Sosyal Problem Çözme Envanteri Kısa Formu

Özet

Sosyal Problem Çözme Envanteri Kısa Formu (SPÇE-KF), bireylerin günlük yaşamlarında karşılaştıkları sosyal sorunlara yönelik yaklaşımlarını ve problem çözme becerilerini değerlendirmek amacıyla uyarlanmış 25 maddelik bir ölçektir. Bu ölçek, Ferah Çekici tarafından 2009 yılında hazırlanan doktora tezi kapsamında Türk kültürüne adaptasyonu gerçekleştirilmiş ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. SPÇE-KF, sosyal problem çözme becerilerinin farklı boyutlarını ölçen alt ölçeklerden oluşmaktadır.

Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak (0= hiç uygun değil – 4= tamamen uygun) yanıtlanmaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik açısından kabul edilebilir düzeyde olduğunu, ancak orijinal yapısından farklı olarak dört faktörlü bir yapı sergilediğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal problem çözme, problem çözme becerileri, psikometrik özellikler, ölçek uyarlama, faktör analizi, iç tutarlılık, üniversite öğrencileri.

Yazarlar

Ferah Çekici

Amaç

Sosyal Problem Çözme Envanteri Kısa Formu’nun temel amacı, bireylerin sosyal çevrelerinde karşılaştıkları zorluklara karşı gösterdikleri bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkileri sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle üniversite öğrencilerinin sosyal problem çözme becerilerindeki yeterliliklerini ve eksikliklerini saptamayı hedeflemiştir.

Ölçek, problem çözme terapisine dayalı beceri geliştirme gruplarının etkililiğini ölçmek gibi klinik ve eğitimsel araştırmalarda kullanılmak üzere uyarlanmıştır. Bu bağlamda, bireylerin öfkeyle ilgili davranış ve düşünceleri ile sürekli kaygı düzeyleri üzerindeki etkileşimlerini incelemede de önemli bir rol oynamaktadır.

Yapı

SPÇE-KF, sosyal problem çözme becerisi kavramını çok boyutlu olarak ele alır. Orijinal ölçek, bireyin problemleri algılama ve onlara yaklaşma biçimini (Problem Yönelimi) ve problemleri çözmek için kullandığı stratejileri (Problem Çözme Stilleri) ölçen alt boyutlara sahiptir.

Türkçe uyarlama çalışmasında elde edilen alt ölçekler (RPCPOY, POSY, KT, DDT) aracılığıyla; bireylerin probleme olumlu veya olumsuz yaklaşımları, çözüm üretme yetenekleri ve uygulanan çözümlerin değerlendirilmesi gibi kritik sosyal bilişsel süreçler değerlendirilmektedir. Bu, ölçeğin sadece beceri düzeyini değil, aynı zamanda bireyin probleme yönelik motivasyon ve tutumunu da ölçtüğünü göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla Barlett Küresellik testi değerleri üç ayrı örneklem grubu üzerinde hesaplanmıştır. Bu analizler, toplanan verilerin faktör analizi yapılabilmesi için uygun olduğunu doğrulamıştır.

Birinci örneklem grubu için yaklaşık ki kare değeri 2628.055 (sd= 300), ikinci grup için 475.600 (sd= 300) ve üçüncü grup için 3806.268 (sd= 300) olarak bulunmuştur. Tüm bu değerler, p=.000 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlıdır. Bu sonuçlar, veri matrisinin birim matris olmadığını ve maddeler arasında yeterli korelasyon bulunduğunu, dolayısıyla ölçeğin yapısal geçerliğe yönelik ilk şartları sağladığını göstermektedir.

Güvenirlik

Sosyal Problem Çözme Envanteri Kısa Formu’nun güvenirlik çalışmaları, alt ölçeklerin iç tutarlılığını değerlendiren Cronbach Alfa katsayıları hesaplanarak yapılmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçek maddelerinin ölçtükleri özellikler açısından benzeşik ve tutarlı olduğunu göstermektedir.

• RPCPOY (Muhtemel Alt Ölçek Adı): Cronbach Alfa = .81
• POSY (Muhtemel Alt Ölçek Adı): Cronbach Alfa = .76
• KT (Muhtemel Alt Ölçek Adı): Cronbach Alfa = .74
• DDT (Muhtemel Alt Ölçek Adı): Cronbach Alfa = .61

Özellikle DDT alt ölçeğinin katsayısı (.61) literatürde kabul edilebilir sınırın alt veya yakınında olsa da, diğer alt ölçeklerin yüksek iç tutarlılık değerleri (.74 ile .81 arası), genel olarak ölçeğin güvenilirliğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Yapılan pilot uygulama çalışmaları ve temel bileşenler analizi sonucunda, ölçeğin Türkçe deneysel formunun faktör yapısı incelenmiştir. Orijinal ölçeğin beşli faktör yapısına sahip olmasına karşın, Türkçe uyarlama çalışmasının ilk pilot uygulamasında dört faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır.

Bu farklılık, kültürel adaptasyon süreçlerinin veya örneklem özelliklerinin ölçeğin yapısal boyutlarını etkilediğini göstermektedir. Elde edilen dört faktörlü yapı, sosyal problem çözme becerilerinin Türk kültürü bağlamında farklı bileşenler altında toplandığını işaret etmekte olup, ölçeğin kullanımında bu yeni yapı dikkate alınmalıdır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report), 5’li Likert tipi derecelendirme.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri.

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik dönemi (Üniversite öğrencileri baz alınarak).

Popülasyon Detayları: Çalışma, Çukurova Üniversitesi’nde öğrenim gören öğrencilerden oluşan üç farklı örneklem grubu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 25 maddeden oluşan ölçek, deneklerin maddelere ne kadar katıldıklarını 0 (hiç uygun değil) ile 4 (tamamen uygun) arasında işaretlemeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik ölçme, sosyal beceriler, problem çözme envanteri, Cronbach Alfa, doktora tezi, psikometri, yapı geçerliği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir (Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana, 2009).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Ferah Çekici’nin 2009 yılında tamamladığı doktora tezi kapsamında uyarlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı, izinleri ve ücret bilgileri kaynakta açıkça belirtilmemiştir. İletişim için sorumlu yazarın e-posta adresi kullanılabilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: sosyal-problem-cozme-envanteri-kisa-formu-toad.pdf

Referanslar

1. Çekici, F. (2009). Problem çözme terapisine dayalı beceri geliştirme grubunun üniversite öğrencilerinin sosyal problem çözme becerileri, öfkeyle ilgili davranış ve düşünceler ile sürekli kaygı düzeylerine etkisi. (Doktora tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
2. Tez kaydına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Sosyal Problem Çözme Envanteri Kısa Formu Maddeleri

Ölçek toplam 25 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda örnek maddeler sunulmuştur:

Önemli bir karar vermem gerektiğinde kendimi huzursuz hisseder ve kendimden emin olamam (3. madde)

Zor bir problemle karşılaştığımda ne kadar çok çabalasam da, o problemi kendi başıma çözebileceğimden şüphe duyarım (8. madde)