Tiksinme Ölçeği

Özet

Tiksinme Ölçeği (TÖ), bireylerin tiksinme eğilimlerini ve bu duygunun bilişsel bileşenlerini ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlama çalışması yapılmış bir psikometrik araçtır. M. İnözü ve C. E. Eremsoy tarafından 2013 yılında gerçekleştirilen bu çalışma, özgün ölçeğin kültürel bağlamda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilmesi için gerekli olan psikometrik özellikleri detaylı olarak incelemiştir. Ölçek, özellikle obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ile ilişkili olan bulaşma ve kirlenme bilişlerini değerlendiren alt boyutlar içermektedir. Bu ölçek, 0 ile 100 puan arasında derecelendirilen maddelerden oluşur.

Anahtar Kelimeler

Tiksinme Ölçeği, Tiksinme Duyarlılığı, Bulaşma Bilişleri, Kirlenme, Psikoloji, Uyarlama, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

M. İnözü, C. Ekin Eremsoy

[quads id=5]

Amaç

Tiksinme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin çeşitli potansiyel tiksinme uyaranlarına karşı gösterdikleri duyarlılık düzeylerini ve bu tepkilerin bilişsel değerlendirmelerini nicel olarak saptamaktır. Ölçek, özellikle tiksinme tepkisinin klinik psikoloji alanındaki yansımalarını, yani bulaşma ve kirlenme bilişlerini saptamak için uyarlanmıştır. Bu sayede, Türkiye popülasyonunda tiksinme ile ilişkili psikopatolojilerin anlaşılmasına ve değerlendirilmesine katkı sağlamak hedeflenmiştir.

Ölçek, bireylerin sadece tiksinme duygusunu değil, aynı zamanda bu duygunun yol açabileceği olası sonuçları (tehdit) ve bu sonuçların gerçekleşme ihtimalini (olasılık) nasıl değerlendirdiklerini de ölçmeye odaklanmıştır.

Yapı

Tiksinme Ölçeği (TÖ), 26 maddeden ve 13 farklı tiksinme objesinden oluşan karmaşık bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Ölçek, teorik olarak iki temel alt boyuta ayrılmıştır. Bu alt boyutlar, bireyin tiksinme uyaranlarına yönelik bilişsel değerlendirmelerini temsil etmektedir.

Ölçeğin faktör yapısını oluşturan iki alt boyut ve madde sayıları şöyledir:

• Olasılık (13 madde): Bireyin tiksindirici bir olayın veya durumun gerçekleşme ihtimaline dair algısını ölçer.
• Tehdit (13 madde): Bireyin algılanan tiksindirici durumun kendisine veya sağlığına yönelik oluşturduğu potansiyel tehlike düzeyini değerlendirmesini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun yapı geçerliği, İnözü ve Eremsoy (2013) tarafından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak titizlikle incelenmiştir. DFA sonuçları, orijinal ölçeğin öngördüğü iki faktörlü modelin (Olasılık ve Tehdit) Türkçe örneklemde de yüksek düzeyde uyum sağladığını göstermiştir.

Rapor edilen uyum indeksi değerleri, modelin güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır: $chi^2 (271) = 557.22$ ($p < .001$), NC (Normed Chi-Square) = 2.06, CFI (Comparative Fit Index) = .96, RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation) = .05 ve GFI (Goodness-of-Fit Index) = .90. Özellikle CFI ve RMSEA değerlerinin kabul edilen mükemmel uyum sınırlarına yakın olması, TÖ’nün yapısal geçerliliğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Tiksinme Ölçeği’nin (TÖ-R) güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak kanıtlanmıştır. Elde edilen katsayılar, maddelerin tutarlı bir şekilde ölçülen yapıyı temsil ettiğini göstermektedir.

TÖ-R için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı, toplam ölçek için .87 olarak yüksek bulunmuştur. Alt ölçekler bazında incelendiğinde ise bu değerler, bulaşma/kirlenme alt ölçeği için .64 ile toplam ölçek değeri arasında değişmektedir. Çalışmada ayrıca Bulaşma/Kirlenme Bilişleri Ölçeği (BKBÖ) de kullanılmış olup, bu ölçeğin iç tutarlılık katsayıları olasılık alt ölçeği için .84, tehdit alt ölçeği için .83 ve toplam ölçek için .89 olarak belirtilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, 2013 uyarlama çalışmasında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA, ölçeğin teorik olarak beklenen iki boyutlu yapısının (Olasılık ve Tehdit) Türkçe veri setinde de geçerliliğini koruduğunu doğrulamıştır. Uyum indeksleri (CFI=.96, RMSEA=.05) güçlü bir model uyumu göstererek, ölçeğin yapısal tutarlılığını destekleyen önemli kanıtlar sunmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Psikometrik çalışma üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır.)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Çalışma, Tiksinme Ölçeği’nin psikometrik özelliklerini belirlemek üzere Türkiye’deki bir örneklemde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 100’lü Puanlama Sistemi (0 ile 100 puan arasında dereceleme).

Anahtar Kelimeler

Tiksinme Ölçeği, Bulaşma Kaygısı, Bilişsel Değerlendirme, Psikometri, Yapısal Geçerlik, Güvenilirlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: C. Ekin Eremsoy

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Doğuş Üniversitesi, İstanbul, Türkiye (Sorumlu yazarın bağlı olduğu kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Türkçe literatüre 2013 yılında kazandırılmıştır. Ölçeğin akademik veya araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar C. Ekin Eremsoy ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Çalışmanın yayınlandığı makalenin PDF dosyasına şu adresten ulaşılabilir: turkpsikolojiyazilari.com. Ölçeğin orijinal PDF’i ise buradan indirilebilir: tiksinme-olcegi-toad.pdf.

Referanslar

İnözü, M. ve Eremsoy, C. E. (2013). Tiksinme Ölçeği ile Bulaşma/Kirlenme Bilişleri Ölçeği’nin Türkçe versiyonlarının psikometrik özellikleri. Türk Psikoloji Yazıları, 16(31), 1-10.

[quads id=5]

Tiksinme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

2 alt boyut 26 madde ve 13 obje
Olasılık (13)
Tehdit (13)