Sporcu Durumluk Öz Eleştiri Ölçeği

Özet

Sporcu Durumluk Öz Eleştiri Ölçeği (SDÖEÖ), sporcuların yakın zamanda deneyimledikleri olumsuz bir spor olayı sonrasında ortaya çıkan durumluk
öz eleştiri düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır.
Emre Ozan Tingaz tarafından Türkçeye uyarlanan bu ölçek, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda spor bilimleri alanında kullanıma sunulmuştur.
Yapılan analizler, ölçeğin tek faktörlü bir yapı sergilediğini ve sporcuların hatalara karşı gösterdikleri aşırı ilgiyi ölçen diğer bir ölçekle anlamlı düzeyde pozitif korelasyon gösterdiğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Sporcu Durumluk Öz Eleştiri Ölçeği, öz eleştiri, spor psikolojisi, uyarlama çalışması, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Emre Ozan Tingaz.

Amaç

Bu ölçek, sporcuların performans sırasında veya sonrasında yaşadıkları olumsuzluklara karşı geliştirdikleri
durumluk öz eleştirel düşüncelerin yoğunluğunu ve niteliğini ölçmeyi amaçlamaktadır.
Öz eleştiri, sporcuların psikolojik sağlığını ve sonraki performanslarını etkileyen önemli bir faktör olduğundan,
bu yapıyı doğru bir şekilde değerlendirmek, spor psikolojisi müdahaleleri için kritik öneme sahiptir.

Ölçeğin temel amacı, orijinal yapının kültürel ve dilsel olarak Türk sporcu popülasyonuna uygunluğunu test etmek ve
psikometrik açıdan sağlam bir ölçüm aracı sağlamaktır. Uyarlama çalışması, ölçeğin tek faktörlü yapısını
Türk kültüründe de desteklediğini göstermiştir.

Yapı

Sporcu Durumluk Öz Eleştiri Ölçeği, sporcunun yakın zamanda yaşadığı olumsuz bir olay bağlamında ortaya çıkan
“durumluk öz eleştiri” (state self-criticism) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle sporcuların bir hata veya
başarısızlık sonrası kendilerini yargılama, suçlama ve eleştirme eğilimlerini kapsar. Bu durum, sporcuların
duygusal tepkilerini, motivasyonlarını ve dikkatlerini doğrudan etkileyebilir.

Ölçek, sporcunun yaşadığı olumsuz duruma bağlı olarak değişen, anlık ve duruma özgü eleştirel düşüncelere odaklanmaktadır.
Bu, genel kişilik özelliği olan kronik öz eleştiriden farklı olarak, spesifik bir olay sonrası ortaya çıkan
bilişsel ve duygusal tepkileri değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.
DFA sonuçları, ölçeğin tek faktörlü yapısının uygun olduğunu göstermiştir. Madde faktör yüklerinin .32 ile .85 arasında değiştiği ve
uyum iyiliği indeksleri değerlerinin (χ²/Sd=2.114; RMESA=.057, CFI=.983, GFI=.981, AGFI=.951, NFI=.968, TLI=.967) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu rapor edilmiştir.

Yakınsak geçerliğe kanıt sağlamak amacıyla Ortalama Açıklanan Varyans (AVE) ve Bileşik Güvenirlik (CR) değerleri incelenmiştir.
AVE değeri (.449) ve CR değeri (.845) elde edilmiş, bu değerler yapının içsel tutarlılığını ve ilişkili olduğu teorik yapılarla uyumunu desteklemiştir.
Ölçüt bağıntılı geçerlik ise, Sporcu Durumluk Öz Eleştiri Ölçeği ile Hatalarla Aşırı İlgilenme Ölçeği arasındaki pozitif korelasyon (r=.357) ile kanıtlanmıştır.
Ayrıca, iç tutarlığa yönelik madde geçerliği analizinde, alt %27 ve üst %27 grupların madde ortalamaları arasındaki farkların anlamlı olduğu görülmüştür, bu da maddelerin ayırt ediciliğini göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
İç tutarlılık katsayısı olan Cronbach’s alpha değeri .782 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

İki hafta arayla yapılan test-tekrar test güvenirlik çalışmasında ise, Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC) .463 olarak bulunmuştur.
Bu değer, durumluk bir yapıyı ölçen ölçekler için beklenen bir durum olmakla birlikte, ölçeğin zaman içindeki kararlılığının zayıf olduğunu işaret etmektedir.
Durumluk ölçekler, doğası gereği bireyin anlık durumunu yansıttığı için, kısa süreli kararlılığın düşük olması kabul edilebilir bir durumdur.

Faktör Analizi

Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), Sporcu Durumluk Öz Eleştiri Ölçeği’nin Türk popülasyonunda orijinal yapısına benzer şekilde tek faktörlü bir yapıyı koruduğunu doğrulamıştır.
Bu tek faktörlü model, elde edilen uyum iyiliği indeksleri ile güçlü bir şekilde desteklenmiştir.

Uyum iyiliği indeksleri, modelin gözlenen veriyle ne kadar iyi uyum sağladığını gösterir. Elde edilen değerler (RMSEA=.057, CFI=.983, TLI=.967 gibi), modelin mükemmel veya çok iyi uyum gösterdiğini kanıtlamaktadır.
Bu bulgular, ölçeğin sporcularda durumluk öz eleştiriyi ölçmek için geçerli ve tutarlı bir yapısal temel sunduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Durumluk Öz Eleştiri Düzeyini Ölçen Raporlama Ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Sporcular.

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin veya ergen sporcular).

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, farklı branşlardan sporcular üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin, yakın zamanda yaşadıkları olumsuz bir spor olayı hakkındaki öz eleştirel düşüncelerini 1’den 10’a kadar derecelendirmelerini gerektiren Likert tipi derecelendirme.

Anahtar Kelimeler

Sporcu, durumluk psikoloji, öz yargılama, DFA, uyum iyiliği, Cronbach’s alpha, yakınsak geçerliğe.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Emre Ozan Tingaz.

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2021 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yazar Emre Ozan Tingaz ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir.
Orijinal makale, Dergipark üzerinden açık erişime sahiptir.

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sporcu-durumluk-oz-elestiri-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Tingaz, E. O. (2021). Sporcu Durumluk Öz Eleştiri Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanmasi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması.
  SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(4), 135-144. DOI: 10.33689/spormetre.937941.
  Makaleye Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

Sporcu Durumluk Öz Eleştiri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Yakın zamanda sporda yaşadığınız olumsuz bir olay hakkında ne sıklıkla öz eleştirel düşünceleriniz oldu?
2. Yakın zamanda sporda yaşadığınız olumsuz bir olay ile ilgili öz eleştirel düşünceleriniz ne kadar istem dışıydı?
3. Yakın zamanda sporda yaşadığınız olumsuz bir olay ile ilgili öz eleştirel düşüncelerinizden kendinizi uzaklaştırmak ne kadar kolay oldu?