Toplum Sağlık Yoğunluğu Derecelendirme Ölçeği

Özet

Toplum Sağlık Yoğunluğu Derecelendirme Ölçeği (TSYDÖ), bireylerin ve hane halklarının sağlık bakım gereksinimlerini ve sağlık yoğunluklarını sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu akademik giriş, ölçeğin Türk toplumu için gerçekleştirilen geçerlik ve güvenirlik uyarlama çalışmasını özetlemektedir.

Ölçek, 2004 yılında Aysun Çelebioğlu tarafından Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında Türk kültürüne uyarlama çalışması olarak kazandırılmıştır. Çalışma, ölçeğin kültürel ve dilsel uygunluğunu değerlendirmiş ve psikometrik özelliklerini dört temel alanda incelemiştir: Çevresel Alan, Psikososyal Alan, Fizyolojik Alan ve Sağlık Davranışları Alanı. Elde edilen bulgular, ölçeğin halk sağlığı alanında kullanım potansiyelini desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Toplum Sağlığı, Sağlık Yoğunluğu, Derecelendirme Ölçeği, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Aysun Çelebioğlu, Uyarlama, Halk Sağlığı Hemşireliği.

Yazarlar

Aysun Çelebioğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin ve özellikle hane halklarının sağlık yoğunluğu düzeylerini belirlemek ve bu yoğunluğa bağlı olarak ortaya çıkan sağlık bakım gereksinimlerini tespit etmektir. Bu tespit, toplumsal düzeyde sağlık risklerinin önceliklendirilmesi ve kaynakların etkin kullanımı açısından önem taşır.

Türk toplumu için yürütülen uyarlama çalışmasının özel amacı, orijinal ölçeğin dilsel eşdeğerliğini sağlamak ve Türkiye bağlamında geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilirliğini istatistiksel yöntemlerle doğrulamaktır. Ölçek, özellikle halk sağlığı hemşireliği uygulamalarında, yüksek sağlık riski taşıyan grupları belirlemek ve uygun koruyucu ve tedavi edici müdahale stratejileri geliştirmek için bir temel oluşturmayı hedeflemektedir.

Yapı

TSYDÖ, sağlık yoğunluğunu çok boyutlu bir yapı olarak ele alır ve bu yapıyı değerlendirirken sadece bireysel fizyolojiyi değil, aynı zamanda çevresel ve psikososyal etmenleri de dikkate alır. Ölçek, teorik olarak dört ana alt alandan oluşmaktadır:

• Çevresel Alan: Bireyin yaşadığı fiziki çevre koşulları, hijyen durumu ve sağlık hizmetlerine erişim gibi dışsal faktörleri içerir.
• Psikososyal Alan: Bireyin sosyal destek sistemleri, aile içi ilişkiler, stres yönetimi ve ruh sağlığı durumunu kapsar.
• Fizyolojik Alan: Bireyin mevcut fiziksel sağlık durumu, kronik hastalık yükü ve genel fonksiyonel kapasitesi gibi biyolojik bileşenleri değerlendirir.
• Sağlık Davranışları Alanı: Bireyin koruyucu sağlık alışkanlıkları, riskli davranışlardan kaçınma ve sağlıkla ilgili bilgi düzeyini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin Türk toplumu için geçerlik çalışmaları, kapsam ve yordama geçerliği odaklarında yürütülmüştür. Kapsam geçerliği için, ölçek maddelerinin kültürel ve dilsel uygunluğu, alanında uzman kişiler tarafından detaylı dil değerlendirmelerine tabi tutulmuştur. Bu süreç, maddelerin kültürel bağlama tam olarak adapte edilmesini sağlamıştır.

