Şizotipal Kişilik Ölçeği

Özet

Şizotipal Kişilik Ölçeği (ŞKÖ), bireylerdeki şizotipal kişilik bozukluğu ile ilişkili olan alt klinik düzeydeki özellikleri ve eğilimleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu özel giriş, ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasına odaklanmaktadır. Ölçek, özellikle algısal çarpıklıklar, bilişsel sapmalar, garip davranışlar ve kişilerarası ilişkilerde yaşanan rahatsızlıklar gibi şizotipal özelliklerin spektrumunu değerlendirmek için tasarlanmıştır. Türkiye’deki uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel bağlamda geçerliğini ve güvenirliğini sağlamayı hedeflemiştir.

Uyarlama çalışması, 2006 yılında Şener, Bora, Tekin ve Özaşkınlı tarafından gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türk üniversite öğrencileri popülasyonunda psikometrik uygunluğunu incelemiştir. Bu çalışma, ölçeğin klinik olmayan popülasyonlarda şizotipal spektrum özelliklerinin taranmasında ve akademik araştırmalarda kullanılabilirliğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Şizotipal Kişilik Ölçeği, Şizotipal Kişilik Bozukluğu, Kişilik Bozuklukları, Psikometri, Uyarlama, Üniversite Öğrencileri, Geçerlik, Güvenirlik, Emre Bora.

Yazarlar

A. Şener, E. Bora, I. Tekin, S. Özaşkınlı.

Amaç

Şizotipal Kişilik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin şizotipal kişilik özelliklerinin yoğunluğunu ve türünü değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle DSM-IV veya DSM-5 kriterlerinde tanımlanan şizotipal kişilik bozukluğunun bilişsel-algısal, kişilerarası ve dezorganize boyutlarını yansıtan alt klinik semptomları yakalamak için geliştirilmiştir. Ölçek, klinik popülasyonların yanı sıra, özellikle yüksek riskli grupların ve genel popülasyonun taranmasında önemli bir role sahiptir.

Türkiye’deki uyarlama çalışmasının spesifik amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve dili bağlamında yeniden incelemek ve üniversite öğrencileri örnekleminde ölçeğin yapısal eşdeğerliğini, güvenilirliğini ve geçerliğini kanıtlamaktır. Bu sayede, Türk psikoloji ve psikiyatri alanında şizotipal spektrum araştırmaları için standart bir araç sağlanmıştır.

Yapı

Şizotipal Kişilik Ölçeği, genellikle şizotipal kişilik bozukluğunun üç ana boyutunu ölçer: 1) Bilişsel-Algısal Semptomlar (örneğin, olağandışı inançlar, referans fikirleri, illüzyonlar), 2) Kişilerarası/Afektif Semptomlar (örneğin, sosyal anhedoni, kısıtlı duygu, şüphecilik) ve 3) Dezorganizasyon Semptomları (örneğin, garip konuşma, tuhaf davranışlar). Orijinal ölçek, bu karmaşık yapıyı yansıtacak şekilde çok boyutlu bir yapıya sahiptir.

Ölçek, katılımcıların kendilerini değerlendirmelerini temel alır ve şizotipal spektrumdaki süreklilik hipotezine uygun olarak, bu özelliklerin şiddetini derecelendirir. Yapı, şizofreni spektrumunun genetik ve nörobiyolojik risk faktörlerini yansıtan, klinik ve subklinik özelliklerin ölçümünde kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Şener ve ark. (2006) tarafından yürütülen çalışmada, Şizotipal Kişilik Ölçeği’nin Türk üniversite öğrencileri popülasyonunda geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Geçerlik, genellikle yapı geçerliği (faktör analizi ile), ölçüt geçerliği (ilgili klinik veya alt klinik ölçütlerle korelasyon) ve ayırt edici geçerlik (ilgili olmayan yapılarla düşük korelasyon) yöntemleriyle incelenmiştir.

Uyarlama sürecinde, ölçeğin orijinal yapısını koruyup korumadığı faktör analizi ile test edilmiş olmalıdır. Geçerlik sonuçları, ölçeğin şizotipal özelliklerin ölçümünde kültürel olarak uygun ve doğru bir araç olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin Türk popülasyonundaki güvenirlik analizleri, 2006 uyarlama çalışmasının temel bileşenlerinden biridir. Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirir. Tipik olarak iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği yöntemleri kullanılmıştır.

Uyarlama çalışmalarında yüksek iç tutarlılık katsayıları (genellikle .70 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Şener ve arkadaşlarının çalışması, ŞKÖ’nün Türkçe versiyonunun güvenilir bir psikometrik araç olduğunu destekleyen istatistiksel veriler sunmaktadır.

Faktör Analizi

Şizotipal Kişilik Ölçeği’nin orijinal yapısı genellikle çok faktörlüdür. Türkçeye uyarlama sürecinde, ölçeğin maddelerinin Türk örnekleminde de benzer faktör yapılarını oluşturup oluşturmadığını belirlemek için faktör analizi (keşfedici veya doğrulayıcı) kullanılmıştır.

Bu analiz, ölçeğin şizotipal yapının temel boyutlarını (bilişsel-algısal, kişilerarası, dezorganizasyon) kültürel bağlamda da ayrıştırabildiğini kanıtlamayı amaçlamıştır. Elde edilen faktör yapısı, ölçeğin teorik temelleriyle uyumlu olmalı ve şizotipal özelliklerin alt boyutlarını doğru bir şekilde temsil etmelidir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Derecelendirme formatının genellikle çok maddeli Likert tipi olması beklenir, ancak kaynakta spesifik bilgi verilmemiştir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik Olmayan Popülasyon

Age Group: Genç Yetişkinlik (Üniversite öğrencileri)

Population Details: Türkiye’deki üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Psikometrik doğrulama ve kültürel uyarlama yöntemi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Şizotipal Kişilik, Psikopatoloji, Klinik Psikofarmakoloji, Kişilik, Psikolojik Değerlendirme, Emre Bora, Öz Bildirim Ölçeği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Sorumlu yazarın iletişim adresi [email protected] olarak belirtilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricileri ile ilgili izin bilgileri kaynakta belirtilmemiştir. Ancak Türkçe uyarlama çalışması 2006 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımına ilişkin ücret bilgisi mevcut değildir.

Çalışmanın orijinal makalesine erişim linki: proxy2.marmara-elibrary.com.

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: sizotipal-kisilik-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

• Şener, A., Bora, E., Tekin, I. ve Özaşkınlı, S. (2006). Şizotipal Kişilik Ölçeğinin Üniversite Öğrencilerindeki Geçerlik ve Güvenirliği. Klinik Psikofarmakoloji Bulteni, 16(2), 84-92.

Şizotipal Kişilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak yapısı içerisinde mevcut değildir. Ölçek maddeleri için lütfen referans verilen orijinal makaleye başvurunuz.