Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeği (Erkek Formu)

Özet

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeği (Erkek Formu), 2019 yılında Haskan-Avcı, Özdemir, Yiğit, Hasret ve Tozar tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, erkek bireylerin kariyer tercihlerinde ve meslek seçim süreçlerinde geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinden ve kalıp yargılarından ne ölçüde etkilendiğini belirlemeyi amaçlamaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında erkeklerin mesleki yönelimlerini sosyal beklentiler ışığında inceleyerek, kariyer danışmanlığı alanına önemli bir katkı sağlamaktadır.

Ölçek, özellikle erkeklerin “erkek mesleği” olarak algılanan alanlara yönelme veya “kadın mesleği” olarak görülen alanlardan kaçınma eğilimlerini ölçmeye odaklanmıştır. Bu formun geliştirilme süreci, kapsamlı güvenirlik ve geçerlik analizleriyle desteklenmiştir ve bulgular Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayınlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Cinsiyet, Meslek Seçimi, Kariyer Gelişimi, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Erkek Formu, Cinsiyet Rolleri.

Yazarlar

Özlem Haskan-Avcı, Elif Özdemir, Sibel Yiğit, Yasemin Hasret, Zeynep Tozar.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, erkek popülasyonunda toplumsal cinsiyet temelli mesleki kalıp yargıların ve normların kariyer kararları üzerindeki etkisini bilimsel olarak ölçmektir. Bu araç, bireylerin kendi yetenek ve ilgilerinden bağımsız olarak, toplumsal beklentiler doğrultusunda meslek seçme eğilimlerinin şiddetini tespit etmeye yardımcı olur.

Eğitim ve psikolojik danışmanlık ortamlarında, bu ölçek sayesinde, bireylerin meslek seçimlerini kısıtlayan kültürel veya sosyal engeller erken teşhis edilebilir. Elde edilen veriler, öğrencilere yönelik kariyer rehberliği programlarının geliştirilmesinde ve cinsiyet eşitliğine dayalı mesleki rehberlik stratejilerinin oluşturulmasında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi yapısını ölçmektedir. Bu yapı, mesleki tercihlerin biyolojik cinsiyetten ziyade, toplum tarafından atfedilen roller (erkeklik/kadınlık rolleri) tarafından şekillendirilmesini ifade eder. Ölçek, bu yapıyı genellikle iki ana boyutta ele almaktadır: Geleneksel Erkek Mesleklerine Yönelim ve Geleneksel Kadın Mesleklerinden Kaçınma eğilimi.

Ölçülen bu psikometrik yapı, bireyin mesleki öz yeterlilik algısının, toplumsal cinsiyet rolleri tarafından nasıl sınırlandığını veya genişletildiğini anlamak için kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda, ölçek, sosyal öğrenme teorileri ve kariyer gelişim modelleri ile yakından ilişkilidir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Haskan-Avcı ve ark., 2019), yapı geçerliğini kanıtlamak amacıyla çeşitli geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen teorik yapıyı temsil etme derecesini belirlemiştir. Genellikle ölçek geliştirme çalışmalarında, yapı geçerliğini desteklemek için açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri kullanılır. İlgili çalışmada, bu analizlerin sonuçları, ölçeğin geçerli bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak rapor edilmiştir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Orijinal makalede, ölçeğin alt boyutları ve genel ölçek için hesaplanan güvenirlik katsayılarının kabul edilebilir düzeyde olduğu belirtilmiştir. Detaylı güvenirlik bilgileri (örneğin test-tekrar test güvenilirliği) için birincil kaynağa başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal boyutlarını belirlemek ve maddelerin hangi alt faktörler altında toplandığını tespit etmek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeği (Erkek Formu) için çok boyutlu bir yapıyı ortaya çıkarmıştır. Faktör yükleri ve varyans açıklama oranları, ölçeğin teorik olarak beklenen yapıyla uyumlu olduğunu desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme çalışması (Ölçek Geliştirme)

Biçim: Orijinal çalışmada derecelendirme bilgisi net olarak belirtilmese de, psikometrik standartlara uygun olarak genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi bir derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Erkek bireyler (Ölçek, sadece erkekler için geliştirilmiştir).

Yaş Grubu: Genellikle lise ve üniversite düzeyindeki genç yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki farklı eğitim kademelerinden seçilen erkek öğrenciler ve genç yetişkinler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-Report Scale) formatında uygulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Cinsiyet Rolleri, Kariyer Danışmanlığı, Mesleki Kalıp Yargılar, Psikolojik Ölçek, Haskan-Avcı, Sosyal Etki.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Diğer yazarların e-posta adresleri orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi (Sorumlu Yazar): Özlem HASKAN AVCI ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirme çalışması 2019 yılında yayınlanmıştır. Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlara ve kaynak makaleye uygun atıf yapılması koşuluyla ücretsizdir. Ticari amaçlı kullanımlar veya lisanslama detayları için sorumlu yazar Özlem Haskan Avcı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makale, DergiPark üzerinden açık erişimli olarak sunulmuştur, bu da ölçek geliştirme sürecine dair bilgilere kolay erişim sağlamaktadır.

Kaynaklar

• Haskan-Avcı, Ö., Özdemir, E., Yiğit, S., Hasret, Y., ve Tozar, Z. (2019). Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeği’nin geliştirilmesi – Erkek Formu. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 262-275. DOI: 10.17860/mersinefd.346450

• Makalenin tam metni DergiPark üzerinden erişime açıktır: dergipark.org.tr

• Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: toplumsal-cinsiyete-dayali-meslek-secimi-olcegi-erkek-formu-toad.pdf

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeği (Erkek Formu) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakları veya gizlilik nedenleriyle burada listelenmemiştir. Ölçek maddelerinin tam metnine ve uygulama yönergelerine ulaşmak için lütfen Haskan-Avcı ve arkadaşları (2019) tarafından yayımlanan orijinal akademik makaleye başvurunuz.