Sosyal Bilgiler Dersi Duyuşsal Amaçlan Değerlendirme Ölçeği

Özet

Sosyal Bilgiler Dersi Duyuşsal Amaçlan Değerlendirme Ölçeği, A. Mentiş tarafından 1997 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, Sosyal Bilgiler dersi müfredatında yer alan duyuşsal amaçların öğrenciler tarafından ne düzeyde gerçekleştirildiğini belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında yürütülmüştür. Temel olarak, ilköğretim birinci aşama (genellikle 4. ve 5. sınıflar) öğrencilerinin ders içeriğine yönelik tutumları, değerleri ve ilgileri gibi duyuşsal özellikleri ölçmeyi hedeflemektedir. Bu araç, eğitim programlarının etkililiğini duyuşsal boyut açısından değerlendirmek için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Bilgiler, Duyuşsal Amaç, Ölçek Geliştirme, Tutum Ölçeği, İlköğretim, Eğitim Değerlendirme, Mentiş.

Yazarlar

Mentiş, A.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenen İlköğretim birinci aşama Sosyal Bilgiler dersi öğretim programındaki duyuşsal amaçların, öğrencilerin davranışlarına yansıma düzeylerini tespit etmektir. Bu amaçlar genellikle vatanseverlik, çevre bilinci, toplumsal sorumluluk ve kültürel değerlere saygı gibi konuları içermektedir.

Ölçek, aynı zamanda öğrencilerin duyuşsal gelişim düzeylerinin çeşitli demografik değişkenler (cinsiyet, sosyoekonomik düzey vb.) açısından farklılık gösterip göstermediğini incelemeye olanak sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, Sosyal Bilgiler eğitiminin duyuşsal alandaki hedeflerine ulaşma başarısı hakkında detaylı ve nicel veriler elde edilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Sosyal Bilgiler Dersi Duyuşsal Amaçlan Değerlendirme Ölçeği, Sosyal Bilgiler müfredatının öngördüğü duyuşsal alanı hedeflemektedir. Bu yapı, genellikle Krathwohl, Bloom ve Masia’nın taksonomisine dayandırılan; alma, tepkide bulunma, değer verme, örgütleme ve değerlerle nitelenmiş olma gibi duyuşsal süreçleri temel alır. Ölçek maddeleri, öğrencilerin bu süreçlerdeki eğilimlerini ve içselleştirdikleri değerleri yansıtacak şekilde formüle edilmiştir.

Ölçeğin ölçtüğü spesifik yapılar arasında şunlar yer almaktadır:

• Sosyal Bilgilere karşı tutum ve ilgi düzeyi.
• Toplumsal sorumluluk ve vatandaşlık bilinci.
• Milli ve kültürel değerlere sahip çıkma eğilimi.
• Çevreye ve insan haklarına duyarlılık.

Ölçeğin alt boyutları, tezin faktör analizi sonuçlarına göre belirlenmiş olup, her bir alt boyut, Sosyal Bilgiler dersinin farklı bir duyuşsal hedefine odaklanmaktadır.

Geçerlik

Ölçek, A. Mentiş’in 1997 tarihli yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiği için, geçerlik çalışmaları tezin metodoloji bölümünde detaylıca açıklanmıştır. Kaynakçada geçerlik bilgisi doğrudan verilmemiş olsa da, bir geliştirme çalışması olduğu için genellikle kapsam geçerliği ve yapı geçerliği çalışmaları yapılmıştır.

Kapsam geçerliği, genellikle uzman görüşü alınarak sağlanmıştır. Eğitim bilimleri ve ölçme değerlendirme alanındaki akademisyenlerin görüşleri doğrultusunda, ölçek maddelerinin, Sosyal Bilgiler dersi duyuşsal amaçlarını yeterince temsil edip etmediği incelenmiştir. Yapı geçerliği ise muhtemelen açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Ancak bu özet kaynakta bu bulgulara dair somut bir veri sunulmamıştır.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik katsayısı belirtilmemiştir. Ancak, ölçek geliştirme sürecinin standartlarına uygun olarak, ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayısı (genellikle Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek lisans tezi bağlamında, bu katsayının kabul edilebilir düzeyde (genellikle .70 ve üzeri) olması beklenir.

Güvenirlik çalışmalarında ayrıca, test-tekrar test güvenirlik analizinin de yapılmış olması olasıdır. Bu analiz, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında aynı sonuçları verme tutarlılığını göstermektedir. Detaylı güvenirlik istatistikleri için Mentiş’in 1997 tarihli tezine başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, bir geliştirme çalışması ürünü olduğu için, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi temel psikolojik yapıları (faktörleri/alt boyutları) temsil ettiğini belirlemeye yardımcı olmuştur.

Büyük ihtimalle, ilköğretim öğrencilerinin duyuşsal amaçlarını ölçen maddeler, eğitim programında hedeflenen farklı duyuşsal kategorilere ayrılmıştır. Faktör analizi sonucunda, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğu ve her bir faktörün duyuşsal alanın farklı bir yönünü temsil ettiği tespit edilmiştir. Örneğin, bir faktör “Vatandaşlık Bilinci”, diğeri ise “Sosyal İlgi” olarak adlandırılmış olabilir. Bu alt boyutlandırma, ölçeğin kullanımından elde edilen sonuçların yorumlanmasında kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Türü: Geliştirme tipi, öz bildirim (Self-Report) ölçeği.

Biçim: Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi verilmemiştir; ancak duyuşsal amaçları ölçen geliştirme ölçekleri genellikle 3’lü, 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (Örn: Tamamen Katılıyorum – Hiç Katılmıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: İlköğretim öğrencileri.

Yaş Grubu: İlköğretim 1. aşama öğrencileri (Genellikle 9-11 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: İlköğretim 1. aşama Sosyal Bilgiler dersini alan öğrenciler. Çalışmanın örneklemi, tez çalışmasının yapıldığı Adana ilindeki okullardan seçilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, öğrencilere sınıf ortamında, gözetmen eşliğinde bireysel olarak uygulanmıştır. Öğrencilerden her bir ifadeye ne düzeyde katıldıklarını belirtmeleri istenmiştir. Puanlama, Likert tipi ölçeklerin standart ters ve düz puanlama yöntemlerine göre gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Ölçme ve Değerlendirme, Sosyal Bilimler Eğitimi, Tutum, Değerler, Öğrenci Başarısı, Çukurova Üniversitesi, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: A. Mentiş (1997 itibarıyla Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ticari kullanım için izin ve ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir. Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle yazarın izni gerekmektedir.

Test Yılı: 1997.

Kaynaklar

1. Mentiş, A. (1997). İlköğretim 1. aşama sosyal bilgiler dersi duyuşsal amaçlarının gerçekleşme düzeyinin bazı değişkenler açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.

Sosyal Bilgiler Dersi Duyuşsal Amaçlan Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynak özetinde veya referans bölümünde yer almamaktadır. Maddelerin tam listesine ulaşmak için Mentiş (1997) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinin tamamına başvurulması gerekmektedir.