Sosyal ve Duygusal Baş Etme Olarak Harcama Ölçeği

Özet

Sosyal ve Duygusal Baş Etme Olarak Harcama Ölçeği (SDBEHO) Türkçeye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin zorlayıcı sosyal veya duygusal durumlarla başa çıkmak amacıyla bilinçli olarak harcama davranışına yönelme eğilimlerini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin uyarlama çalışması, orijinal yapının Türk kültüründe geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır. Bu yapı, harcamanın sadece ekonomik bir eylem olmaktan öte, bir tür duygusal düzenleme veya sosyal kabul arayışı mekanizması olarak kullanıldığını varsayar.

Ölçek, özellikle stres, kaygı veya sosyal dışlanma gibi olumsuz duygusal deneyimler karşısında bireylerin alışveriş yapma motivasyonlarını değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. Uyarlama çalışması, ölçeğin dilsel eşdeğerliğini ve psikometrik özelliklerini detaylı bir şekilde inceleyerek, bu alandaki araştırmacılara sağlam bir ölçüm aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Harcama, Baş Etme, Duygusal Düzenleme, Tüketim, Sosyal Kabul, Psikometri, Uyarlama, Ölçek Geliştirme

Yazarlar

Demet Vural Yüzbaşı, Pınar N. Oktay, Mustafa Turan

Amaç

Sosyal ve Duygusal Baş Etme Olarak Harcama Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin harcama davranışlarını, yaşadıkları olumsuz duygusal durumlarla veya sosyal baskılarla başa çıkma stratejisi olarak ne ölçüde kullandıklarını belirlemektir. Bu araç, özellikle kompulsif alışveriş eğilimlerinin altında yatan duygusal ve sosyal motivasyonları ortaya çıkarmak için önemlidir.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması, Türk popülasyonunda harcama ve duygusal baş etme arasındaki ilişkinin incelenmesine olanak tanımış, böylece kültürel bağlamda geçerli ve güvenilir veriler elde edilmesini sağlamıştır. Bu uyarlama, klinik psikoloji, tüketici davranışları ve finansal psikoloji alanlarında çalışan araştırmacılar için değerli bir kaynak oluşturmuştur.

Yapı

Ölçek, harcamanın bir baş etme mekanizması olarak kullanılması üzerine kurulu karmaşık bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı genellikle iki ana bileşen etrafında şekillenir:

• Duygusal Baş Etme Olarak Harcama: Bireyin içsel stres, üzüntü veya can sıkıntısı gibi duygusal rahatsızlıkları azaltmak veya geçici olarak unutmak için alışverişe yönelmesi. Bu, bir tür kaçınmacı başa çıkma stratejisini temsil eder.
• Sosyal Baş Etme Olarak Harcama: Bireyin sosyal çevreye uyum sağlamak, statü göstermek, kıskançlık yaratmak veya sosyal dışlanmışlık duygusunu telafi etmek amacıyla harcama yapması. Bu bileşen, sosyal karşılaştırma teorileriyle yakından ilişkilidir.

SDBEHO, bu iki boyutu ayrı ayrı değerlendirerek, harcama davranışının altında yatan işlevsel olmayan motivasyonları daha iyi anlamayı hedefler. Bu yapı, dürtüsel harcama ve borçluluk gibi olumsuz finansal sonuçlarla ilişkili olabilir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışmasında (dergipark.org.tr), ölçeğin yapısal uygunluğunu doğrulamak amacıyla detaylı geçerlik analizleri yapılmıştır. Uyarlama süreci, orijinal ölçeğin faktör yapısının korunup korunmadığını incelemiştir.

Yapılan analizlerde, genellikle Geçerlik türlerinden olan yapı geçerliği (Doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılarak) ve ölçüt bağımlı geçerlik incelenmiştir. Bu çalışmalar, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır. Uyarlama çalışması, SDBEHO’nun Türk popülasyonunda geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini destekleyen bulgular sunmuştur.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin ölçüm tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini ifade eder.

Bu kapsamda, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı) hesaplanmıştır. Yüksek Alfa değerleri, ölçeği oluşturan maddelerin aynı psikolojik yapıyı ölçmede ne kadar başarılı olduğunu gösterir. Uyarlama çalışması, SDBEHO’nun Türk kültüründe yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve dolayısıyla güvenilir bir araç olduğunu doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Sosyal ve Duygusal Baş Etme Olarak Harcama Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması sırasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının kültürel bağlamda da geçerli olup olmadığını incelemek için Faktör analizi kullanılmıştır.

Araştırmacılar, büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemini kullanarak, ölçeğin orijinalinde bulunan alt boyutların (Duygusal Baş Etme ve Sosyal Baş Etme) Türk örnekleminde de bağımsız ve tutarlı yapılar olarak ayrılıp ayrılmadığını test etmişlerdir. Başarılı bir DFA sonucu, ölçeğin yapısal geçerliğinin kanıtlanmasında kilit rol oynamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Likert Tipi Derecelendirme beklenmektedir, ancak detaylı bilgi kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri veya geniş yetişkin örneklem üzerinde yapılmış olabilir.)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan, okuryazar ve gönüllü katılımcılar.

Test Metodolojisi: Çeviri-Geri Çeviri süreci ile dilsel eşdeğerlik sağlanmış, ardından psikometrik analizler (Geçerlik ve Güvenirlik) uygulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Harcama Davranışı, Sosyal Baş Etme, Duygusal Baş Etme, Psikolojik Ölçüm, Adaptasyon, Finansal Psikoloji

Yazarlar

Sorumlu Yazar: DEMET VURAL YÜZBAŞI

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi (Sorumlu yazarın bağlılığına dayanarak.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Vural Yüzbaşı, Oktay ve Turan tarafından 2021 yılında Türkçeye uyarlanmıştır. Akademik amaçlı kullanımlar için izin ve telif durumları, sorumlu yazar Demet Vural Yüzbaşı ile iletişime geçilerek netleştirilmelidir. Ölçeğin orijinal hali ve Türkçe uyarlaması genellikle akademik araştırmalarda referans gösterilerek kullanılabilir.

Uyarlama çalışmasının tam metnine ve detaylı psikometrik verilerine Dergipark üzerinden erişim mümkündür. Orijinal PDF dosyası ayrıca şu adresten indirilebilir: sosyal-ve-duygusal-bas-etme-olarak-harcama-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Vural Yüzbaşı, D., Oktay, P. N. ve Turan, M. (2021). Sosyal ve Duygusal Baş Etme Olarak Harcama Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 791-804.

Sosyal ve Duygusal Baş Etme Olarak Harcama Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanım ve uygulama amacıyla, maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen referans makaleye (Vural Yüzbaşı, Oktay ve Turan, 2021) başvurulması gerekmektedir.

Ölçek maddeleri, katılımcıların sosyal ve duygusal durumları yönetmek için harcama yapma sıklığını veya eğilimini değerlendiren ifadelerden oluşmaktadır.