Stratejik Planlama Tutum Ölçeği

Özet

Stratejik Planlama Tutum Ölçeği (SPTO), eğitim kurumları bağlamında bireylerin stratejik planlama sürecine ve çıktılarına yönelik sahip oldukları tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Nuri Baloğlu, Ercan Karadağ ve Halil Karaman tarafından 2008 yılında yapılan kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışması sonucunda kullanıma sunulmuştur. Ölçek, beş temel alt boyutta toplam 35 maddeden oluşmaktadır ve katılımcıların tutumlarını 5’li Likert Ölçeği formatında değerlendirmektedir. Bu ölçek, özellikle okul yöneticileri ve öğretmenler gibi eğitim paydaşlarının stratejik yönetim yaklaşımlarına karşı gösterdikleri algı ve eğilimleri tespit etmek için kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Stratejik Planlama, Tutum Ölçeği, Eğitim Yönetimi, Kurum Geliştirme, Faktör Analizi, Güvenirlik, Eğitim Bilimleri.

Yazarlar

Nuri Baloğlu, Ercan Karadağ, Halil Karaman

Amaç

Stratejik Planlama Tutum Ölçeği’nin temel amacı, eğitim kurumlarında görev yapan personelin, özellikle de okul yöneticileri ve öğretmenlerin, stratejik planlamanın gerekliliği, faydaları ve uygulanabilirliği hakkındaki inançlarını ve duygusal eğilimlerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, planlama sürecine karşı olumlu ya da olumsuz tutumların belirlenmesine olanak tanıyarak, planlama sürecindeki muhtemel direnç kaynaklarının veya destekleyici faktörlerin önceden tespit edilmesine yardımcı olur.

Ölçeğin geliştirilmesi, eğitim sisteminde stratejik yönetim yaklaşımlarının yaygınlaşması bağlamında, uygulayıcıların bu yeniliklere adaptasyon düzeylerini anlamak için bilimsel bir zemin oluşturmayı hedeflemiştir. Bu sayede, tutumları etkileyen faktörler belirlenerek, stratejik planlama eğitimlerinin içeriği ve uygulama stratejileri daha etkili hale getirilebilir.

Yapı

Stratejik Planlama Tutum Ölçeği, bireylerin stratejik planlamaya yönelik karmaşık tutumlarını yakalamak üzere tasarlanmış çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, toplam 35 maddeden ve beş ayrı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, tutumun farklı yönlerini temsil ederken, hem olumlu algıları (fayda ve etkinlik) hem de olumsuz algıları (güvensizlik ve direnç) kapsamaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar ve madde sayıları şunlardır:

