Tıp Fakültesi Örtük Program Ölçeği

Özet

Tıp Fakültesi Örtük Program Ölçeği (TFÖPÖ), tıp fakültesi öğrencilerinin resmi müfredatın ötesinde, eğitim süreçleri boyunca edindikleri gayri resmi değerleri, tutumları ve pratik becerileri sistematik olarak ölçmek amacıyla 2009 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle öğrencilerin bilimsel düşünme yeterlilikleri, hekimlik mesleğine dair edindikleri pratik beceriler ve mesleki prestij algısı gibi alanlardaki örtük öğrenimlerini değerlendirmektedir.

Geliştirme tipi bir ölçek olan TFÖPÖ, toplam 25 maddeden oluşmakta ve öğrencilerin yanıtlarını 5’li Likert formatında derecelendirmektedir. Ölçeğin psikometrik analizleri sonucunda yedi temel alt faktörde gruplandığı tespit edilmiştir, bu da tıp eğitimindeki örtük programın çok boyutlu yapısını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örtük Program, Tıp Eğitimi, Psikometrik Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Likert Ölçeği, Hekimlik Becerileri.

Yazarlar

İlker Ercan, Selahattin Yüksel, Gülay Özkaya, Güldal Ocakoğlu, Aşkın Yüksel, Yakup Uncu.

[quads id=5]

Amaç

Tıp Fakültesi Örtük Program Ölçeği’nin temel amacı, tıp fakültesi öğrencilerinin eğitim ortamında deneyimleyerek veya gözlemleyerek kazandıkları, resmi ders planlarında yer almayan bilgi, değer ve tutumları standardize edilmiş bir araçla ölçmektir. Bu bağlamda, ölçek, öğrencilerin hekimlik mesleğine dair edindikleri pratik bilgileri, mesleki kültürü ve etik anlayışı ne ölçüde içselleştirdiklerini belirlemeyi hedefler.

Ölçek, tıp eğitiminin kalitesini değerlendirme ve özellikle müfredat geliştirme çalışmalarına bilimsel verilerle katkı sağlamak amacıyla tasarlanmıştır. Örtük programın öğrenci algıları üzerindeki etkilerini nicel verilerle ortaya koyarak eğitimcilerin, programın planlanmamış sonuçlarını yönetmesine ve öğrencilerin gelişim alanlarına odaklanmasına olanak tanır.

Yapı

Ölçek, tıp fakültesi ortamında öğrencilerin deneyimlediği Örtük Program yapısını ölçmektedir. Örtük program, yazılı ve planlanmış müfredatın aksine, fakültenin kültürü, sosyal etkileşimler, öğretim üyelerinin rol model olarak sergilediği davranışlar ve kurumsal normlar aracılığıyla aktarılan değerler ve normlar bütünüdür. Bu yapı, hekim adaylarının mesleki kimlik gelişimi ve hasta bakımına yönelik tutumlarının şekillenmesinde kritik bir rol oynamaktadır.

TFÖPÖ, bu karmaşık yapıyı yedi temel alt faktör (boyut) üzerinden incelemektedir. Bu faktörler, öğrencilerin bilimsel metodolojiye olan yaklaşımlarından, hastalarla iletişim becerilerine ve mesleki statü algısına kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Ölçek, öğrencilerin tıp fakültesinde geçirdikleri süre zarfında kazandıkları mesleki ve kişisel gelişim çıktılarını değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında öncelikle yapı geçerliliği incelenmiştir. Yapısal boyutların belirlenmesi amacıyla açıklayıcı faktör analizi teknikleri kullanılmış ve faktörlerin birbirinden bağımsız yapılar oluşturmasını sağlamak için dik döndürme yöntemlerinden Varimax döndürme yöntemi tercih edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru temsil ettiğini göstermektedir.

Faktör sayısının belirlenmesinde temel kriter olarak, istatistiksel analizlerde yaygın olarak kullanılan özdeğeri (eigenvalue) 1’den büyük olma kriteri esas alınmıştır. Ayrıca, ölçek maddeleri arasındaki ilişkilerin yönü ve gücü Pearson ilişki analizi ile test edilmiştir. Tüm istatistiksel anlamlılık sınamalarında kabul edilen anlamlılık düzeyi α=0.05 olarak belirlenmiştir, bu da sonuçların %95 güven düzeyinde anlamlı olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Tıp Fakültesi Örtük Program Ölçeği’nin güvenirliği, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Geliştirilen 25 maddelik ölçeğin tamamı için hesaplanan Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı 0.8945 olarak bulunmuştur. Bu yüksek değer, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen örtük program yapısını yüksek düzeyde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ölçek maddeleri yedi faktörde gruplandırılmış olup, alt ölçeklerin iç tutarlılık katsayıları da ayrıca incelenmiştir. Bu alt ölçeklerin güvenirlik katsayıları 0.53 ile 0.85 aralığında değişmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin genel yapısının güçlü bir iç tutarlılığa sahip olduğunu, alt boyutlarda ise kabul edilebilir düzeyden yükseğe değişen bir güvenirlik sunduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Tıp Fakültesi Örtük Program Ölçeği, psikometrik geliştirme aşaması sonrasında 25 maddeden ve yedi farklı alt boyuttan (faktörden) oluşan bir yapıya sahiptir. Yapı geçerliliği çalışmalarında Varimax döndürme tekniği kullanılmış ve özdeğeri 1’den büyük olan faktörler dikkate alınmıştır. Bu yedi faktör, tıp fakültesi öğrencilerinin örtük program deneyimlerinin farklı ve önemli yönlerini temsil etmektedir.

