Yerel Yerleştirmeye (Adrese Dayalı Yerleştirmeye) Yönelik Guttman Tutum Ölçeği

Özet

Yerel Yerleştirmeye Yönelik Guttman Tutum Ölçeği, Türkiye’deki ortaöğretim kurumlarına geçiş sistemi olan Liselere Geçiş Sistemi (LGS) kapsamında uygulanan Yerel Yerleştirme (Adrese Dayalı Yerleştirme) uygulamasına karşı bireylerin tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Guttman Ölçeklemesi tekniğinin temel prensiplerine uygun olarak, tutum hiyerarşisini ve kümülatif yapısını ortaya koymayı hedeflemiştir. Bu ölçek, eğitim politikalarının paydaşlar üzerindeki kabul düzeyini ve etkilerini değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, 2020 yılında Coşkun, İnam ve Turanlı tarafından gerçekleştirilen kapsamlı bir araştırma sürecinin sonucudur.

Ölçek, özellikle eğitim sistemi reformlarının toplumsal algısını ve benimsenme derecesini belirlemede kritik bir rol oynamaktadır. Yerel Yerleştirme sistemi, öğrencilerin ikamet adreslerine yakın okullara yerleştirilmesini öngördüğünden, veli ve öğrenci tutumlarının bu yeni sisteme adaptasyonu ve memnuniyeti, eğitimin başarısı açısından büyük önem taşımaktadır. Bu ölçek, ilgili paydaşların tutumlarını sistematik ve hiyerarşik bir düzlemde analiz etme imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tutum Ölçeği, Guttman Ölçeklemesi, Yerel Yerleştirme, Liselere Geçiş Sistemi (LGS), Adrese Dayalı Eğitim, Eğitim Politikaları, Psikometri, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Meltem Coşkun, Burcu İnam, Nilgün Turanlı

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı tarafından uygulanan ve merkezi sınav puanı dışındaki kriterleri (özellikle ikamet adresi) temel alan Yerel Yerleştirme sistemine yönelik öğrenci, veli ve diğer eğitim paydaşlarının sahip olduğu tutum düzeylerini ölçmektir. Ölçek, söz konusu yerleştirme mekanizmasının getirdiği zorluklar, fırsatlar ve algılanan adaleti değerlendiren hiyerarşik bir tutum profilini çıkarmayı amaçlamaktadır.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına, politika yapıcılarına ve okul yöneticilerine, Yerel Yerleştirme sistemine dair mevcut kabul düzeyini ve olası direnç noktalarını belirlemede nicel veriler sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, sistemin iyileştirilmesi veya iletişim stratejilerinin yeniden düzenlenmesi için kanıta dayalı kararlar alınmasına zemin hazırlanmaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, psikolojik bir yapı olarak “Yerel Yerleştirme Sistemine Yönelik Tutum”u ölçmektedir. Tutum, bireyin belirli bir nesne, kişi, durum veya politikaya karşı sahip olduğu bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimlerin organize bir bütünüdür. Guttman Ölçeklemesi kullanılması, ölçülen tutumun tek boyutlu (unidimensional) ve kümülatif bir doğaya sahip olduğunu varsayar.

Kümülatif doğa gereği, ölçekteki maddeler zorluk veya kabul düzeyine göre sıralanmıştır. Bu, bir bireyin daha zorlayıcı veya daha olumlu bir maddeyi kabul etmesi durumunda, o kişinin daha kolay veya daha az olumlu maddeleri de kabul ettiği anlamına gelir. Bu hiyerarşik yapı, tutumun basit bir skor yerine, bir kabul örüntüsü olarak incelenmesine olanak tanır. Yapı, sistemin adaletine, okula yakınlığın faydalarına ve merkezi sınav baskısının azalmasına yönelik algıları içermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal çalışmasında (Coşkun, İnam, & Turanlı, 2020), Guttman Ölçeklemesi tekniği kullanıldığı için geçerlik çalışmaları geleneksel faktör analizi yerine genellikle kümülatif modelin uygunluğuna odaklanmıştır. Bu bağlamda, geçerlik, maddelerin ölçülen yapıyı ne ölçüde tek boyutlu ve hiyerarşik olarak temsil ettiğine dayanır.

Guttman ölçeklerinde temel geçerlik göstergeleri Tekrarlanabilirlik Katsayısı (Coefficient of Reproducibility – CR) ve Ölçeklenebilirlik Katsayısı (Coefficient of Scalability – CS) değerleridir. Yüksek CR ve CS değerleri, maddelerin teorik olarak beklenen kümülatif örüntüye uygunluğunu gösterir ve bu da ölçeğin yapısal geçerliğine işaret eder. Genellikle CR değerinin 0.90’ın üzerinde, CS değerinin ise 0.60’ın üzerinde olması ölçeğin kabul edilebilir düzeyde geçerli olduğunu gösterir. Orijinal çalışmada bu katsayıların yeterli düzeyde olduğu rapor edilmiştir, ancak kaynakta spesifik değerler belirtilmemiştir.

