İşe İlişkin Derin Düşünme Ölçeği

Özet

İşe İlişkin Derin Düşünme Ölçeği, bireylerin iş saatleri dışında, özellikle serbest zamanlarında, işle ilgili konuları zihinsel olarak ne kadar tekrarlayıcı ve ısrarcı bir şekilde düşündüklerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanan bir psikometrik araçtır. Orijinal adı Work-Related Rumination Scale (WRRS) olan bu ölçek, işten ayrılma (detachment) eksikliğini ve bunun çalışan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. Ölçek, iş yükü, stres veya çatışmalar gibi iş kaynaklı durumların zihinsel olarak sürekli işlenmesini ve bu durumun duygusal ve bilişsel boyutlarını tespit etmeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

İşe ilişkin derin düşünme, ruminasyon, iş stresi, ölçek uyarlaması, geçerlik, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Bilge Sulak Akyüz, Serkan Sulak.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, işten sonra bile devam eden ve bireyin iyilik halini (well-being) olumsuz etkileyen iş ile ilgili tekrarlayıcı düşünce kalıplarının yoğunluğunu ve yapısını ölçmektir. Bu derin düşünme eğiliminin belirlenmesi, iş psikolojisi ve örgütsel davranış alanlarında stres yönetimi ve iş-yaşam dengesi müdahalelerinin tasarlanması için önemlidir.

Ölçek, adaptasyon çalışmasında güvenirlik ve geçerlik analizleri yapılarak, Türk kültürü ve dil yapısına uygun, bilimsel açıdan kabul edilebilir bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki çalışan popülasyonlarında işten ayrılma eksikliği (lack of detachment) kavramının ampirik olarak incelenmesine olanak sağlanmıştır.

Yapı

İşe İlişkin Derin Düşünme Ölçeği, psikolojik literatürde “ruminasyon” olarak bilinen bilişsel yapıyı, spesifik olarak iş bağlamına uygulayarak ölçer. Ruminasyon, genellikle olumsuz veya çözülmemiş bir duruma odaklanan, tekrarlayıcı ve pasif düşünme biçimi olarak tanımlanır. İş bağlamında bu, işteki hataları, çatışmaları veya tamamlanmamış görevleri zihinde sürekli döndürme eğilimini ifade eder.

Bu yapı genellikle alt boyutlar halinde incelenir. Orijinal WRRS (Work-Related Rumination Scale), tipik olarak şu alt boyutları içerir: Afektif Ruminasyon (işle ilgili olumsuz duygusal düşüncelere odaklanma), Problem Çözme Ruminasyonu (işle ilgili sorunları pasif bir şekilde düşünme) ve İşten Ayrılma Eksikliği (iş konularından zihinsel olarak uzaklaşamama). Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, bu çok boyutlu yapıyı korumayı amaçlamıştır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Sulak Akyüz & Sulak, 2019), yapısal geçerlik kanıtları sunulmuştur. Bu geçerlik çalışmaları kapsamında, ölçeğin teorik olarak öngörülen faktör yapısını koruyup korumadığı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA sonuçları, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir.

Ayrıca, yakınsak ve ayırt edici geçerlik çalışmaları yürütülerek, ölçeğin teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer yapılarla (örneğin, iş stresi ve tükenmişlik) pozitif, ilişkili olmaması gereken yapılarla ise düşük korelasyon gösterdiği doğrulanmıştır. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten işe ilişkin derin düşünme yapısını ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

İşe İlişkin Derin Düşünme Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel ve alt boyutlarının iç tutarlılık değerleri, psikometrik açıdan kabul edilebilir sınırların üzerinde bulunmuştur. Bu yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmaları da yapılmış olabilir. Bu analizler, ölçekten elde edilen puanların belirli bir zaman aralığında kararlı kaldığını ve dolayısıyla ölçüm hatasının düşük olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla, adaptasyon çalışmasında hem Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin orijinal yapısının (genellikle çok boyutlu bir yapı) Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını test etmek için uygulanmıştır. Analizler, verilerin orijinal ölçekteki faktör yapısına uyduğunu, yani işe ilişkin derin düşünmenin farklı alt boyutlarını (afektif, problem çözme vb.) başarılı bir şekilde ayırdığını göstermiştir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçekte genellikle 5 veya 6 noktalı Likert tipi bir format kullanılır.)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Yetişkin Çalışanlar

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Çalışma, farklı sektörlerde görev yapan, çeşitli demografik özelliklere sahip yetişkin çalışanlar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği

Anahtar Kelimeler

İş sağlığı psikolojisi, işten ayrılma, tükenmişlik, örgütsel davranış, psikometri, ruminasyon.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Bilge Sulak Akyüz)

Yazışma Adresi: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019 (Türkçe Adaptasyon Yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Bilge Sulak Akyüz veya yayıncı kuruluştan temin edilmelidir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Referanslar

Sulak Akyüz, B., & Sulak, S. (2019). Adaptation of Work-Related Rumination Scale into Turkish. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 10(3), 422-434. http://dx.doi.org/10.21031/epod.542872

Ek olarak, ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: ise-iliskin-derin-dusunme-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

İşe İlişkin Derin Düşünme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmediği için bu bölümde sunulamamaktadır. Maddeler için yazarla iletişime geçilmesi veya yukarıda belirtilen PDF belgesine başvurulması gerekmektedir.