Faktörler ve içerdikleri madde sayıları ile birlikte temsil ettikleri yapılar aşağıda listelenmiştir:

• Bilimsel düşünme, tartışma ve araştırma becerisi (6 madde): Bilimsel metodolojiye ve eleştirel düşünmeye yönelik kazanımlar.
• Stajların faydası (5 madde): Hastalarla ve yakınlarıyla iletişim kurma gibi pratik ve sosyal becerilere yönelik kazanımlar.
• Hekimlik becerileri (3 madde): Hasta muayenesi sırasında zaman yönetimi gibi profesyonel uygulamalara dair öğrenilenler.
• Hekimlik prestiji (3 madde): Mesleğin toplumdaki statüsü ve ikna edici iletişim gerekliliği algısı.
• Öğretim elemanlarının objektifliği (3 madde): Öğretim elemanlarının tutum ve davranışlarının mesleki statü üzerindeki etkisi.
• Kararlı, azimli ve sistematik olunması (2 madde): Etkili ve planlı çalışma alışkanlıklarının önemi.
• Ezberciliğin olmaması (3 madde): Sınav sisteminin ezber yerine akıl yürütmeyi teşvik etme düzeyi algısı.

Araç

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Tıp Fakültesi Öğrencileri (Medical Faculty Students)

Age Group: Genellikle 18-25 Yaş Arası Üniversite Öğrencileri

Population Details: Tıp eğitimi almakta olan üniversite öğrencileri. Ölçek, tıp eğitiminin farklı aşamalarındaki öğrencilerin deneyimlerini ölçmek için uygundur.

Test Methodology: Ölçek, 25 maddeden oluşur ve yanıtlar 5’li Likert tipi derecelendirme ile toplanır (1= hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum). Yüksek puanlar, örtük programın ilgili boyutlarında daha güçlü bir öğrenme deneyimi algısını işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Örtük Öğrenme, Tıp Fakültesi, Cronbach Alfa, Varimax Döndürme, Tıbbi Eğitim, Ölçek Geliştirme, Mesleki Gelişim.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Yayın tarihi olan 2009 itibarıyla ORCID kullanımı yaygın değildi.)

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İlker Ercan’ın iletişim adresi)

Correspondence Address: Sorumlu yazar İlker Ercan.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2009 yılında geliştirilmiş ve yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar İlker Ercan ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Telif hakları ve ticari kullanım koşulları için yazarların bağlı olduğu kurumların etik ve yayın kuralları geçerlidir.

Kaynaklar

• Ercan, İ., Yüksel, S., Özkaya, G., Ocakoğlu, G., Yüksel, A. ve Uncu, Y. (2009). Tıp Fakültesi Örtük Program Ölçeğinin geliştirilmesi. Cerrahpaşa Tıp Dergisi, 40(3), 81-87. doi:10.2399/ctd.09.81

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı ve detaylarına şu bağlantıdan ulaşılabilir: tip-fakultesi-ortuk-program-olcegi-toad.pdf.

[quads id=5]

Tıp Fakültesi Örtük Program Ölçeği Maddeleri

Ölçekte 25 madde ve yedi faktör bulunmaktadır. (Aşağıda her faktörden örnek bir madde verilmiştir.)

• Bilimsel düşünme, tartışma ve araştırma becerisi (6m): Bilimsel düşünme ve tartışmayı öğrendim.
• Stajların faydası (5m): Hastalarla ve hastanın yakınlarıyla iyi iletişim kurabilmeyi öğrendim.
• Hekimlik becerileri (3m): Hekimlerin hasta muayenesi sırasında zamanlarını idareli kullanmaları gerektiğini öğrendim.
• Hekimlik prestiji (3m): Hekimlikte bilmek kadar ikna edici konuşmanın da gerekli olduğunu öğrendim.
• Öğretim elemanlarının objektifliği (3m): Hekimliğin toplum için statüsü yüksek ve geçerli bir meslek olduğunu öğrendim.
• Kararlı, azimli ve sistematik olunması (2m): Planlı ve kontrollü ders çalışılması gerektiğini öğrendim.
• Ezberciliğin olmaması (3m): Sınav sorularında öğrencilerden düşünme ve akıl yürütmelerinin istendiğini, ezber bilgilerin istenmediğini anladım.