Güvenirlik

Guttman Ölçeklemesi bağlamında güvenirlik, genellikle ölçümün tutarlılığı ve tekrarlanabilirliği ile ilişkilidir. Geleneksel iç tutarlılık katsayıları (örneğin Cronbach Alfa) Guttman ölçeklerinin kümülatif doğası nedeniyle uygun olmayabilir veya yanıltıcı sonuçlar verebilir.

Bu ölçek için güvenirlik, özellikle Ölçeklenebilirlik Katsayısı (CS) ile dolaylı olarak sağlanır. CS değeri, maddelerin tutarlı bir hiyerarşi oluşturup oluşturmadığını göstererek, ölçeğin güvenilir bir sıralama sağladığını kanıtlar. Yüksek ölçeklenebilirlik, ölçüm hatalarının düşük olduğunu ve sonuçların kararlı olduğunu ima eder. Orijinal geliştirme çalışması, ölçeğin tutarlı ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Geleneksel Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı), genellikle Likert tipi ölçeklerdeki temel boyutları ve gizil yapıları belirlemek için kullanılır. Ancak, Yerel Yerleştirmeye Yönelik Guttman Tutum Ölçeği, doğası gereği tek boyutluluğu (unidimensionality) zorunlu kılan Guttman Ölçeklemesi prensibiyle geliştirilmiştir.

Bu nedenle, ölçek geliştirme aşamasında, faktör analizinden ziyade, maddelerin kümülatif modeline ne kadar uyduğu (hata oranları ve ölçeklenebilirlik katsayıları) kontrol edilmiştir. Eğer bir faktör analizi yapılmışsa bile, bunun amacı Guttman modelinin varsaydığı tek boyutu teyit etmek veya kalan varyansı incelemek olmuştur. Ölçeğin birincil psikometrik dayanağı, maddelerin hiyerarşik sıralanışıdır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Development/Geliştirilmiş Ölçek)

Format: Guttman Ölçeklemesi (Kümülatif, Hiyerarşik Sıralama)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Liselere Geçiş Sistemi (LGS) sürecinde olan öğrenci ve veliler.

Age Group: Türkiye’de ortaokul son sınıf (8. sınıf) öğrencileri ve bu öğrencilerin velileri (yaklaşık 13-15 yaş aralığı ve yetişkinler).

Population Details: Ölçek, LGS kapsamında yerel yerleştirme uygulamalarına maruz kalan veya bu konuda görüş bildirme yetkinliğine sahip olan eğitim paydaşları üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Maddelerin kabul veya ret edilme örüntülerine dayalı olarak, bireylerin tutumlarının hiyerarşik olarak sıralandığı Guttman Ölçeklemesi tekniği kullanılmıştır. Ölçek, belirli bir tutumun kabul edilme zorluğuna göre sıralanan maddelerden oluşur.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Reformu, Tutum Ölçümü, Kümülatif Ölçek, Psikometri, Tutum, Yerleştirme Sistemi, Guttman.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Yazar ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu Yazar: [email protected] (Meltem Çoşkun)

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Tahmini).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geliştirildiği ve yayımlandığı yıl 2020’dir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve izin şartları için sorumlu yazar Meltem Çoşkun ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik amaçlı kullanımlar için genellikle orijinal kaynağa atıf yapılması beklenir.

Kaynaklar

Coşkun, M., İnam, B., & Turanlı, N. (2020). Liselere geçiş sistemi: Yerel yerleştirmeye yönelik Guttman Tutum Ölçeği geliştirilmesi. Sakarya Eğitim Fakültesi Dergisi, 10 (1), 152-165. doi: https://doi.org/10.19126/suje.64677

Makalenin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• yerel-yerlestirmeye-adrese-dayali-yerlestirmeye-yonelik-guttman-tutum-olcegi-toad.pdf

Yerel Yerleştirmeye (Adrese Dayalı Yerleştirmeye) Yönelik Guttman Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Orijinal kaynak içeriğinde ölçek maddeleri doğrudan sunulmamıştır. Maddelerin tam listesi için Coşkun, İnam ve Turanlı (2020) tarafından yayımlanan makaleye başvurulması gerekmektedir. Guttman ölçeklerinin doğası gereği, maddeler genellikle “Evet/Hayır” veya “Kabul Ediyorum/Reddediyorum” gibi dikotomik yanıt formatına sahip olup, tutumun en zayıf ifadesinden en güçlü ifadesine doğru sıralanmıştır.