Topluma Hizmet Uygulamaları Ölçeği

Özet

Topluma Hizmet Uygulamaları Ölçeği (THUÖ), üniversite öğrencilerinin zorunlu olarak aldıkları veya gönüllü katıldıkları topluma hizmet projelerine yönelik tutumlarını, motivasyonlarını ve algılanan faydaları ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Çavuş Şahin ve Arcagök (2016) tarafından, bu tür uygulamaların eğitim süreçlerindeki etkinliğini ve öğrencilerin sosyal sorumluluk bilinçlerini ne ölçüde geliştirdiğini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerlik ve iç tutarlılık güvenirlik düzeylerini bilimsel yöntemlerle ortaya koymayı amaçlamıştır.

Ölçek, özellikle öğretmen yetiştirme programları gibi sosyal sorumluluk gerektiren alanlarda öğrenim gören öğrencilerin, toplumla etkileşim kurma ve hizmet sunma deneyimlerine ilişkin duygusal ve bilişsel değerlendirmelerini nicel olarak ölçmeye olanak tanır. Elde edilen bulgular, eğitim programlarının toplumsal katkı hedeflerine ulaşma derecesini belirlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Topluma Hizmet Uygulamaları, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Sosyal Sorumluluk, Eğitim Psikolojisi, Psikometri

Yazarlar

Şahin, :., Arcagök, S.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, yükseköğretim kurumlarında uygulanan Topluma Hizmet Uygulamaları (THU) dersleri veya benzeri sosyal sorumluluk projeleri bağlamında öğrencilerin deneyimlerini ve bu deneyimlere yönelik tutumlarını sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, öğrencilerin toplumsal katkıya yönelik motivasyon düzeylerini, proje sonrası kişisel gelişim algılarını ve karşılaştıkları zorlukları değerlendirerek, programların etkililiğini artırmaya yönelik geri bildirim sağlamayı hedefler.

THUÖ, eğitim araştırmacıları ve uygulayıcılar için, hizmet öğrenimi (service-learning) yaklaşımının öğrencilerin akademik ve sosyal gelişimine olan katkılarını belirlemede kullanılacak standart bir ölçüm aracı sunmaktadır. Bu sayede, üniversitelerin toplumsal sorumluluk misyonunu yerine getirme performansları daha somut verilerle izlenebilir.

Yapı

Topluma Hizmet Uygulamaları Ölçeği, öğrencilerin Topluma Hizmet Uygulamaları dersine veya etkinliklerine ilişkin çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle öğrencilerin gönüllülük motivasyonu, toplumsal duyarlılık, proje yeterliliği ve algılanan fayda/engel boyutlarını içermektedir. Ölçek, öğrencilerin yalnızca davranışsal eğilimlerini değil, aynı zamanda hizmet etmeye yönelik içsel inançlarını ve değerlerini de kapsamaktadır.

Yapısal olarak, ölçeğin maddeleri öğrencilerin toplumsal sorunlara ne kadar duyarlı olduklarını, bu sorunlara çözüm bulma sürecine ne kadar aktif katılım gösterdiklerini ve hizmet projelerinin kendilerine kazandırdığı becerileri (örneğin, iletişim, problem çözme) nasıl değerlendirdiklerini sorgulamaktadır. Ölçeğin geliştirme çalışmasında ortaya çıkan faktör yapısı, bu karmaşık yapının alt boyutlarını tanımlamıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, aracın gerçekten Topluma Hizmet Uygulamalarına yönelik tutumları ölçüp ölçmediğini kanıtlamak amacıyla yürütülmüştür. İçerik geçerliği, uzman görüşlerine başvurularak sağlanmıştır. Kapsamlı bir madde havuzu oluşturulduktan sonra, ilgili alan uzmanlarının (eğitim bilimleri ve psikometri uzmanları) değerlendirmeleri alınmış ve ölçek maddeleri bu geri bildirimlere göre düzenlenmiştir.

Yapı geçerliği ise, genellikle açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutlarla uyumlu, anlamlı bir faktör yapısına sahip olduğu gösterilmiştir. Madde-toplam korelasyonlarının incelenmesiyle de ölçek maddelerinin ilgili oldukları boyutu yeterince temsil ettiği belirlenmiştir.

Güvenirlik

Topluma Hizmet Uygulamaları Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçek puanlarının zamana karşı tutarlılığını ve iç tutarlılığını değerlendirmeyi içermiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini belirlemek için en yaygın kullanılan yöntem olan Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanmıştır.

Geliştirme çalışmasında (Şahin & Arcagök, 2016), genellikle kabul edilebilir sınırların (0.70 ve üzeri) üzerinde bir Cronbach Alfa değeri rapor edilmiştir. Bu yüksek katsayı, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve ölçülmek istenen psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde yansıttığını göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin kararlılığını belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenirlik çalışması da yapılmış olabilir, bu da puanların farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verdiğini kanıtlar.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, Topluma Hizmet Uygulamaları Ölçeği’nin (THUÖ) yapısal özelliklerini belirlemek üzere Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA, öğrencilerin topluma hizmet deneyimlerine ilişkin tutumlarının kaç temel boyut altında toplandığını ortaya çıkarmıştır. Analizden önce, verilerin faktör analizine uygunluğunu değerlendirmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem yeterliliği testi ve Bartlett Sphericity testi yapılmıştır.

Analiz sonucunda, özdeğeri 1’in üzerinde olan ve toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan faktörler belirlenmiştir. Bu faktörler, ölçeğin çok boyutlu yapısını (örneğin, “Kişisel Gelişime Katkı” ve “Toplumsal Etki Algısı”) temsil etmektedir. Faktör yüklerinin yüksek olması, maddelerin ilgili faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamıştır. Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik çerçevesini desteklemiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Çok Maddeli Derecelendirme Ölçeği (Likert Tipi)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yükseköğretim öğrencileri

Yaş Grubu: Genellikle 18-25 yaş aralığı (Üniversite öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerin eğitim fakültelerinde veya topluma hizmet uygulamaları dersi alan diğer bölümlerde öğrenim gören lisans öğrencileri.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, ölçekteki her bir maddeye kendi tutum ve deneyimlerine uygun derecede katılma veya katılmama durumlarını belirten bir yanıt vermektedirler. Ölçek puanı, genellikle toplanabilir veya faktör puanları üzerinden hesaplanabilir.

Anahtar Kelimeler

Hizmet Öğrenimi, Öğrenci Tutumları, Cronbach Alfa, VIII. Uluslararası Eğitim Araştırmaları Kongresi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Güvenirlik

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Çavuş Şahin

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarların ilgili kongre bildirisine ait kurumsal adresleri referansta mevcuttur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016 (Kongre sunum ve yayın yılı)

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazar (Çavuş Şahin) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Ölçek geliştirme çalışması açık erişimli bir kongre bildirisi olarak sunulduğundan, akademik amaçlı kullanımında genellikle bir ücret talep edilmemektedir, ancak yazar onayı önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: topluma-hizmet-uygulamalari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Şahin, :,& Arcagök, S. (2016). Topluma Hizmet Uygulamaları Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. VIII. Uluslararası Eğitim Araştırmaları Kongresi içinde (s.2093-2102). Çanakkale: Onsekiz Mart Üniversitesi.

Topluma Hizmet Uygulamaları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddeler, genellikle geliştirme çalışmasının tam metninde (kongre bildirisi veya makale) veya yukarıda belirtilen PDF dosyasında bulunmaktadır.