Mishel Hastalıkta Belirsizlik Ölçeği – Toplum Formu

Öz

Mishel Hastalıkta Belirsizlik Ölçeği – Toplum Formu (MHÖB-TF), ilk olarak Merle H. Mishel tarafından geliştirilen Hastalıkta Belirsizlik Ölçeği’nin (MUIS) bir uyarlamasıdır. Bu özel form, özellikle kronik veya ciddi bir hastalıkla yaşayan, ancak hastane ortamı dışında bulunan genel toplum popülasyonlarında hastalıkla ilişkili belirsizlik algısını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, bireyin hastalığı, tedavisi, prognozu ve sağlık hizmetleri hakkındaki bilgilerin eksikliği, tutarsızlığı veya karmaşıklığı nedeniyle yaşadığı bilişsel kafa karışıklığı ve tahmin edilemezlik durumunu değerlendirir. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2021 yılında Ayşe Çal ve İlknur Aydın-Avcı tarafından yapılmış olup, Türk kültürü ve diline uygun psikometrik özellikler sergilemiştir.

Anahtar Kelimeler

Hastalıkta belirsizlik, Mishel Ölçeği, ölçek uyarlaması, kronik hastalık, psikometri, topluluk formu, sağlık psikolojisi.

Yazarlar

Merle H. Mishel (Orijinal Ölçek), Ayşe Çal, İlknur Aydın-Avcı (Türkçe Adaptasyon).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin yaşadığı sağlık durumlarına ilişkin belirsizlik düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu belirsizlik, hastalığın seyri, semptomların öngörülemezliği, tedavi seçeneklerinin karmaşıklığı ve sağlık profesyonellerinden alınan bilgilerin netliği gibi boyutları içerir. Toplum Formu, özellikle hastanede yatmayan, ancak uzun süreli sağlık sorunlarıyla mücadele eden geniş bir popülasyonda klinik araştırmalar ve müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek için kritik bir araç sağlar.

Ölçeğin Türkçe adaptasyonunun spesifik amacı, Türk kültüründeki bireylerin hastalıkla ilgili belirsizlik deneyimlerini geçerli bir şekilde değerlendirebilen bir araç sağlamaktır. Bu, hemşirelik ve psikiyatri alanlarında yapılan araştırmalara zemin hazırlayarak, belirsizlikle başa çıkma stratejilerini geliştirmeye yönelik klinik uygulamalara katkıda bulunmayı hedefler.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, Merle H. Mishel’in Hastalıkta Belirsizlik Teorisi temelinde geliştirilmiştir. Bu teoriye göre belirsizlik, bireyin hastalık durumuyla ilgili olaylara anlam atayamadığı bir bilişsel durumdur. Bu yapı genellikle dört temel alt boyutta incelenir:

• Çok Anlamlılık (Ambiguity): Hastalık durumu hakkında tutarsız, eksik veya çelişkili bilgiler.
• Karmaşıklık (Complexity): Tedavi rejimlerinin veya sağlık sisteminin anlaşılmasının zorluğu.
• Bilgi Eksikliği (Lack of Information): Hastalık veya prognoz hakkında yeterli bilgiye sahip olmama.
• Öngörülemezlik (Unpredictability): Semptomların, hastalığın seyrinin veya gelecekteki sonuçların tahmin edilemez olması.

MHÖB-TF, bu bilişsel yapıları 20 madde aracılığıyla değerlendirerek, bireyin hastalık deneyiminin ne kadar kontrol dışı ve kafa karıştırıcı olduğunu nicelleştirir.

Geçerlik

Mishel Hastalıkta Belirsizlik Ölçeği – Toplum Formu’nun Türkçe adaptasyon çalışmasında (Çal & Aydın-Avcı, 2021), ölçeğin yapısal geçerliğini değerlendirmek için faktör analizleri kullanılmıştır. Adaptasyon sürecinde, orijinal ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmiştir. Geçerlik çalışmaları genellikle eş zamanlı geçerlik ve yapı geçerliği analizlerini içerir. Bu çalışmalar, ölçeğin gerçekten hastalıkla ilişkili bilişsel belirsizlik yapısını ölçtüğünü destekler niteliktedir.

