Sosyal Medya Teyit/Güven Ölçeği

Özet

Sosyal Medya Teyit/Güven Ölçeği, 2019 yılında Çömlekçi ve Başol tarafından, bireylerin Sosyal Medya platformları üzerinden karşılaştıkları haber içeriklerine yönelik güven düzeylerini ve bu haberlerin doğruluğunu kontrol etme (teyit etme) alışkanlıklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, kullanıcıların geleneksel medya organlarının sosyal medya paylaşımlarından, bağımsız gazetecilere, fenomenlere ve kişisel çevrelere kadar uzanan farklı kaynaklara olan güven algılarını değerlendirmektedir. Aynı zamanda, kullanıcıların haberin güvenilirliğini belirlemek için uyguladıkları çoklu platform doğrulama stratejilerini de kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Medya, Güven, Haber Teyidi, Doğrulama Alışkanlıkları, İletişim, Likert Ölçeği, Medya Okuryazarlığı.

Yazarlar

Mehmet Fatih Çömlekçi, Osman Başol

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, hızla yayılan sosyal medya içeriklerine karşı kullanıcıların sergilediği bilişsel ve davranışsal tepkileri sistematik olarak ölçmektir. Bu amaç doğrultusunda, ölçek iki ana boyutu ele almaktadır: sosyal medya içeriklerine yönelik genel güven düzeyi ve bu güveni sağlamak veya sorgulamak için gerçekleştirilen aktif teyit etme davranışları.

Bu araç, akademik çalışmalarda sosyal medya ekosisteminde bilgi yayılımı, yanlış bilgi (dezenformasyon) ve medyanın güvenilirliği konularında kullanıcı davranışlarını derinlemesine incelemek için kritik bir ölçüm sağlamaktadır. Ölçek, özellikle teyit alışkanlıklarının medya türüne (sosyal medya içi/dışı, internet/basılı) göre nasıl değiştiğini analiz etme imkanı sunar.

Yapı

Sosyal Medya Teyit/Güven Ölçeği, iki temel psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır: Sosyal Medya Güveni ve Haber Teyit Alışkanlıkları.

Sosyal Medya Güveni: Bu alt boyut (Örn: Maddeler 1-6), kullanıcının farklı sosyal medya kaynaklarına (örneğin, geleneksel basın, internet gazeteleri, gazeteciler, kullanıcı tarafından oluşturulan içerikler, fenomenler ve arkadaşlar) ne ölçüde güvendiğini değerlendirir. Bu, kaynağın meşruiyeti ve algılanan tarafsızlığına dair bir yargıyı yansıtır.

Haber Teyit Alışkanlıkları: Bu alt boyut (Örn: Maddeler 7-10), kullanıcının bir habere ulaştıktan sonra, haberin doğruluğunu aktif olarak araştırma ve doğrulama davranışlarını (teyit etme) ölçer. Bu teyit süreçleri, sosyal medya içi karşılaştırmadan, sosyal medya dışı internet kaynaklarına veya geleneksel internet dışı kaynaklara kadar farklı düzeylerde incelenmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin hipotez edilen faktör yapısına yüksek düzeyde uyum sağladığını göstermektedir.

Uyum İyiliği İndeksi Değerleri (Fit Indices) aşağıdaki gibidir, bu değerler ölçeğin güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır:

• X2/sd (Ki-Kare/Serbestlik Derecesi): 112.25/32 = 3.50 (İstenen sınır <5)
• RMSEA (Yaklaşık Hata Karekök Ortalaması): 0.057 (İstenen sınır <0.08)
• NFI (Normlaştırılmış Uyum İndeksi): 0.95 (İstenen sınır >0.90)
• NNFI (Normlaştırılmamış Uyum İndeksi): 0.95 (İstenen sınır >0.95)
• CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi): 0.96 (İstenen sınır >0.95)
• GFI (İyilik Uyum İndeksi): 0.97 (İstenen sınır >0.90)
• AGFI (Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi): 0.95 (İstenen sınır >0.85)

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, güvenirlik analizleri ile belirlenmiştir. Çalışmada, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğu tespit edilmiştir.

Güvenirlik ölçütü olarak kullanılan Cronbach’s Alpha değeri 0.70 eşiğinin üzerinde bulunmuştur. Bu sonuç, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanıma uygun olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme çalışmasında, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin faktör yapısı test edilmiş ve doğrulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin iki faktörlü yapısının (Güven ve Teyit) veri setine mükemmel düzeyde uyum sağladığını göstermiştir.

Uyum indekslerinin (CFI, GFI, AGFI gibi) 0.95 ve üzeri değerlerde olması, modelin teorik yapısının ampirik verilerle tutarlı olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir. Bu durum, Sosyal Medya Teyit/Güven Ölçeği’nin sağlam bir yapıya sahip olduğunu ve ölçmek istediği kavramları doğru bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 10 maddeden oluşan, 5 dereceli Likert Ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Sosyal Medya Kullanıcıları

Yaş Grubu: Yetişkinler ve Yükseköğretim Öğrencileri (Araştırmanın yapıldığı popülasyon genellikle bu grubu kapsamaktadır.)

Popülasyon Detayları: Ölçek, sosyal medya platformlarını aktif olarak kullanan bireylerin medya tüketimi ve doğrulama alışkanlıklarını ölçmeyi hedeflemektedir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, her bir ifadeye yönelik kendi güven veya teyit etme sıklıklarını 1’den (hiçbir zaman) 5’e (her zaman) kadar derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Dijital Güven, Haber Tüketimi, Dezenformasyon, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Cronbach Alfa, Sosyal Medya Fenomenleri.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Makalenin yayımlandığı üniversite veya sorumlu yazarın kurumsal adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir makale kapsamında 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Sorumlu yazar: Mehmet Fatih Çömlekçi.

Testin Yılı: 2019.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylarına ulaşmak için kullanılan kaynak referansın linki: iletisimdergisi.gsu.edu.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: sosyal-medya-teyitguven-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Çömlekçi, M. ve Başol, O. (2019). Sosyal medya haberlerine güven ve kullanıcı teyit alışkanlıkları üzerine bir inceleme. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 30, 55-77. doi: 10.16878/gsuilet.518697

[quads id=5]

Sosyal Medya Teyit/Güven Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: 1= hiçbir zaman – 5= her zaman

1. Basılı olarak dağıtılan gazetelerin sosyal medya paylaşımlarına güvenirim.
2. İnternet gazetelerinin sosyal medya paylaşımlarına güvenirim.
3. Tanınmış gazetecilerin sosyal medya paylaşımlarına güvenirim.
4. Kullanıcıların içerik oluşturduğu mecraların paylaşımlarına güvenirim.
5. Sosyal medya fenomenlerinin sosyal medya paylaşımlarına güvenirim.
6. Arkadaşlarımın/tanıdıklarımın sosyal medya paylaşımlarına güvenirim.
7. Sosyal medya üzerinden ulaştığım haberin doğruluğu/güvenilirliği ile ilgili araştırma yaparım.
8. Sosyal medya üzerinden ulaştığım haberi sosyal medyadaki farklı kaynaklardan teyit ederim.
9. Sosyal medya üzerinden ulaştığım bir haberi sosyal medya dışındaki internet kaynaklarından teyit ederim.
10. Sosyal medya üzerinden ulaştığım bir haberi internet dışındaki kaynaklardan teyit ederim.