Yordama geçerliği (Predictive Validity) analizleri sonucunda, ölçek puanlarının çeşitli halk sağlığı göstergeleriyle anlamlı farklılıklar gösterdiği bulunmuştur. Bu göstergeler şunlardır: toplam hane halkı sayısı, evdeki çocuk sayısı, ebelerin yaptığı ziyaret sayısı ve sağlık kurumlarına toplam başvuru sayısı. Bu anlamlı farklılıklar, ölçeğin toplumsal sağlık gereksinimlerini başarılı bir şekilde öngörebildiğini göstermektedir. Ayrıca, katılımcıların kendi sağlık bakım gereksinimlerini değerlendirme puanları arasında Turkey-HSD Post Hoc Testi ile 0.05 düzeyinde anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını ve kararlılığını ölçmek üzere yapılmıştır. Ölçeğin parametrelerinin puan ortalamaları 0.33 ile 3.00 arasında bir değişim göstermiştir. Ölçeğin tümü için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı 0.5248 olarak rapor edilmiştir.

Alt alanlara ait iç tutarlılık katsayıları ise şöyledir:

• Çevresel Alan: 0.5033
• Psikososyal Alan: 0.4037
• Fizyolojik Alan: 0.4165
• Sağlık Davranışları Alanı: 0.4532

Ayrıca, ölçeğin iki yarısı arasındaki korelasyon 0.53 olarak belirlenmiştir. Bölünmüş yarı güvenirlik yöntemleri kullanılarak, birinci yarının Cronbach Alphası 0.56, ikinci yarının Cronbach Alphası 0.39 olarak hesaplanmıştır. Spearman-Brown katsayısı 0.57 ve Guttman Split-half katsayısı 0.63 değerlerini almıştır. Bu değerler, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermekle birlikte, bazı alt alanlarda iç tutarlılığın iyileştirilmesi gerektiğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Yüksek lisans tezinin özetlenen içeriğinde, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen ayrıştırıcı bir faktör analizi çalışmasının detayları açıkça rapor edilmemiştir. Ancak ölçeğin geçerlik ve güvenirlik bölümünde belirtilen Çevresel, Psikososyal, Fizyolojik ve Sağlık Davranışları olmak üzere dört temel alan, ölçeğin teorik olarak dört faktörlü bir yapıya sahip olduğunu düşündürmektedir. Bu dört boyut, toplumsal sağlık yoğunluğu yapısını ölçmek için kritik bileşenlerdir.

Araç

Test Türü: Uyarlama ve Derecelendirme Ölçeği

Format: Derecelendirme (Likert veya benzeri derecelendirme sistemi kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hane halkı düzeyinde toplumsal sağlık değerlendirmesi yapılan bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Hane halkı ve sağlık kurumları başvurusu gibi göstergelerin değerlendirilmesi nedeniyle.)

Popülasyon Detayları: Çalışma, Türkiye’deki hane halkları üzerine odaklanarak, halk sağlığı hemşireliği hizmetlerinin planlanabileceği bir örneklem üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Uygulama, genellikle öz bildirim veya sağlık profesyonelleri tarafından yapılan gözlem/görüşme temelli derecelendirme şeklinde gerçekleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Halk Sağlığı Hemşireliği, Toplumsal Sağlık, Yordama Geçerliği, Cronbach Alpha, Split-half, Sağlık Davranışları, Korelasyon, Derecelendirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir (2004 Yüksek Lisans Tezine dayanarak belirtilmiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2004 yılında yüksek lisans tezi kapsamında Türk toplumuna uyarlanmıştır. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Aysun Çelebioğlu ile yukarıdaki e-posta adresi üzerinden iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti ve izin koşulları yazar tarafından belirlenmektedir.

Kaynaklar

Çelibioğlu, A.(2004).Toplum sağlık yoğunluğu derecelendirme ölçeğinin Türk toplumu için geçerlik ve güvenirlik çalışması. (Yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir. Teze ulusal tez merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıda belirtilen bağlantıdan indirilebilir:

Orijinal PDF can be downloaded here: toplum-saglik-yogunlugu-derecelendirme-olcegi-toad.pdf

Toplum Sağlık Yoğunluğu Derecelendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, kaynak materyalde doğrudan listelenmemiştir. Ölçeğin tamamına ve uygulama yönergelerine ulaşmak için ilgili yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.