Burn-Specific Pain Anxiety Scale

Özet

Yanığa Özgü Ağrı Anksiyetesi Ölçeği (Burn-Specific Pain Anxiety Scale, BSPAS), özellikle yanık yaralanması geçirmiş bireylerin deneyimlediği ağrıya yönelik spesifik anksiyete düzeyini ölçmek amacıyla tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, hastaların ağrı beklentisine, ağrıya karşı geliştirdikleri kaçınma davranışlarına ve bilişsel felaketleştirme eğilimlerine odaklanır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Deniz Doğan ve Arslan (2019) tarafından yapılmış olup, bu çalışma ölçeğin Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini doğrulamıştır. Bu adaptasyon, yanık merkezlerinde ağrı yönetimi stratejilerinin geliştirilmesine önemli katkılar sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yanığa Özgü Ağrı Anksiyetesi Ölçeği, BSPAS, yanık, ağrı anksiyetesi, psikometrik araç, Türkçe uyarlama, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Deniz Doğan, S., Sevban Arslan.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yanık hastalarında görülen ağrıya özgü anksiyete ve korku tepkilerini nicel olarak değerlendirmektir. Bu spesifik anksiyete, sıklıkla yara bakımı, pansuman değişimi ve fizik tedavi gibi hayati önem taşıyan ancak ağrılı olabilen tıbbi prosedürlerden kaçınmaya yol açarak rehabilitasyon sürecini olumsuz etkileyebilir.

BSPAS, klinisyenlere hastanın psikososyal engellerini belirlemede yardımcı olur ve böylece ağrı yönetimi planlarını bireyselleştirmeyi, özellikle de bilişsel davranışçı terapiler gibi anksiyete azaltıcı müdahaleleri hedeflemeyi mümkün kılar.

Yapı

Yanığa Özgü Ağrı Anksiyetesi Ölçeği, ağrı anksiyetesi yapısını ölçer, ancak bu yapıyı genel anksiyeteden ayırarak sadece yanıkla ilgili ağrı deneyimlerine sınırlar. Bu yapı genellikle üç ana boyutu kapsar:

• Ağrı Korkusu: Gelecekteki ağrı deneyimlerine ilişkin yoğun endişe.
• Kaçınma Davranışları: Ağrıya neden olabilecek veya ağrıyı hatırlatabilecek durumlardan aktif olarak uzak durma eğilimi.
• Katastrofik Düşünme: Ağrı deneyiminin sonuçlarını abartma ve en kötü senaryoyu varsayma.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi bulunmamasına rağmen, Deniz Doğan ve Arslan (2019) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerini detaylıca incelemiştir. Bu çalışmada yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak incelenmiş ve ölçeğin teorik yapıyı Türk kültüründe de başarılı bir şekilde temsil ettiği gösterilmiştir.

Ayrıca, BSPAS’ın diğer ilgili ölçümlerle (örneğin, genel anksiyete ölçekleri veya ağrı şiddeti ölçekleri) korelasyonları incelenerek ölçüt geçerliği ve eş zamanlı geçerliği değerlendirilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin amacına uygun olarak çalıştığını desteklemektedir.

Güvenirlik

Kaynakta detaylı güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak uyarlama çalışması, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için genellikle Cronbach Alfa katsayısını kullanır. Yüksek Alfa değerleri (genellikle 0.70 ve üzeri), maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, test-tekrar test güvenirliği de değerlendirilmiş olabilir. Bu yöntem, ölçeğin kısa bir zaman aralığı içinde (hastanın durumu değişmediği varsayılarak) uygulandığında tutarlı sonuçlar üretip üretmediğini belirler.

Faktör Analizi

Yanığa Özgü Ağrı Anksiyetesi Ölçeği’nin orijinal yapısı çok boyutludur. Türkçe uyarlama çalışması (Deniz Doğan & Arslan, 2019), bu çok boyutlu yapının Türk popülasyonunda korunup korunmadığını incelemiştir. Faktör analizi sonuçları, orijinal ölçeğin hipotez edilen faktör yapısının (genellikle kaçınma ve korku alt boyutları) Türkçe versiyonda da kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiğini ortaya koymuştur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Likert Tipi Derecelendirme)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal dil (Muhtemelen İngilizce)

Popülasyon Grubu: Yanık hastaları

Yaş Grubu: Ergenler ve Yetişkinler (Klinik bağlama göre değişiklik gösterebilir)

Popülasyon Detayları: Termal, kimyasal veya elektriksel yanık yaralanmaları nedeniyle ayakta veya yatarak tedavi gören bireyler.

Test Metodolojisi: Bireyin ağrı ile ilgili düşüncelerini, duygularını ve davranışsal tepkilerini belirli bir derecelendirme sistemi üzerinden değerlendirir. Derecelendirme sistemi hakkında detaylı bilgi kaynakta belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Yanık tedavisi, ağrı yönetimi, klinik psikoloji, psikometri, kaçınma davranışı, ağrı anksiyetesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sevban Arslan)

Yazışma Adresi: Lütfen sorumlu yazarın ilgili akademik veya klinik kurumuna başvurunuz.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Sevban Arslan ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir. Ölçek kullanım ücreti hakkında bilgi verilmemiştir.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonuna aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: burn-specific-pain-anxiety-scale-toad.pdf

Kaynaklar

• Deniz Doğan, S., & Arslan, S. (2019). Validity and Reliability of Turkish Version of the Burn Specific Pain Anxiety Scale. Journal of Burn Care & Research.

Yanığa Özgü Ağrı Anksiyetesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanım için sorumlu yazarlar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.