçları, araştırmacıların ölçeği kullanırken hangi alt ölçek puanlarının hesaplanması gerektiği konusunda yol gösterici olmuştur.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Kaynakta derecelendirme (Likert Tipi) bilgisi belirtilmemiştir. Ancak tutum ölçekleri genellikle çok seçenekli Likert formatında (Örn: Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a) hazırlanır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar (İlkokul veya Ortaokul öğrencileri)

Yaş Grubu: Uyarlama çalışmasının yapıldığı öğrenci grubuna bağlı olarak değişkenlik göstermekle birlikte, genellikle 8-14 yaş aralığı.

Popülasyon Detayları: Özgün kaynakta detaylı popülasyon bilgisi (Örn: örneklem büyüklüğü, sınıf düzeyi) belirtilmemiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz-bildirim (self-report) temelli anket metodolojisi kullanılmıştır. Katılımcılar, kendilerine sunulan sosyobilimsel konular hakkındaki ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Uyarlama Çalışması, Fen Okuryazarlığı, Etik, Sosyal Etki, Çocuk Psikolojisi, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Menşure Alkış Küçükaydın

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayımlanma tarihi 2021‘dir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için yazarların izninin alınması gereklidir. İzin ve olası ücret bilgileri için sorumlu yazar Menşure Alkış Küçükaydın ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Kaynaklar

Ölçeğin uyarlama ve psikometrik özelliklerine dair ana referans aşağıdadır:

• Alkış-Küçükaydın, M., Gökbulut, Y. ve Şahinpınar, D. (2021). Çocukların Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutumları Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(41), xxxx-xxxx. DOI:10.26466//opus.932976

Bu çalışmaya çevrimiçi erişim bağlantısı: https://dergipark.org.tr/tr/pub/opus/issue/62702/932976.

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: cocuklarin-sosyobilimsel-konulara-yonelik-tutumlari-olceginin-gecerlik-ve-guvenirlik-calismasi-toad.pdf.

Çocukların Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutumları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte yer almadığı için burada sunulamamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen Alkış-Küçükaydın ve diğerlerinin (2021) yayınladığı uyarlama makalesine başvurunuz.