Şizofreni Hastalarında B-Wıse Ölçeği

Özet

Şizofreni Hastalarında B-Wıse Ölçeği, Dr. Bahar SARI NARĞİS tarafından 2011 yılında Türkiye’de gerçekleştirilen bir uzmanlık tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Bu çalışma, orijinal B-Wise Ölçeği’nin psikometrik özelliklerini, özellikle Şizofreni tanısı almış Türk hastalarda değerlendirmeyi amaçlamıştır. Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yanı sıra, metabolik sendrom ve kendilik algısı gibi önemli klinik değişkenlerle ilişkisi de araştırılmıştır. Bu ölçek, şizofreni hastalarının belirli psikolojik yapılarını ve genel iyilik hallerini değerlendirmede kullanılmak üzere Türk Psikiyatri alanına kazandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Şizofreni, B-Wise Ölçeği, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Metabolik Sendrom, Kendilik Algısı, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Dr. Bahar SARI NARĞİS

Amaç

Ölçeğin temel amacı, şizofreni hastalarının klinik değerlendirmesine katkıda bulunmak üzere B-Wise Ölçeği’nin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamaktır. Bu kapsamda, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapılması hedeflenmiştir.

Narğis-Sarı (2011) tarafından yürütülen bu uzmanlık tezi çalışması, sadece psikometrik özelliklerin belirlenmesiyle kalmamış, aynı zamanda ölçekten elde edilen puanların şizofreni hastalarında yaygın görülen fiziksel sağlık sorunlarından biri olan metabolik sendrom ve hastaların öznel deneyimlerini yansıtan kendilik algısı ile olan ilişkilerini de inceleyerek, ölçeğin klinik faydasını derinlemesine araştırmayı amaçlamıştır.

Yapı

B-Wise Ölçeği’nin ölçtüğü psikolojik yapı (konstrükt), orijinal ölçeğin içeriğine bağlı olarak, şizofreni hastalarının genel iyilik hali, yaşam kalitesi veya hastalığa özgü belirli algısal ya da bilişsel süreçleri kapsamaktadır. Uyarlama çalışmasında, bu yapının Türk örnekleminde de tutarlı olup olmadığının belirlenmesi hedeflenmiştir.

Özellikle çalışmanın başlığında kendilik algısı ve metabolik sendrom ile ilişkilendirilmesi, ölçeğin bireyin fiziksel ve ruhsal sağlığına dair bütüncül bir değerlendirme sunduğunu düşündürmektedir. Bu durum, şizofreni tedavisinin sadece semptom yönetimi değil, aynı zamanda hastanın genel refahını da ele alması gerekliliğini destekleyen bir yapıdır.

Geçerlik

Uyarlama çalışmalarında geçerlik (validity), ölçeğin amaçladığı yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini gösteren kritik bir aşamadır. Kaynakta spesifik geçerlik sonuçları belirtilmese de, Narğis-Sarı’nın tezinde kapsam geçerliği, yapı geçerliği (faktör analizi yoluyla) ve eşzamanlı/ölçüt geçerliği gibi yöntemlerin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Yapı geçerliği, özellikle ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak beklenen faktör yapısını Türk şizofreni hasta grubunda koruyup korumadığını ortaya koyar. Eşzamanlı geçerlik ise B-Wise Ölçeği puanlarının, kendilik algısını veya metabolik sendromla ilişkili diğer klinik ölçümleri ne derece doğru yansıttığını belirler. Bu detaylı sonuçlar tezin tam metninde yer almaktadır.

Güvenirlik

Güvenirlik (reliability), ölçeğin ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Bir uyarlama çalışmasında güvenirlik genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleriyle incelenir.

Şizofreni Hastalarında B-Wıse Ölçeği’nin güvenirlik analizleri muhtemelen ölçeğin maddelerinin kendi aralarındaki tutarlılığını ve belirli bir zaman aralığında uygulandığında aynı sonuçları verme eğilimini göstermiştir. Bu veriler, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğinin temel göstergeleridir ve tezin metodoloji bölümünde detaylı olarak sunulmuştur.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarının olmazsa olmazı olan faktör analizi, B-Wise Ölçeği’nin Türkçe formunun orijinalindeki faktör yapısını koruyup korumadığını test etmek için kullanılmıştır. Orijinal ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olması durumunda, Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri uygulanarak faktör yükleri ve model uyum indeksleri incelenmiştir.

Bu analizler, ölçeğin maddelerinin Türk kültürü bağlamında da kuramsal olarak amaçlanan alt boyutları ölçtüğünü kanıtlamayı hedefler. Elde edilen faktör yapısı, şizofreni hastalarının ölçülen yapıyı nasıl deneyimlediğine dair önemli bilgiler sunar.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Psikometrik Öz Değerlendirme Ölçeği (Yüksek olasılıkla Likert tipi derecelendirme)

Language Available: Türkçe

Population Group: Klinik Popülasyon

Age Group: Yetişkin

Population Details: Şizofreni tanısı almış hastalar.

Test Methodology: Geçerlik ve Güvenirlik çalışması, Metabolik Sendrom ve Kendilik Algısı ile ilişki araştırması.

Anahtar Kelimeler

B-Wise, Psikiyatri, Klinik Değerlendirme, Uzmanlık Tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi, Geçerlik, Güvenirlik, Kendilik.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2011 (Uyarlama çalışmasının tamamlanma yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin orijinal versiyonunun kullanım izinleri ve telif hakları orijinal yazarlarına aittir. Türkçe uyarlamasının bilimsel çalışmalarda kullanımı için Dr. Bahar SARI NARĞİS ve ilgili kurumlardan (Mustafa Kemal Üniversitesi) izin alınması gerekebilir. Ticari kullanım ücretleri hakkında bilgi tezin içeriğinde bulunmamaktadır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: sizofreni-hastalarinda-b-wise-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Narğis-Sarı, B. (2011). Şizofreni Hastalarında B-Wise Ölçeği’nin geçerlik güvenirlik çalışması ve metabolik sendrom ve kendilik algısıyla ilişkisi. (Yayınlanmış Uzmanlık Lisans Tezi). Mustafa Kemal Üniversitesi Tayfur Ata Sökmen Tıp Fakültesi, Hatay.

Şizofreni Hastalarında B-Wıse Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle, maddeler burada listelenememektedir. Maddelerin tamamı, ilgili uzmanın tez çalışmasında yer almaktadır.

Ölçekteki derecelendirme sistemi (puanlama veya yanıt formatı) kaynakta belirtilmemiştir, ancak uyarlama çalışmasının orijinal ölçeğin formatını koruduğu varsayılmaktadır.