Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimlerine Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimlerine Yönelik Tutum Ölçeği (TCDMSYT), bireylerin meslek seçim süreçlerinde etkili olan toplumsal cinsiyet stereotiplerine karşı geliştirdikleri tutumları belirlemek amacıyla 2015 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda dokuz (9) maddeden ve iki (2) alt boyuttan oluşan kısa ve yapısal olarak sağlam bir form kazanmıştır. Ölçeğin psikometrik özellikleri, hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizleri ile incelenmiş ve yeterli düzeyde uyum sağladığı tespit edilmiştir. Bu araç, özellikle eğitim ve psikolojik danışmanlık alanlarında, bireylerin kariyer gelişimini etkileyen cinsiyet temelli önyargıları araştırmada kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Cinsiyet, Meslek Seçimi, Tutum Ölçeği, Güvenirlik, Geçerlik, Likert Ölçeği, Faktör Analizi.

Yazarlar

Hicran Çetin-Gündüz, Selda Tarhan, Zeynep Kılıç

Amaç

TCDMSYT Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin meslekleri geleneksel olarak “kadın işi” veya “erkek işi” olarak ayırma eğilimlerine yönelik sahip oldukları tutumları ölçmektir. Bu tutumların belirlenmesi, özellikle gençlerin kariyer planlaması sırasında karşılaştıkları toplumsal cinsiyet kalıp yargılarının etkisini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Ölçek, kadınların hem geleneksel olarak erkeklere atfedilen meslekleri seçme potansiyeline hem de genel olarak meslek sahibi olmalarına yönelik toplumsal kabulleri ve dirençleri saptamayı hedeflemektedir. Bu sayede eğitimciler ve danışmanlar, cinsiyet eşitliğini teşvik eden kariyer rehberlik programları geliştirebilirler.

Yapı

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimlerine Yönelik Tutum Ölçeği, toplam 9 maddeden ve iki temel faktörden oluşan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu iki faktör, bireylerin cinsiyet rollerine dair farklı tutum boyutlarını temsil etmektedir.

Ölçeğin alt boyutları ve madde sayıları şunlardır:

• Kadınların Meslek Seçimlerine Yönelik Tutum: Bu alt boyut 5 maddeden oluşmaktadır ve kadınların geleneksel olarak erkeklere özgü görülen meslekleri icra etmesine yönelik tutumları değerlendirir.
• Kadınların Meslek Sahibi Olmasına Yönelik Tutum: Bu alt boyut 4 maddeden oluşmaktadır ve genel olarak kadınların çalışma hayatına katılımına ve profesyonel kariyer edinmesine yönelik olumlu veya olumsuz tutumları ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem yapı geçerliği hem de kapsam geçerliği olmak üzere iki temel açıdan titizlikle incelenmiştir. Kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla, literatür taraması sonucunda başlangıçta 38 maddelik bir taslak form oluşturulmuştur.

Hazırlanan taslak form, okul öncesi, çocuk gelişimi ve Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik (PDR) alanlarından beş uzmandan oluşan bir grup tarafından dil ve içerik uygunluğu açısından değerlendirilmiştir. Uzman görüşleri doğrultusunda, maddelerin %90-100 oranında uygun olduğu belirtilenler kullanılmış, yeniden düzenlenen form 23 maddeye indirilmiştir (bu maddelerin yedisi ters maddedir). Bu süreç, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı yeterince temsil etmesini sağlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık katsayısı olarak Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır.

Dokuz maddeden oluşan nihai ölçek formunda, faktörlerin iç tutarlılık katsayıları yeterli düzeyde bulunmuştur: Birinci faktör için Cronbach Alfa katsayısı .71, ikinci faktör için ise .69 olarak hesaplanmıştır. Bu değerler, ölçeğin alt boyutlarının kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin iki faktörlü yapısının teorik beklentilere uygunluğunu test etmiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçlarına göre, ölçeğin yapısal eşitlik modelinin uyum iyiliği değerleri incelenmiştir. Elde edilen değerler (χ²/sd: 2.97, RMR= 0.028, GFI=0.96, AGFI= 0.94, CFI=0.96, RMSEA=0.07), modelin veri ile mükemmel veya çok iyi düzeyde uyum gösterdiğini kanıtlamaktadır. Özellikle RMSEA değerinin 0.08’in altında olması ve CFI ile GFI değerlerinin 0.90’ın üzerinde olması, TCDMSYT ölçeğinin geçerli ve güvenilir iki faktörlü bir yapıya sahip olduğunu kesinleştirmektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Tutum Ölçeği)

Format: Yazılı öz bildirim formu

Derecelendirme: 3’lü Likert Ölçeği (1=Hiç katılmıyorum – 3= Tamamen katılıyorum). Bu düşük seçenekli format, yanıtlayıcının kararsız kalma eğilimini azaltarak daha net bir tutum belirlemesine yardımcı olur.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel popülasyonda tutumları ölçmek için kullanılabilir, ancak geliştirme çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya eğitim alanında çalışanlar üzerinde yapılmıştır.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonrası (Lise veya üniversite öğrencileri ve yetişkinler).

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışma detayları belirtilmemiştir, ancak ölçek, toplumsal cinsiyet rollerine dair tutumları ölçtüğü için geniş bir eğitim düzeyine uygulanabilir.

Test Metodolojisi: Psikometrik açıdan sağlamlığını kanıtlamak için AFA ve DFA kullanılmıştır. Ölçek, bireylerin kendi tutumlarını beyan etmelerine dayanır.

Anahtar Kelimeler

Tutum, Meslek Eğitimi, Cinsiyet Rolleri, Psikometrik Özellikler, Faktör Yapısı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hicran Çetin-Gündüz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle makalenin yazarlarına başvurulması gerekmektedir. Sorumlu yazarın e-posta adresi iletişim bilgileri arasında yer almaktadır.

Makale Bağlantısı: Orijinal çalışmanın tam metnine buefad.bartin.edu.tr adresinden erişilebilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: toplumsal-cinsiyete-dayali-meslek-secimlerine-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Çetin-Gündüz, H., Tarhan, S. ve Kılıç, Z. (2015). Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimlerine Yönelik Tutum Ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 21-33. DOI: 10.14686/BUEFAD.

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimlerine Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 2 alt boyut ve 9 madde
• Kadınların Meslek Seçimlerine Yönelik Tutum (5 m): Araba tamirciliği boyacılık gibi meslekler sadece erkeklere uygundur.
• Kadınların Meslek Sahibi Olmasına Yönelik Tutum (4 m): Kadınların meslek sahibi olması hoşuma gider.