Sırt Ağrısı Değerlendirme Anketi (JOABPEQ)

Özet

Sırt Ağrısı Değerlendirme Anketi (JOABPEQ), orijinali Japon Ortopedik Birliği tarafından geliştirilen ve bel ağrısı olan hastaların fonksiyonel durumunu ve yaşam kalitesini değerlendirmek üzere tasarlanmış bir öz bildirim aracı olan Japanese Orthopaedic Association Back Pain Evaluation Questionnaire (JOABPEQ) ölçeğinin Türkçe kültürlerarası uyarlamasıdır. Bu anket, bel ağrısının fiziksel, psikolojik ve sosyal etkilerini ölçen beş temel alt boyuttan oluşmaktadır. Türkiye’de yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin Türk popülasyonunda klinik ve araştırma amaçlı kullanıma uygun olduğunu göstermiştir.

Uyarlama çalışması, anketin yapı geçerliliğini ve iç tutarlılığını detaylıca incelemiş olup, bel ağrısı tedavisi gören bireylerde tedavi sonuçlarını izlemede güvenilir bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

JOABPEQ, sırt ağrısı, bel ağrısı, fonksiyonel durum, yaşam kalitesi, Türkçe uyarlama, psikometri, ortopedik değerlendirme.

Yazarlar

Orijinal ölçek Japon Ortopedik Birliği tarafından geliştirilmiştir. Türkçe uyarlama çalışmasının sorumlu yazarı Gürkan Günaydın‘dır. Çalışmaya katılan diğer yazarlar: Gunaydin G, et al.

Amaç

Sırt Ağrısı Değerlendirme Anketi’nin (JOABPEQ) temel amacı, kronik bel ağrısı yaşayan hastaların ağrı şiddetini, fiziksel işlevselliklerini ve psikososyal etkilenimlerini kapsamlı bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle ortopedik ve fizik tedavi alanlarında, tedavi sonuçlarını ve hastanın zaman içindeki iyileşme sürecini izlemek için standardize edilmiş bir araç sağlamayı hedefler.

JOABPEQ, hastanın subjektif deneyimlerini beş farklı boyutta ele alarak, sadece ağrının şiddetini değil, aynı zamanda günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki kısıtlayıcı etkilerini de nicel olarak belirlemeye yardımcı olur. Bu sayede klinisyenler, hastanın tedaviye verdiği yanıtı çok yönlü bir bakış açısıyla değerlendirebilirler.

Yapı

JOABPEQ, bel ağrısının multidisipliner etkilerini ölçmek üzere tasarlanmış, 25 maddeden oluşan çok boyutlu bir yapıdır. Ölçek, bireyin fiziksel kısıtlılıklarını, psikolojik durumunu ve sosyal katılım düzeyini değerlendiren 5 ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar şunlardır:

• Sosyal Fonksiyon (4 madde)
• Zihinsel Sağlık (7 madde)
• Bel Fonksiyonu (6 madde)
• Yürüme Yeteneği (5 madde)
• Bel Ağrısı (4 madde)

Ölçeğin bu faktör yapısı, hastanın genel sağlık durumunu ve bel ağrısından kaynaklanan engellilik düzeyini geniş bir spektrumda değerlendirme kapasitesini yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerliği, yapı geçerliliği analizleri ile incelenmiştir. Yapı geçerliğinin bir parçası olarak gerçekleştirilen yakınsak geçerlik analizinde, JOABPEQ’nun ilgili diğer standart araçlarla olan korelasyonu değerlendirilmiştir. Bu amaçla, genel sağlık durumunu ölçen SF-36 (Short Form-36) ve bel ağrısı engellilik düzeyini ölçen Oswestry Engellilik İndeksi (ODI) tercih edilmiştir.

Korelasyon analizleri, ölçek maddeleri ile karşılaştırmalı ölçekler arasında anlamlı ilişkiler olduğunu göstermek için Pearson korelasyon katsayısı kullanılarak yapılmıştır. Bu sonuçlar, JOABPEQ’nun teorik olarak ölçmesi beklenen yapılarla tutarlı olduğunu ve dolayısıyla geçerli bir araç olduğunu desteklemiştir.

Güvenirlik

JOABPEQ’nun Türkçe formunun güvenilirliği, zamana karşı tutarlılık (test-tekrar test) ve iç tutarlılık analizleri ile belirlenmiştir. Test-tekrar test güvenirliğini değerlendirmek için Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC) kullanılmıştır. Yüksek ICC değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda stabil ve tekrarlanabilir sonuçlar verdiğini göstermiştir.

İç tutarlılık analizi ise, ölçeğin alt boyutlarındaki maddelerin aynı yapıyı ölçme derecesini belirlemek amacıyla Cronbach Alfa değeri ile yapılmıştır. Elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin maddelerinin birbirleriyle tutarlı olduğunu ve güvenilir bir şekilde ilgili boyutu ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Türkçe JOABPEQ’nun yapısal özellikleri, orijinal ölçekte belirlenen 5 alt boyutu doğrulamak üzere analiz edilmiştir. Bu beş faktörlü yapı, bel ağrısının etkilerini aşağıdaki alanlara ayırarak kapsamlı bir değerlendirme sunar:

• Sosyal Fonksiyon: Bel ağrısının sosyal aktivitelere katılım ve kişilerarası ilişkiler üzerindeki etkisi.
• Zihinsel Sağlık: Ağrının neden olduğu stres, anksiyete ve depresyon gibi psikolojik durumlar.
• Bel Fonksiyonu: Eğilme, kaldırma gibi temel bel hareketlerinin kısıtlılığı.
• Yürüme Yeteneği: Yürüme mesafesi ve süresi üzerindeki ağrıya bağlı kısıtlamalar.
• Bel Ağrısı: Ağrının şiddeti ve sıklığı.

Bu faktör ayrımı, JOABPEQ’nun bel ağrısı ile ilişkili tüm önemli yaşam alanlarını standart ve yapılandırılmış bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ölçek

Test Tipi: Uyarlama (Cross-cultural adaptation)

Format: Öz bildirim anketi (25 madde, 5 alt boyut)

Mevcut Diller: Türkçe, Japonca (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Bel ağrısı şikayeti olan yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Bel ağrısı tanısı almış klinik popülasyon üzerinde uyarlama çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik değerlendirme, Test-tekrar test, İç tutarlılık ve Yakınsak geçerlik analizleri.

Anahtar Kelimeler

Kronik ağrı, omurga sağlığı, JOABPEQ, psikometrik özellikler, uyarlama çalışması, Ortopedi, fiziksel tıp.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması ve psikometrik özellikleri 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, telif hakları ve olası ücretlendirmeler hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Gürkan Günaydın ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Kaynaklar

1. Gunaydin G, et al. (2016). Cross-cultural adaptation, reliability and validity of the Turkish version of the Japanese Orthopaedic Association Back Pain Evaluation Questionnaire. Journal of Orthopaedic Science, 21(3), 295-298.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sirt-agrisi-degerlendirme-anketi-joabpeq-toad.pdf

Sırt Ağrısı Değerlendirme Anketi (JOABPEQ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

5 alt boyut 25 madde

• Sosyal Fonksiyon ( 4 m ) :
• Zihinsel Sağlık ( 7 m ) :
• Bel Fonksiyonu ( 6 m ) :
• Yürüme Yeteneği ( 5 m ) :
• Bel Ağrısı ( 4 m ) :