Sosyal Kaçınma ve Huzursuzluk Ölçeği

Özet

Sosyal Kaçınma ve Huzursuzluk Ölçeği, bireylerin sosyal durumlardan kaçınma eğilimlerini ve bu durumlarla karşılaştıklarında hissettikleri huzursuzluk ve gerginlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikolojik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, Erkan, Çam ve Güçray tarafından 2003 yılında gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne özgü dil ve yapısal gerekliliklere uygunluğunu sağlamayı ve psikometrik özelliklerini ortaya koymayı hedeflemiştir.

Ölçek, özellikle sosyal kaygı ve sosyal fobi belirtilerini taşıyan bireylerin akademik araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde doğru bir şekilde tanımlanması için önemli bir araç sağlamaktadır. Uyarlama sürecinde, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılarak, Türk popülasyonunda kullanıma uygunluğu bilimsel olarak teyit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal kaçınma, sosyal huzursuzluk, sosyal kaygı, sosyal fobi, ölçek uyarlama, psikometrik özellikler, olumsuz değerlendirilme korkusu, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Zülal Erkan, Sevim Çam, Selahattin Güçray.

Amaç

Bu ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının temel amacı, orijinal Sosyal Kaçınma ve Huzursuzluk Ölçeği’nin (Social Avoidance and Distress Scale) Türkçeye kazandırılması ve Türk kültürüne özgü bağlamda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilirliğinin kanıtlanmasıdır. Ölçek, bireylerin sosyal etkileşimlerden ne ölçüde kaçındığını ve bu etkileşimler sırasında ne kadar rahatsızlık hissettiklerini güvenilir bir şekilde ölçmeyi amaçlamaktadır.

Ölçeğin kullanıma sunulmasıyla, sosyal anksiyete bozukluklarının anlaşılmasına yönelik araştırmalara katkıda bulunulması ve bu alandaki klinik müdahalelerin etkinliğinin değerlendirilmesi için standart bir araç sağlanması hedeflenmiştir. Çalışma, aynı zamanda olumsuz değerlendirilmekten korkma gibi sosyal kaygıyla ilişkili diğer yapıların da ölçümünü desteklemektedir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Sosyal Kaçınma ve Huzursuzluk Ölçeği, sosyal anksiyete spektrumunun iki temel bileşenini ölçmeye odaklanmıştır: Sosyal Kaçınma ve Sosyal Huzursuzluk (Distress). Sosyal Kaçınma, bireyin potansiyel olarak kaygı uyandıran sosyal durumlardan veya etkileşimlerden aktif olarak geri durması, uzak durması davranışlarını kapsar. Bu, davetleri reddetme veya kalabalık ortamlara girmemeyi tercih etme şeklinde kendini gösterebilir.

Sosyal Huzursuzluk ise, sosyal etkileşimler sırasında hissedilen içsel, öznel gerginlik, endişe ve rahatsızlık duygularını ifade eder. Bu yapı, bilişsel ve duygusal tepkileri ölçerken, Kaçınma boyutu davranışsal tepkileri ölçer. Ölçek, bu iki boyutun şiddetini değerlendirerek, sosyal kaygının kapsamlı ve çok boyutlu bir profilini sunar.

Geçerlik

Erkan, Çam ve Güçray (2003) tarafından yapılan uyarlama çalışması, Sosyal Kaçınma ve Huzursuzluk Ölçeği’nin Türk popülasyonunda yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizine tabi tutulmuştur. Yapılan analizler, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutlarını destekler nitelikte bir faktör yapısı ortaya koymuştur. Bu durum, ölçeğin gerçekten sosyal kaçınma ve huzursuzluk yapılarını ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, ölçeğin sosyal anksiyete ile ilişkili olduğu bilinen diğer psikolojik yapılarla beklenen yönde korelasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir. Spesifik geçerlik katsayıları ve detaylı istatistiksel sonuçlar için araştırmacıların yayımladığı bilimsel makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, maddelerin iç tutarlılığını değerlendirmek üzere gerçekleştirilmiştir. Uyarlama raporunda, Sosyal Kaçınma ve Huzursuzluk Ölçeği için hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyin üzerinde olduğu belirtilmiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Yüksek iç tutarlılığın yanı sıra, ölçeğin zaman içinde kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapıldığı varsayılmaktadır. Bu güvenirlik sonuçları, ölçeğin Türk örnekleminde hem akademik hem de klinik ortamlarda güvenilir bir veri toplama aracı olarak kullanılabileceğine işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Sosyal Kaçınma ve Huzursuzluk Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal geçerliğini incelemek üzere faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak sosyal kaçınma ve sosyal huzursuzluk olmak üzere iki ana boyutta toplandığını göstermiştir. Yapılan analizler, her bir maddenin kendi alt boyutu üzerindeki yükünün yeterince güçlü olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin kültürel adaptasyonunun sadece dilsel çeviri ile sınırlı kalmadığını, aynı zamanda ölçülen psikolojik yapıların Türk popülasyonunda da geçerli ve ayrıştırılabilir olduğunu teyit etmiştir. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin çok boyutlu sosyal kaygı değerlendirmeleri için sağlam bir temel oluşturduğunu göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılarak öz bildirim (self-report) yöntemiyle uygulanır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Sosyal kaygı düzeylerini değerlendirmek isteyen genel popülasyon ve klinik örneklemler.

Age Group: Genellikle ergenlik dönemi (lise) ve yetişkinlik (üniversite öğrencileri dahil).

Population Details: Uyarlama çalışması, Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayınlandığından, ilk geçerlik ve güvenirlik verileri muhtemelen üniversite öğrencileri üzerinden toplanmıştır.

Test Methodology: Bireysel veya grup ortamında kalem-kağıt veya dijital ortamda uygulanabilir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal anksiyete, sosyal geri çekilme, psikolojik ölçüm, ölçek geliştirme, Çukurova Üniversitesi, Zülal Erkan, sosyal korku.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Zülal Erkan (Sorumlu Yazar İletişim Adresi: Mersin Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Anabilim Dalı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2003 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin bilimsel ve akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle izin gerekliliği, sorumlu yazar Zülal Erkan ile iletişim kurularak belirlenmelidir. Ticari veya lisanslı kullanım ücretleri hakkında spesifik bir bilgi kaynaklarda yer almamaktadır.

Kaynaklar

• Erkan, Z., Çam, S., ve Güçray, S. (2003). Sosyal kaçınma ve huzursuzluk ile olumsuz değerlendirilmekten korkma ölçeklerinin uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(25), 112-117.

Makalenin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: sosyal-kacinma-ve-huzursuzluk-olcegi-toad.pdf

ULAKBİM Kaynak Linki: uvt.ulakbim.gov.tr

Sosyal Kaçınma ve Huzursuzluk Ölçeği Maddeleri

DİKKAT: Sosyal Kaçınma ve Huzursuzluk Ölçeği’nin (SKHÖ) maddeleri bu kaynakta yer almamaktadır. Maddelere erişim ve tam ölçek içeriği için Erkan, Çam ve Güçray (2003) tarafından yayınlanan orijinal bilimsel makaleye başvurulması gerekmektedir.