Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeği

Özet

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeği (TCDMSTÖ), ortaöğretim düzeyindeki kız öğrencilerin meslek seçim süreçlerinde toplumsal cinsiyet rollerinden ne ölçüde etkilendiklerini ve bu duruma yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları kapsamında Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda ölçek, toplam varyansın önemli bir kısmını (%60.019) açıklayan, 24 maddeden ve 7 faktörden oluşan sağlam bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. TCDMSTÖ, iç tutarlık katsayısı ve test-tekrar test korelasyonları ile de yüksek düzeyde güvenirlik sergilemektedir.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Cinsiyet, Meslek Seçimi, Tutum Ölçeği, Ölçek Geliştirme, Ortaöğretim, Kız Öğrenci, Psikometri.

Yazarlar

Özlem Haskan Avcı, Merve Tozar, Yağmur Hasret, Sinem Yiğit, Elif Özdemir.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören kız öğrencilerin, meslek tercihlerini belirlerken geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinden kaynaklanan beklentilere karşı geliştirdikleri tutumları nicel olarak ölçmektir. Bu, eğitim ve kariyer danışmanlığı alanlarında, öğrencilerin kariyer gelişimini engelleyebilecek veya yönlendirebilecek cinsiyet temelli önyargıları ve tutumları belirlemek için önemli bir araç sağlamaktadır.

Yapı

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Tutum Ölçeği (TCDMSTÖ), bireylerin meslekleri “kadın mesleği” veya “erkek mesleği” olarak ayırma eğilimlerini ve bu ayrımın kişisel meslek seçimi üzerindeki etkisine dair sahip oldukları bilişsel ve duygusal tepkileri (tutumları) ölçmektedir. Ölçek, 7 farklı alt boyutta bu tutumu değerlendiren çok boyutlu bir yapı üzerine kurulmuştur.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak titizlikle incelenmiştir. AFA sonuçları, ölçeğin kavramsal olarak beklenen 7 faktörlü yapıyı desteklediğini göstermiştir. Bu faktör yapısı, toplam varyansın %60.019’unu açıklamaktadır ki bu, psikometrik açıdan güçlü bir geçerlik kanıtıdır. DFA sonuçları da bu 7 faktörlü modelin veri ile uyumlu olduğunu teyit ederek yapısal geçerliği pekiştirmiştir.

Güvenirlik

TCDMSTÖ’nün güvenirlik çalışmaları, iç tutarlık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test korelasyonları ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin genel iç tutarlık katsayısı (Cronbach Alfa) .853 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, maddeler arasındaki homojenliğin ve ölçeğin içsel tutarlılığının yüksek olduğunu göstermektedir. Ayrıca, testin farklı zamanlarda tekrarlanmasıyla elde edilen puanlar arasındaki korelasyon .812 olarak bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar ürettiğini (istikrar güvenirliği) kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasında gerçekleştirilen Faktör Analizi (AFA), Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Tutum Ölçeği’nin 7 alt boyuttan oluşan bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu 7 faktör, ölçekteki toplam varyansın %60.019’unu açıklamaktadır. Ardından uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), AFA ile belirlenen 7 faktörlü yapının model uyum indeksleri açısından kabul edilebilir düzeyde olduğunu ve bu yapıyı desteklediğini göstermiştir. Ölçek, toplamda 24 maddeden oluşmaktadır.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme (Yeni geliştirilmiş bir tutum ölçeği).

Format: 7 alt boyut ve 24 madde.

Derecelendirme: 3’lü Likert Ölçeği (1=Katılmıyorum, 3=Katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğrenci.

Yaş Grubu: Ortaöğretim öğrencileri (Lise).

Popülasyon Detayları: Çalışma, ortaöğretim düzeyindeki kız öğrenciler üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli tutum ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Tutum, Psikometrik Özellikler, Toplumsal Cinsiyet Rolleri, Lise Öğrencileri, Meslek Seçimi Tutumu, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Özlem Haskan AVCI

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019.

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik çalışmalar için yayın yoluyla erişime açılmıştır. Ticari olmayan akademik kullanımlarda yazarlarla iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Sorumlu yazarın e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirilmesine ilişkin orijinal akademik çalışma aşağıdadır:

• Haskan Avcı, Ö., Tozar, M., Hasret, Y., Yiğit, S., Özdemir, E. (2019). Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeğinin Geliştirilmesi – Kız Öğrenci Formu. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 45 (45), 252-266. Makaleye DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: https://dergipark.org.tr/en/pub/pauefd/issue/41649/409413

Makalenin orijinal tam metin bağlantısı: dergipark.org.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: toplumsal-cinsiyete-dayali-meslek-secimi-olcegi-toad.pdf.

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Meslek Seçimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde açıkça listelenmemiştir. Ancak ölçek, 7 alt boyuttan ve toplam 24 maddeden oluşmaktadır. Ölçek maddelerine ve alt boyutlarına, referans olarak gösterilen akademik makalenin tam metninden ulaşılabilir.