• Kurum Geliştirme (12 madde): Stratejik planlamanın organizasyonel gelişime, denetime ve genel iyileşmeye katkısına dair inançları yansıtır.
• Güvensizlik (9 madde): Stratejik planlamanın teorik ve pratik faydalarına yönelik şüphecilik, planların gerçekçi olmadığı veya bir hayal ürünü olduğu yönündeki algıları içerir.
• Verimlilik (7 madde): Planlamanın kaynakların etkin ve yerinde kullanımını sağlama yeteneğine dair olumlu tutumları ölçer.
• Etkililik (4 madde): Stratejik planlamanın hedeflere ulaşmadaki başarısı ve modern araçların (örneğin teknoloji) kullanımını kolaylaştırması hakkındaki algıları değerlendirir.
• Direnç (3 madde): Stratejik planlama sürecinin kişisel veya kurumsal çıkarlara hizmet etme eğilimi, yani planın bir güç aktarımı aracı olarak görülmesine yönelik olumsuz tepkileri ve direnci ifade eder.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizi çalışmalarıyla detaylı olarak incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçek maddelerinin faktör yük değerlerinin 0.41 ile 0.87 arasında değiştiği ve bu değerlerin kabul edilebilir düzeyde olduğu saptanmıştır. Bu yüksek yük değerleri, maddelerin ilgili oldukları faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Beş faktörlü yapının toplam öz değeri (Eigenvalue) 20.33 olarak belirlenmiş olup, bu beş faktörün varyansın %58.11’ini açıkladığı tespit edilmiştir. Açıklanan varyans yüzdesinin bu düzeyde olması, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı yeterince temsil ettiğini ve yüksek düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Stratejik Planlama Tutum Ölçeği’nin iç tutarlılık ve zamana bağlı kararlılık güvenirlikleri yüksek bulunmuştur. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alpha değeri, alt ölçekler bazında 0.72 ile 0.94 arasında değişmektedir. Ölçeğin bütünü için hesaplanan genel Cronbach Alpha katsayısı ise 0.82 olarak saptanmıştır, bu da ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde homojenliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin zamana bağlı kararlılığını ölçmek amacıyla uygulanan test-tekrar test güvenirlik katsayıları da yüksek bulunmuştur. Bu katsayılar, 0.698 ile 0.865 aralığında değişmekte olup, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar ürettiğini ve ölçülen tutum yapısının kararlı olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, Nuri Baloğlu ve arkadaşları tarafından hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak geliştirilmiştir. AFA, ölçeğin teorik olarak beklenen beş boyutlu yapısını ortaya çıkarmış ve maddelerin bu boyutlara dağılımını belirlemiştir. DFA ise, elde edilen bu beş faktörlü yapının örneklem verileriyle ne derece uyumlu olduğunu istatistiksel olarak test etmiştir.

Yapılan Faktör Analizi sonuçları, Kurum Geliştirme, Güvensizlik, Verimlilik, Etkililik ve Direnç alt boyutlarının birbirinden ayrışık ve anlamlı yapılar olduğunu kanıtlamıştır. Bu analizler, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir temele oturduğunu ve stratejik planlamaya yönelik tutumu çok boyutlu olarak başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 5’li Likert Ölçeği (1= Hiç katılmıyorum – 5= Tamamen katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim Kurumları Çalışanları (Yöneticiler ve Öğretmenler)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: İlköğretim ve ortaöğretim kurumlarında görev yapan çeşitli kademelerdeki eğitim personeli.

Test Metodolojisi: Öz bildirim formu. Katılımcılar, stratejik planlamaya ilişkin ifadelere katılma düzeylerini belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Tutum, Stratejik Yönetim, Okul Yönetimi, Psikometri, Eğitim Reformu, Varyans, Faktör Yükü.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nuri Baloğlu

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Yazarların Bağlı Olduğu Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir makale kapsamında 2008 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımına dair özel bir ücret bilgisi mevcut olmamakla birlikte, akademik araştırmalarda ve eğitim kurumlarında referans gösterilerek kullanılması mümkündür. Kullanım izni ve detaylı bilgi için sorumlu yazar Nuri Baloğlu ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesine ve PDF dokümanına aşağıdaki bağlantılar aracılığıyla erişim sağlanabilir:

• Makale Bağlantısı: kuyeb.com
• Orijinal PDF dokümanı: stratejik-planlama-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Baloğlu, N., Karadağ, E. ve Karaman, H. (2008). Stratejik Planlama Tutum Ölçeği: Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi çalışması [The strategic planning attitude scale: a study of exploratory and confirmatory factor analyses]. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 8(2), 407-437.

Stratejik Planlama Tutum Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 5 alt boyut ve 35 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda her bir alt boyuta ait örnek bir madde sunulmuştur:

• Kurum Geliştirme (12 m): Stratejik planlama okulun denetlenmesini kolaylaştırır.
• Güvensizlik (9 m): Stratejik planlama bir hayal ürünüdür.
• Verimlilik (7 m): Stratejik planlama kaynakların etkin kullanımını sağlar.
• Etkililik (4 m): Stratejik planlama teknolojinin kullanımını kolaylaştırır.
• Direnç (3 m): Stratejik plan yapanlar, bu planlar yoluyla kendi düşüncelerini aktarırlar.