Sosyal-Duygusal Öğrenme Ölçeği

Özet

Sosyal-Duygusal Öğrenme Ölçeği (SDÖÖ), bireylerin sosyal ve duygusal yetkinliklerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin Türkçe formunun uyarlama ve psikometrik incelemesi Tarık Totan ve Zeynep Kabasakal tarafından 2013 yılında yapılmıştır. Çalışma, ölçeğin Türkçe formunun Sosyal-Duygusal Öğrenme (SDÖ) alanındaki temel becerileri ölçme konusunda yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik taşıdığını ortaya koymuştur. SDÖÖ, Görev Bilinci, Akran İlişkileri ve Öz-Düzenleme olmak üzere üç temel alt boyutta ölçüm yapmaktadır. Uyarlama çalışması, benzer ölçek geçerliliği yöntemi ve Cronbach alfa iç tutarlılık analizleri ile ölçeğin Türk popülasyonunda kullanıma uygunluğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal-Duygusal Öğrenme Ölçeği, SDÖÖ, Sosyal-Duygusal Öğrenme, Görev Bilinci, Akran İlişkileri, Öz-Düzenleme, Psikometri, Uyarlama.

Yazarlar

Tarık Totan, Zeynep Kabasakal.

Amaç

Sosyal-Duygusal Öğrenme Ölçeği’nin (SDÖÖ) uyarlanma çalışmasının temel amacı, orijinal formu tarafından ölçülen sosyal ve duygusal yetkinlikleri, Türk kültürüne ve diline uygun, psikometrik açıdan sağlam bir araçla değerlendirebilmektir. Bu ölçek, bireylerin kendi duygularını yönetme, başkalarıyla etkili ilişkiler kurma ve sorumluluk alma gibi kritik Sosyal-Duygusal Öğrenme yeterliliklerini ne ölçüde sergilediğini ölçmeyi amaçlar.

Ölçek, eğitim ortamlarında öğrencilerin sosyal ve duygusal gelişim düzeylerini belirlemek, risk altındaki bireyleri tespit etmek ve uygulanan eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek için bilimsel bir dayanak sağlamaktadır. Özellikle Görev Bilinci, Akran İlişkileri ve Öz-Düzenleme alanlarında detaylı bilgi sunarak müdahale stratejilerinin geliştirilmesine olanak tanır.

Yapı

SDÖÖ, bireylerin sosyal ve duygusal becerilerini kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Türkçe formun adaptasyon çalışmasında belirlenen üç ana alt boyut şunlardır:

• Görev Bilinci: Bireyin sorumluluk alma, hedeflere odaklanma ve görevlerini tamamlama yeteneği.
• Akran İlişkileri: Bireyin sosyal çevresiyle, özellikle arkadaşlarıyla kurduğu ilişkilerin kalitesi ve etkileşim becerileri.
• Öz-Düzenleme: Bireyin duygularını, düşüncelerini ve davranışlarını kontrol etme ve yönetme becerisi.

Yapısal geçerlik analizleri, bu üç alt boyutun birbirlerinden ayrışan ancak genel Sosyal-Duygusal Öğrenme yapısına katkıda bulunan bağımsız faktörler olduğunu göstermiştir. Alt ölçeklerin kendi aralarındaki korelasyonların .90’ın altında kalması, her bir alt ölçeğin benzersiz bir yapıyı temsil ettiğini doğrulamaktadır.

Geçerlik

SDÖÖ’nün geçerlik çalışmaları, benzer ölçek geçerliliği (criterion validity) yöntemiyle yürütülmüştür. Bu amaçla, Kabakçı ve Owen (2010) tarafından geliştirilen Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri Ölçeği (SDÖBÖ) referans alınmıştır. Her iki ölçek, yapı geçerliliği veri toplama sürecinde katılımcılara eş zamanlı olarak uygulanmıştır.

Analiz sonuçları, SDÖÖ’nün alt boyutları ile SDÖBÖ’nün alt boyutları arasında orta düzeyde, pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymuştur. Örneğin, SDÖÖ’nün Görev Bilinci alt boyutu, SDÖBÖ’nün Problem Çözme alt boyutuyla .44 düzeyinde; Akran İlişkileri alt boyutu, Problem Çözme alt boyutuyla .45 düzeyinde ilişki göstermiştir. Ölçeğin toplam puanı ise SDÖBÖ’nün toplam puanıyla .42 düzeyinde pozitif korelasyon sergilemiştir. Bu orta düzeydeki korelasyonlar, araçların benzer ancak tamamen örtüşmeyen SDÖ alanlarını ölçmesi nedeniyle beklenen ve kabul edilebilir sonuçlar olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada Tip I hatasını kontrol etmek amacıyla Bonferroni düzeltmesi uygulanmıştır (p < .002).

Güvenirlik

SDÖÖ’nün güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach alfa kullanılarak hesaplanmıştır. Elde edilen değerler, Türkçe formun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

İç tutarlılık katsayıları şu şekildedir:

• Görev Bilinci: α = .82
• Akran İlişkileri: α = .88
• Öz-Düzenleme: α = .84
• Ölçek Toplamı: α = .94

Ölçek toplam puanı için elde edilen .94 değeri, SDÖÖ’nün mükemmel düzeyde güvenilir bir araç olduğunu ve tutarlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

SDÖÖ’nün yapı geçerliliği çalışmaları, ölçeğin üç temel alt boyuttan oluştuğunu göstermektedir. Alt ölçeklerin kendi aralarındaki korelasyon katsayılarının .90’ın altında kalması, bu alt boyutların ayrı ayrı değerlendirilebilecek kadar farklı yapıları temsil ettiğini (faktör ayrışmasını) kanıtlamaktadır.

Ancak, alt ölçeklerin her birinin ölçeğin toplam puanıyla yüksek düzeyde ilişki göstermesi (tüm korelasyonlar orta düzeyin üzerinde), ölçeğin aynı zamanda tek bir genel Sosyal-Duygusal Öğrenme faktörü altında da güçlü bir şekilde kullanılabileceğine dair önemli bir kanıt sunmaktadır. Bu durum, ölçeğin hem alt boyutları ayrı ayrı inceleme hem de genel yetkinlik skorunu kullanma esnekliğini sağlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Derecelendirme formatı (Likert tipi ölçek olduğu varsayılmaktadır).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenci Popülasyonu (Detaylı bilgi kaynakta belirtilmemiştir).

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması için toplanan örneklem grubu.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, Benzer Ölçek Geçerlik, İç Tutarlılık, Güvenirlik, Sosyal Beceriler, Duygusal Yetkinlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Tarık Totan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Tarık Totan, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2013 yayını baz alınmıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması ve psikometrik incelemesi 2013 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya ücretlendirilmesi hakkında kesin bir bilgi bulunmamaktadır; ancak akademik veya araştırma amaçlı kullanım için sorumlu yazar (Tarık Totan) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı: dergiler.ankara.edu.tr

Ölçek formunun orijinal PDF’i buradan indirilebilir: sosyal-duygusal-ogrenme-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Totan, T. ve Kabasakal, Z. (2013). Sosyal-Duygusal Öğrenme Ölçeğinin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 45(1), 203-224.

Kabakçı ve Owen (2010). (Benzer ölçek geçerliliği çalışmasında kullanılan Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri Ölçeği’nin orijinal kaynağı).

Sosyal-Duygusal Öğrenme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin bireysel maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır ve bu nedenle burada listelenememektedir. Maddelere erişim için referans makaleye başvurulması gerekmektedir.