Sorumluluk Duygusu ve Davranışı Ölçeği

Özet

Sorumluluk Duygusu ve Davranışı Ölçeği (SDDÖ), Yener Özen tarafından 2013 yılında geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Ölçek, bireylerin hem kendilerine hem de başkalarına yönelik olarak sergiledikleri sorumlulukla ilgili duygusal eğilimleri ve fiili davranışsal çıktıları değerlendirmeyi amaçlamaktadır. SDDÖ, iki ana boyutta toplanan ve toplamda 36 madde olduğu varsayılan (duygu ve davranış alt boyutları 18’er madde içerir) maddeden oluşmaktadır. Ölçek, psikometrik açıdan yeterli güvenirlik ve geçerlik değerlerine sahip olup, 4’lü Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sorumluluk, Sorumluluk Duygusu, Sorumlu Davranış, Psikolojik Ölçek Geliştirme, Cronbach Alpha, Faktör Analizi

Yazarlar

Yener Özen

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin sosyal ve kişisel yaşam alanlarında sergiledikleri sorumluluk düzeylerini kapsamlı bir şekilde ölçmektir. SDDÖ, sorumluluğun yalnızca bilişsel veya duygusal bir eğilim olarak değil, aynı zamanda günlük yaşamdaki somut davranışlar olarak da değerlendirilmesi ihtiyacından doğmuştur.

Bu ölçek, özellikle sorumluluk kavramının iki temel bileşenini ayırt etmeyi hedefler: Sorumluluk Duygusu (bireyin sorumluluk alma eğilimi ve içsel motivasyonu) ve Sorumluluk Davranışı (bireyin sorumlu eylemleri gerçekleştirme sıklığı). Bu ayrım sayesinde, yalnızca niyet düzeyindeki sorumluluk algısı değil, aynı zamanda pratik uygulama düzeyi de değerlendirilmektedir.

Yapı

Sorumluluk Duygusu ve Davranışı Ölçeği (SDDÖ), sorumluluk kavramını çok boyutlu olarak ele almakta ve iki ana faktör altında toplanan alt boyutlardan oluşmaktadır. Bu ana faktörler, ölçeğin adından da anlaşılacağı üzere, Duygu Boyutu ve Davranış Boyutu’dur.

Ölçeğin toplam 36 maddeden oluştuğu ve her iki ana boyutun da kendi içinde alt yapılara ayrıldığı belirtilmektedir. Duygu Boyutu, temel olarak “Kendine Yönelik Sorumluluk Duygusu” ve “Başkalarına Yönelik Sorumluluk Duygusu” olmak üzere iki temel yapıyı ölçmektedir. Davranış Boyutu ise, günlük yaşamdaki sorumlu davranma sıklığını ölçen “Kendine Yönelik Sorumlu Davranış” alt boyutu ve kişinin sorumluluk bilincini yansıtan diğer alt boyutları içermektedir. Bu yapı, sorumluluğun hem içsel algılanışını hem de dışsal ifade edilişini kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, temel bileşenler analizi (Principal Components Analysis – PCA) kullanılarak yapılan faktör analizi ile test edilmiştir. Bu analiz, faktör sınırlaması getirilmeksizin gerçekleştirilmiştir.

Yapılan döndürülmemiş faktör analizi sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemektedir. Analiz sonucunda, Duygu boyutunda dokuz (9) ayrı faktörün belirginleştiği, Davranış boyutunda ise dört (4) ayrı faktörün ortaya çıktığı görülmüştür. Bu bulgular, sorumluluk kavramının yazar tarafından öngörülen karmaşık ve çok yönlü yapısının istatistiksel olarak doğrulandığını göstermektedir.

Güvenirlik

SDDÖ’nün güvenirlik çalışması, ölçeğin Likert tipi bir yapıya sahip olması nedeniyle, tüm ölçek ve alt ölçekler için Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı yoluyla yapılmıştır.

Çalışma sonucunda elde edilen Alpha güvenirlik katsayıları şöyledir:

• Duygu Boyutu: 0.85
• Davranış Boyutu: 0.77

Bu katsayılar, sosyal bilimler araştırmaları için kabul edilebilir düzeyin üzerinde olup, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu ve güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir. Özellikle Duygu boyutunun iç tutarlılığı oldukça güçlüdür.

Faktör Analizi

SDDÖ’nün faktör yapısını incelemek amacıyla yapılan analizlerde Temel Bileşenler Analizi (TBA) yöntemi kullanılmıştır. Yapı geçerliğini saptamaya yönelik bu keşifsel analizde, faktör sayısına herhangi bir kısıtlama getirilmemiştir.

Analiz neticesinde, Duygu Boyutu maddelerinin dokuz farklı faktöre yüklendiği, Davranış Boyutu maddelerinin ise dört farklı faktöre yüklendiği tespit edilmiştir. Bu durum, sorumluluğun duygusal ve davranışsal görünümlerinin, ölçek maddeleri aracılığıyla ölçülen çeşitli alt bileşenlere ayrıldığını göstermektedir.

Ölçek Yapısı

Test Türü: Geliştirme (Orijinal Türkçe geliştirilmiş ölçek)

Format: Likert tipi derecelendirme ölçeği. Ölçek, Duygu ve Davranış olmak üzere iki ana boyutta toplam 36 (18+18) maddeden oluşmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Ölçeğin geliştirme çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya yetişkinler üzerinde yürütülmüştür.)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmanın detayları için referans makaleye başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır:

1. Kesinlikle katılmıyorum
2. Kararsızım
3. Katılıyorum
4. Kesinlikle katılıyorum

Anahtar Kelimeler

Sorumluluk Duygusu, Sorumluluk Davranışı, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Yener Özen, SDDÖ

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek ilk olarak 2013 yılında yayımlanan bir makale ile tanıtılmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için doğrudan sorumlu yazar Yener Özen ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sorumluluk-duygusu-ve-davranisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özen, Y. (2013). Sorumluluk Duygusu ve Davranışı Ölçeğinin geliştirilmesi güvenirliği ve geçerliği. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 4(7), 343-357.

Sorumluluk Duygusu ve Davranışı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Maddeler için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.