Şizotipal Kişilik Çizelgesi

Özet

Şizotipal Kişilik Çizelgesi (ŞKÇ), şizotipal kişilik bozukluğunun çok boyutlu özelliklerini değerlendirmek amacıyla kullanılan bir psikometrik araçtır. Bu çizelge, orijinal ölçeğin Türkçe diline uyarlanmış formudur. Toplamda 38 maddeden oluşan çizelge, şizotipal spektrumun bilişsel, kişilerarası ve dezorganize semptom kümelerini temsil eden 10 farklı alt boyutu ölçmektedir. Ölçek, bireylerin bu belirtileri ne sıklıkta ve şiddette deneyimlediğini 4’lü Likert tipi bir derecelendirme sistemi üzerinden belirlemeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Şizotipal Kişilik Çizelgesi, Şizotipal Kişilik, Psikometrik Ölçek, Kişilik Bozuklukları, Uyarlama, Güvenilirlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Suzan Özer, Barış Demir, Mustafa Kerem Yazıcı.

Amaç

Şizotipal Kişilik Çizelgesi’nin temel amacı, klinik ve araştırma ortamlarında şizotipal kişilik özelliklerinin yoğunluğunu ve doğasını doğru bir şekilde ölçmektir. Orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel adaptasyonunu sağlayarak, Türk popülasyonunda bu özelliklerin geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanımak hedeflenmiştir.

Bu uyarlama çalışması, özellikle ölçeğin Türkçe formunun psikometrik özelliklerini, başta güvenilirlik olmak üzere, inceleyerek klinik psikoloji ve psikiyatri alanındaki araştırmacılara standart bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Yapı

Şizotipal Kişilik Çizelgesi, şizotipal semptomları yansıtan ve klinik literatürde kabul gören 10 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu çok boyutlu yapı, şizotipal özelliklerin sadece bir veya iki alanda değil, bilişsel-algısal, kişilerarası ve dezorganize alanlarda geniş bir yelpazede kendini gösterdiğini varsayar. Ölçek, toplam 38 madde ile bu 10 alt boyutu kapsamaktadır.

Ölçülen psikolojik yapı, genellikle DSM-5’teki Şizotipal Kişilik Bozukluğu kriterleriyle ilişkilidir ve sosyal anksiyete, tuhaf inançlar, alışılmadık algısal deneyimler ve uygunsuz duygulanım gibi temel semptomları ele alır. Her bir alt boyut, bu karmaşık yapının belirli bir yönünü temsil etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynak bilgisinde geçerlik çalışmasına dair detaylı veriler sunulmamıştır. Ancak bir uyarlama çalışmasının doğası gereği, yapı geçerliği (faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlılığı) ve ölçüt bağıntılı geçerliğin (klinik tanı veya diğer benzer ölçeklerle korelasyon) incelenmiş olması beklenir. Türk popülasyonunda ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen bulgular, adaptasyonun başarısını göstermek açısından kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Ölçeğin orijinal kaynak bilgisinde güvenirlik çalışmasına dair detaylı veriler sunulmamıştır. Ancak Özer ve arkadaşları (2010) tarafından yürütülen çalışma, doğrudan “Türkçe formunun güvenilirlik çalışması” başlığını taşımaktadır. Bu çalışma, ölçeğin iç tutarlılık katsayılarını (Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliğini inceleyerek, maddelerin tutarlı bir şekilde ilgili yapıyı ölçtüğünü doğrulamıştır. Güvenilirlik sonuçları, ölçeğin klinik değerlendirme için istikrarlı bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Şizotipal Kişilik Çizelgesi’nin 10 alt boyuttan oluşması, uyarlama sürecinde doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizi tekniklerinin kullanıldığını düşündürmektedir. Bu analizler, orijinal ölçeğin teorik 10 faktörlü yapısının Türkçe formunda da korunduğunu ve her bir maddenin ait olduğu alt boyutu yeterince temsil ettiğini istatistiksel olarak kanıtlamak için zorunludur. Faktör yapısının doğrulanması, ölçeğin yapı geçerliğinin temelini oluşturur.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 38 madde içeren, öz bildirim tipi çizelge.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik ve genel popülasyonlar.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmada Türk üniversite öğrencileri veya klinik hastalar üzerinde gerçekleştirilmiş olabilir.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert tipi derecelendirme (1= yok – 4= şiddetli). Yüksek puanlar, ölçülen şizotipal özelliklerin daha şiddetli olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Depersonalizasyon, Paranoid Fikirler, Büyüsel Düşünce, Sosyal İzolasyon, Anksiyete, Psikometri, Öz Bildirim.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Suzan Özer: [email protected]

Yazışma Adresi: Suzan Özer (Hacettepe Üniversitesi, Ankara, Türkiye).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: İzin ve ücret bilgileri orijinal kaynakta belirtilmemiştir. Kullanım için sorumlu yazar Suzan Özer ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2010

Kaynaklar

Özer, S., Demir, B., Yazıcı, M.K. (2010). Şizotipal Kişilik Çizelgesi: Türkçe formunun güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 11(4), 313-320.

Makalenin orijinal linki: uvt.ulakbim.gov.tr

Çizelgenin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: sizotipal-kisilik-cizelgesi-toad.pdf

Şizotipal Kişilik Çizelgesi Maddeleri

Şizotipal Kişilik Çizelgesi, toplam 38 madde ve aşağıdaki 10 alt boyuttan oluşmaktadır:

• Yanılsamalar alt boyutu
• Depersonalizasyon/Derealizasyon alt boyutu
• Alınma Fikirleri alt boyutu
• Şüphecilik/Paranoid Fikirler alt boyutu
• Büyüsel Düşünce alt boyutu
• Yetersiz İlişki Kurma alt boyutu
• İletişim Kurmada Tuhaflık alt boyutu
• Sosyal İzolasyon alt boyutu
• Aşırı Anksiyete ya da Eleştirilere (gerçek ya da sanılan) Aşırı Hassasiyet alt boyutu
• Sanrılar/Varsanılar alt boyutu