Skarzynski Tinnitus Ölçeği

Özet

Tinnitus (kulak çınlaması), bireylerin yaşam kalitesini ve psikososyal işleyişini olumsuz etkileyen yaygın bir işitsel semptomdur. Skarzynski Tinnitus Ölçeği, bu semptomun neden olduğu subjektif rahatsızlık düzeyini, psikolojik etkilerini ve genel yaşam üzerindeki yükünü standart ve güvenilir bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, genellikle tinnitusun şiddetinden ziyade, hastanın bu duruma verdiği kişisel tepkiyi ve semptomun günlük fonksiyonlar üzerindeki etkisini değerlendirmeye odaklanır.

Bu ölçeğin Türkçe diline uyarlaması, Bahar Baba tarafından 2020 yılında Ege Üniversitesi’nde tamamlanan yayımlanmamış bir yüksek lisans tezi aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerliğini ve güvenirliğini inceleyerek, klinik ve araştırma ortamlarında tinnitusun etkilerini bilimsel standartlara uygun olarak değerlendirebilme imkanı sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Skarzynski Tinnitus Ölçeği, Tinnitus, Kulak Çınlaması, Yaşam Kalitesi, Psikometrik, Uyarlama, İşitme Sağlığı, Öz Bildirim Ölçeği.

Yazarlar

Bahar BABA (Türkçe Uyarlama Çalışması Sorumlu Yazarı).

Amaç

Skarzynski Tinnitus Ölçeği’nin birincil amacı, tinnitus hastalarının yaşadığı rahatsızlık düzeyini ve hastalığın günlük yaşam aktiviteleri, uyku düzeni ve duygusal durum üzerindeki etkisini nicel olarak belirlemektir. Bu araç, tinnitusun neden olduğu fonksiyonel bozulmayı ve psikososyal stresi ölçerek, klinisyenlere hastanın genel yükünü değerlendirmede yardımcı olur.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının temel amacı, uluslararası alanda kabul görmüş bu geçerli ve güvenilir aracı Türk kültürüne adapte etmek ve böylece Türkiye’deki KBB uzmanlarının, odyologların ve psikologların tinnitus yönetiminde kullanabilecekleri standart bir ölçüm aracı sağlamaktır. Bu, tedavi etkinliğinin izlenmesi ve bireyselleştirilmiş müdahale planlarının oluşturulması açısından büyük önem taşımaktadır.

Yapı

Skarzynski Tinnitus Ölçeği, tinnitusun karmaşık doğasını yakalamak üzere çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Ölçek, sadece algılanan sesin şiddetini değil, aynı zamanda bu sesin neden olduğu ikincil etkileri de değerlendirir. Tipik olarak değerlendirilen yapısal boyutlar arasında tinnitusun neden olduğu dikkat dağınıklığı, uykusuzluk, anksiyete ve depresif semptomlar üzerindeki etki yer alır.

Ölçeğin maddeleri, hastanın subjektif deneyimlerini ve bu deneyimlerin yaşam kalitesi üzerindeki somut sonuçlarını sorgular. Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal teorik yapısının Türk örnekleminde faktör analizi yoluyla doğrulanması hedeflenmiştir, bu da aracın kültürel olarak da geçerli bir yapısal model sunduğunu gösterir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerliği, aracın gerçekten tinnitusun rahatsızlık düzeyini ölçüp ölçmediğini gösteren kritik bir psikometrik özelliktir. Baba (2020) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve ölçüt bağımlı geçerliği incelenmiştir.

Yapı geçerliği analizleri, ölçek maddelerinin tinnitusun teorik olarak kabul edilen boyutlarını temsil ettiğini doğrulamıştır. Ayrıca, eşzamanlı geçerlik analizleri kapsamında, Skarzynski Tinnitus Ölçeği’nin, bilinen ve kabul görmüş diğer tinnitus veya yaşam kalitesi ölçekleri ile beklenen yönde güçlü korelasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türkçe formunun klinik uygulamada doğru ve anlamlı sonuçlar ürettiğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin ölçtüğü yapıyı tutarlı ve hatasız bir şekilde ölçme derecesidir. Skarzynski Tinnitus Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenirlik analizinde, iç tutarlılık (homojenlik) ve zamana bağlı kararlılık (test-tekrar test güvenilirliği) incelenmiştir.

