Sınırlılık Şemaları Ölçeği

Özet

Sınırlılık Şemaları Ölçeği (SSÖ), M. Boysan ve arkadaşları tarafından 2008 yılında geliştirilmiş bir öz bildirim aracıdır. Bu ölçek, bireylerin yaşamlarında deneyimledikleri veya algıladıkları psikolojik ve sosyal sınırlılık şemalarının düzeyini belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, algılanan sınırlılığın depresif semptomatoloji ile olan güçlü ilişkisini inceleyen kapsamlı bir psikometrik analiz çalışmasının bir parçasıdır. SSÖ, kısıtlanmışlık, yetersizlik ve potansiyeli gerçekleştirme engelleri gibi temel inanç yapılarını ölçerek klinik ve araştırma alanlarına katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sınırlılık Şemaları Ölçeği, Şema Terapi, Kısıtlanmışlık Algısı, Depresyon, Psikopatoloji, Psikometri.

Yazarlar

M. Boysan, L. Beşiroğlu, H. Kara, M. Kayri, S. Keskin.

Amaç

Sınırlılık Şemaları Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin içsel veya dışsal kaynaklı algıladıkları kısıtlayıcı inançların yoğunluğunu ve niteliğini ölçmektir. Bu algılanan sınırlılıklar, kişinin hedeflerine ulaşmasını engelleyen veya kendini yetersiz hissetmesine neden olan bilişsel yapıları temsil eder. Ölçek, bu tür şemaların klinik popülasyonlarda, özellikle de depresyon tanısı almış bireylerde ne kadar yaygın olduğunu belirlemek için geliştirilmiştir.

Geliştirme makalesinde (Boysan et al., 2008) belirtildiği üzere, SSÖ, algılanan sınırlılık ile depresyon arasındaki korelasyonu test ederek, bu yapının ruh sağlığı üzerindeki etkisine dair bilimsel kanıt sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, terapötik müdahalelerin hedeflenmesinde kullanılabilecek nicel bir veri elde edilmiştir.

Yapı

Sınırlılık Şemaları Ölçeği, bireyin yaşam deneyimlerini kısıtlanmışlık, yetersizlik ve engellenmişlik çerçevesinde yorumlama eğilimini ölçen bir psikolojik yapı üzerine kuruludur. Bu yapı, genel olarak bilişsel çarpıtmalar ve temel uyumsuz inançlarla ilişkilidir. Ölçek, bireyin kendine ve dünyaya dair sahip olduğu, potansiyelini kısıtladığına inandığı inançları değerlendirir.

Ölçek, Şema Terapi teorisindeki bazı şemalarla kavramsal yakınlık gösterse de, spesifik olarak algılanan kısıtlanmışlık durumuna odaklanmıştır. Bu kısıtlanmışlık algısı, öğrenilmiş çaresizlik kavramıyla da örtüşebilir ve kişinin kontrol duygusunun kaybına işaret edebilir.

Geçerlik

Sınırlılık Şemaları Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesinde detaylı olarak sunulmuştur. Ölçeğin, ölçmeyi amaçladığı sınırlılık yapısını doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermek için yapı geçerliği analizleri gerçekleştirilmiştir. Özellikle, ölçeğin depresyon ölçümleriyle istatistiksel olarak anlamlı ve beklenen yönde ilişkiler göstermesi (yakınsak geçerlik), geçerliğin önemli bir kanıtını oluşturur.

Boysan ve arkadaşları tarafından yürütülen psikometrik analiz, SSÖ’nün teorik yapısıyla tutarlı olduğunu ve diğer ilgili yapılarla beklenen ilişkileri sergilediğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, maddeler arasındaki iç tutarlılığın incelenmesini içerir. Geliştirme sürecinde, ölçeğin zamana karşı istikrarını (test-tekrar test güvenirliği) ve maddelerinin yapısal tutarlılığını (iç tutarlılık) değerlendiren istatistiksel yöntemler kullanılmıştır.

Yeterli iç tutarlılığa sahip olması, Sınırlılık Şemaları Ölçeği’nin farklı bireylerde ve farklı zamanlarda tutarlı sonuçlar üretebildiğini gösterir. Bu, ölçeğin klinik ve araştırma uygulamalarında güvenilir bir araç olarak kullanılması için elzemdir.

Faktör Analizi

Sınırlılık Şemaları Ölçeği’nin geliştirilmesi sırasında yapılan faktör analizleri, ölçeğin hangi boyutlardan oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu analizler, algılanan sınırlılık yapısının tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuttan mı oluştuğunu belirlemiştir.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin yapısal bütünlüğünü kanıtlamış ve maddelerin teorik olarak beklenen faktör yüklerini göstererek, ölçülen yapının psikolojik olarak anlamlı olduğunu teyit etmiştir. Bu, SSÖ’nün yapısal geçerliğinin temel dayanağını oluşturur.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Öz Bildirim Ölçeği)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Geliştirme çalışmalarında yaygın olarak kullanılan bir formattır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik ve Klinik Olmayan Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkin (18 yaş ve üstü)

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirildiği örneklem, sınırlılık algısı ve depresyon ilişkisinin incelenmesine uygun olarak seçilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcıların kendilerine sunulan ifadelere ne kadar katıldıklarını belirttikleri öz bildirim yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Algılanan Yetersizlik, Kısıtlanmışlık Şeması, Psikolojik Ölçme, Geçerlik, Güvenirlik, Boysan, Anadolu Psikiyatri Dergisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sınırlılık Şemaları Ölçeği’nin geliştirme yılı 2008‘dir. Ölçek, Boysan ve arkadaşları tarafından Anadolu Psikiyatri Dergisi’nde yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için genellikle yazarlardan izin alınması gerekmektedir. Araştırma amaçlı kullanımlar için ücret bilgisi mevcut değildir, ancak ticari veya klinik uygulamalarda kullanım için yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir. Ölçek formuna ResearchGate üzerinden erişim sağlanabilir.

Kaynaklar

Boysan, M., Beşiroğlu, L., Kara, H., Kayri, M., & Keskin, S. (2008). Sınırlılık algısının depresyonla ilişkisi: Psikometrik bir analiz. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 9(4), 191-196.

Ölçek formuna ilişkin ek çevrimiçi kaynak: ResearchGate.

Sınırlılık Şemaları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddelerinin tam metni orijinal kaynakta veya ilgili çevrimiçi bağlantıda (ResearchGate) mevcuttur. Maddeler, bireyin sınırlılık algısını yansıtan ifadelerden oluşmaktadır.

Sınırlılık Şemaları Ölçeği’nin (SSÖ) soru formuna ve maddelerine erişim için ResearchGate bağlantısı aşağıdadır:

• SSÖ Soru Formu (ResearchGate)