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, yayınlanan akademik makale, ölçeğin psikometrik açıdan güçlü olduğunu kanıtlayan detaylı geçerlik sonuçlarını içermektedir. Ölçek uyarlaması, kültürel ve dilsel eşdeğerliği sağlamak amacıyla çeviri-geri çeviri yöntemleri kullanılarak titizlikle gerçekleştirilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, Türkçe adaptasyon çalışmasında iç tutarlılık yöntemiyle değerlendirilmiştir. İç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin güvenilirliğini teyit eder. Güvenirlik çalışmalarına ek olarak, bazı adaptasyon çalışmalarında test-tekrar test güvenirliği de incelenerek ölçeğin zaman içindeki kararlılığı değerlendirilmiştir. Sorumlu yazarın makalesinde bu detaylı psikometrik veriler mevcuttur.

Faktör Analizi

Mishel Hastalıkta Belirsizlik Ölçeği’nin orijinal yapısı genellikle dört faktörlü bir model önerir. Türkçe adaptasyon çalışmasında, bu yapısal modelin doğrulanması için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Çal ve Aydın-Avcı (2021) tarafından yürütülen analizler, ölçeğin Türkçe formunun da orijinal ölçeğe benzer bir faktör yapısını sergilediğini göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve kültürler arası geçerliğini desteklemektedir. DFA sonuçları, ölçeğin toplam puanının yanı sıra alt boyut puanlarının da anlamlı ve kullanışlı olduğunu kanıtlamıştır.

Enstrüman (Ölçek Yapısı)

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçek Mishel Uncertainty in Illness Scale – Community Form’dur).

Format: 20 maddeden oluşan öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Kronik veya ciddi sağlık sorunları yaşayan genel toplum bireyleri.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Hastalıkla ilgili belirsizlik yaşayan ve aktif olarak sağlık hizmeti alan veya almakta olan bireyler.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Yanıt seçenekleri şunlardır: “kesinlikle katılmıyorum” (1), “katılmıyorum” (2), “kararsızım” (3), “katılıyorum” (4), “kesinlikle katılıyorum” (5). Ölçekten elde edilen yüksek puanlar, algılanan belirsizliğin yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Hastalık, belirsizlik, hemşirelik araştırması, Likert ölçeği, Cronbach Alfa, psikososyal stres, ölçek uyarlaması.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Mevcut değil.

Yazışma Adresi: Ayşe Çal (Sorumlu Yazar). İletişim e-postası: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirilme yılı Mishel tarafından yapılmıştır. Türkçe uyarlama çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinlerin orijinal yazar veya adaptasyonu yapan sorumlu yazar (Ayşe Çal) aracılığıyla alınması tavsiye edilir. Ticari olmayan, akademik araştırmalarda kullanım koşulları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmelidir. Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: mishel-hastalikta-belirsizlik-olcegi-toplum-formu-toad.pdf

Kaynaklar

Cal, A., & Aydin-Avci, I. (2021). Turkish adaptation of the Mishel uncertainty in illness scale‐community form. Perspectives in Psychiatric Care. https://doi.org/10.1111/ppc.12874

DOI linki: onlinelibrary.wiley.com

Mishel Hastalıkta Belirsizlik Ölçeği – Toplum Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Benimle ilgili neyin sorun olduğunu bilmiyorum.
2. Cevapları olmayan pek çok sorum var.
3. Hastalığımın daha iyiye mi yoksa daha kötüye mi gittiğinden emin değilim.
4. Durumum hakkında yapılan açıklamalar benim için net değil.
5. Benim için her bir tedavinin amacı anlaşılır.
6. Hastalığımın belirtileri tahmin edilemez bir şekilde değişmeye devam ediyor.
7. Bana açıklanan her şeyi anlıyorum.
8. Doktorlar, bana birçok anlamı olabilecek şeyler söylüyorlar.
9. Tedavim anlaşılamayacak kadar karmaşık.
10. Aldığım tedavilerin ya da ilaçların işe yarayıp yaramadığını bilmek zor.
11. Hastalığımın belirsizliği yüzünden, gelecekle ilgili plan yapamıyorum.
12. Hastalığımın seyri değişmeye devam ediyor. İyi ve kötü günlerim oluyor.
13. Benimle ilgili neyin sorun olduğu hakkında birbirinden farklı pek çok görüş verildi.
14. Bana ne olacağı belli değil.
15. Testlerimin sonuçları tutarsız.
16. Tedavinin etkinliği belirsiz.
17. Tedaviden dolayı neyi yapıp ve neyi yapamayacağım değişmeye devam ediyor.
18. Bana belirli bir tanı koymadılar.
19. Hastalığımın ciddiyeti belirlendi.
20. Doktorlar ve hemşireler sade bir dil kullandıklarından ne söylediklerini anlayabiliyorum.