Baba (2020) tezinde, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa değeri) raporlanmış olup, bu değerin kabul edilebilir akademik standartların üzerinde olduğu belirtilmiştir. Bu yüksek iç tutarlılık, ölçekteki tüm maddelerin aynı temel yapıyı, yani tinnitusun neden olduğu rahatsızlık düzeyini ölçmede başarılı olduğunu göstermektedir. Test-tekrar test güvenilirliği sonuçları ise, ölçeğin kısa zaman aralıklarında uygulandığında kararlı puanlar verdiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, Skarzynski Tinnitus Ölçeği’nin altında yatan gizil boyutları ortaya çıkarmak için kullanılmıştır. Orijinal ölçek, tinnitusun etkilerini duygusal, bilişsel ve davranışsal alanlara ayıran belirli faktör yapısına sahiptir.

Türkçe uyarlama sürecinde, açıklayıcı ve/veya doğrulayıcı faktör analizleri uygulanarak, ölçeğin orijinal faktör yapısının Türk popülasyonu verilerine ne ölçüde uyum sağladığı değerlendirilmiştir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin kültürel adaptasyon sonrasında da psikometrik açıdan sağlam bir yapı sergilediği ve orijinal ölçekle benzer boyutları ölçtüğü kanıtlanmıştır.

Araç

Test Türü: Öz Bildirim Ölçeği, Psikometrik Değerlendirme Aracı.

Biçim: Maddelerin belirli bir Likert tipi derecelendirme skalası kullanılarak yanıtlandığı öz bildirim formatı.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama: Baba, 2020), Orijinal Dil (Muhtemelen İngilizce veya Polonya Dili).

Popülasyon Grubu: Tinnitus şikayeti olan veya klinik olarak tinnitus tanısı almış bireyler.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi ve üzeri yetişkin popülasyon.

Popülasyon Detayları: Tinnitusun günlük yaşam, uyku ve ruh sağlığı üzerindeki etkisini değerlendirmek isteyen klinik veya araştırma örneklemleri.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, tinnitus semptomlarının kendilerini ne ölçüde veya ne sıklıkta etkilediğine dair sunulan ifadeleri derecelendirirler. Elde edilen yanıtlar toplanarak genel bir tinnitus rahatsızlık puanı veya alt boyut puanları hesaplanır.

Anahtar Kelimeler

Tinnitus Yönetimi, Duygusal Etki, Fonksiyonel Kısıtlama, İşitme Kaybı, Odyoloji, Güvenirlik, Psikososyal Değerlendirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: Mevcut Değil

Yazışma Adresi: Ege Üniversitesi, İzmir (Türkçe uyarlama çalışması için sorumlu yazar adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Skarzynski Tinnitus Ölçeği’nin orijinal versiyonunun kullanımı telif haklarına tabidir ve kullanım için orijinal geliştiricilerin izni gerekebilir. Türkçe uyarlama çalışması 2020 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin klinik veya araştırma amaçlı kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgileri, Türkçe uyarlamayı gerçekleştiren Bahar Baba veya Ege Üniversitesi aracılığıyla temin edilmelidir.

Kaynaklar

Baba, B. (2020). Skarzynski Tinnitus Ölçeği’nin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması[Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi, İzmir.

(Not: Orijinal Skarzynski Tinnitus Ölçeği’nin birincil geliştirme referansı, bu tezin Kaynakça bölümünde detaylı olarak sunulmuştur.)

Skarzynski Tinnitus Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.

Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte (Baba, 2020) sağlanmadığından, burada listelenememektedir. Ölçek maddelerine tam erişim sağlamak için ilgili yayımlanmamış yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.