Sosyal Ağ Öz Yeterlik Ölçeği

Özet

Sosyal Ağ Öz Yeterlik Ölçeği, bireylerin sosyal ağ platformlarını kullanma becerilerine ve bu platformlar üzerindeki etkileşimlerine yönelik algılanan öz yeterlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması Bardakcı, Sarıkaya ve Yöntem (2018) tarafından yapılmıştır. Bu çalışma, ölçeğin tek boyutlu yapısını doğrulamış ve yüksek iç tutarlılık katsayıları ile güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermiştir. Toplam 17 maddeden oluşan bu ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal ağlar, öz yeterlik, sosyal medya, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Salih Bardakcı, Yılmaz Sarıkaya, Mustafa Kemal Yöntem

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin sosyal ağ ortamlarında başarılı bir şekilde faaliyet gösterebilme, bu platformları etkin biçimde kullanabilme ve sosyal etkileşimleri yönetebilme konusundaki inanç düzeylerini, yani sosyal ağ öz yeterlik algılarını belirlemektir. Bu ölçüm aracı, eğitim ve sosyal psikoloji alanlarında sosyal ağ kullanımının psikolojik sonuçlarını inceleyen araştırmalara katkı sağlamaktadır.

Ölçek, özgün bir ölçeğin Türkçe’ye adaptasyonu ve psikometrik özelliklerinin Türkiye bağlamında incelenmesi amacıyla uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması, aracın kültürel geçerliğini ve yapısal bütünlüğünü sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Sosyal Ağ Öz Yeterlik Ölçeği, tek boyutlu bir yapıya sahiptir ve doğrudan “Sosyal Ağ Öz Yeterlik” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin sosyal ağları kullanırken karşılaştığı görevleri ve zorlukları başarıyla yerine getirebileceğine dair sahip olduğu kişisel inancı temsil eder. Ölçek, özellikle sosyal ağlardaki teknik yeterlilikten ziyade, sosyal etkileşim ve iletişim yeterliliğine odaklanmaktadır.

Ölçek maddeleri, bireylerin sosyal ağlardaki paylaşımlarını, yorum yapma yeteneklerini, bilgi edinme ve sosyal ilişkileri sürdürme becerilerini kapsamaktadır. Ölçeğin yapı geçerliği, tek faktörlü modelin uygunluğunu destekleyen faktör analizleri ile kanıtlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında, yapı geçerliği ve ayırt edici geçerlik incelenmiştir. Ayırt edici geçerliği test etmek amacıyla, sosyal ağ öz yeterlik düzeyi düşük (n=77) ve yüksek (n=77) olan alt ve üst %27’lik gruplar belirlenmiştir. Bu iki grup arasındaki farkların manidarlığı, bağımsız örneklem t testi ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, ölçekteki tüm maddelerin, öz yeterlik düzeyi yüksek ve düşük grupları anlamlı düzeyde farklılaştırdığı (t değerlerinin anlamlı olduğu) tespit edilmiştir, bu da ölçeğin güçlü bir ayırt ediciliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Yapı geçerliği ise hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. AFA sonucunda ortaya çıkan tek faktörlü yapı, en iyi olabilirlik yöntemine dayalı DFA ile test edilmiştir. DFA sonucunda elde edilen uyum iyiliği göstergeleri, tek faktörlü modelin verilere mükemmel uyum sağladığını desteklemektedir. Uyum iyiliği indeksleri şöyledir: χ2(116) = 573.65, (p < .001), χ2/sd = 4.95, RMSEA = .09, CFI = .98, IFI = .98, NFI = .98, NNFI = .98, GFI = .86, AGFI = .82; SRMR =.03. Özellikle CFI, IFI, NFI ve NNFI gibi karşılaştırmalı uyum indekslerinin yüksek değerleri (.98), modelin kabul edilebilir sınırların ötesinde bir uyuma sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Sosyal Ağ Öz Yeterlik Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. İlk katılımcı grubu verileri üzerinden hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı .94, ikinci katılımcı grubu verileri üzerinden hesaplanan katsayı ise .97 olarak bulunmuştur. Bu katsayıların yüksekliği, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğüne dair güçlü kanıtlar sunmaktadır.

Ayrıca, düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları da ölçeğin iç tutarlılığını desteklemektedir. Bu korelasyon değerlerinin tamamı .49’un üzerinde kalmıştır. Madde-toplam korelasyonlarının bu denli yüksek olması, her bir maddenin ölçeğin genel puanına önemli ve tutarlı bir katkı sağladığını göstererek aracın güvenirliğinin yüksek olduğunu teyit etmektedir. Sonuç olarak, yapılan kapsamlı analizler Sosyal Ağ Öz Yeterlik Ölçeği’nin hem güvenilir hem de geçerli bir ölçme aracı olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin tek boyutlu bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Bu tek faktörlü modelin uygunluğu daha sonra DFA ile doğrulanmıştır.

DFA, en iyi olabilirlik (Maximum Likelihood) yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen uyum indeksleri (özellikle CFI, IFI, NFI ve NNFI değerlerinin .98 olması) tek faktörlü yapının teorik beklentilerle ve toplanan verilerle uyumlu olduğunu kesin olarak göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin Sosyal Ağ Öz Yeterlik yapısını tek ve bütünleşik bir boyut altında başarıyla temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama ve Psikometrik Geçerlik Çalışması

Biçim: Öz Bildirim Ölçeği (Likert Tipi)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Nüfus Grubu: Yetişkinler (Özellikle üniversite öğrencileri veya sosyal ağ kullanıcıları, geçerlik çalışması bu gruplar üzerinden yürütülmüştür.)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Nüfus Detayları: Geçerlik çalışmasında, alt-üst %27’lik grup karşılaştırması için 154 katılımcı (n=77 düşük öz yeterlik, n=77 yüksek öz yeterlik) kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Bağımsız örneklem t testi, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA).

Anahtar Kelimeler

Sosyal medya öz yeterlik, yapı geçerliği, Cronbach Alfa, iç tutarlılık, tek faktörlü yapı, psikometri, uyum indeksleri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiş

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiş (Sorumlu yazar: Salih Bardakcı)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Uyarlama ve geçerlik/güvenirlik çalışmasının yayın yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Salih Bardakcı ile iletişime geçilmesi önerilir. İletişim e-postası: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: sosyal-ag-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bardakcı, S., Sarıkaya, Y. ve Yöntem, M. K. (2018). Sosyal Ağ Öz Yeterlik Ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of International Social Sciences Education, 4(2), 60-72.

Sosyal Ağ Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi (tamamen katılıyorum (5), katılıyorum (4), kararsızım (3), katılmıyorum (2) ve hiç katılmıyorum (1))

Madde Sayısı: 17

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Kullanıcıların ölçek maddelerine ulaşmak için ilgili makaleye (Bardakcı et al., 2018) başvurmaları gerekmektedir.