Sınıf Öğretmenlerinin Fen Öğretiminde Öz Yeterlilik İnancı Ölçeği

Özet

Sınıf Öğretmenlerinin Fen Öğretiminde Öz Yeterlilik İnancı Ölçeği, sınıf öğretmenlerinin ilkokul düzeyinde gerçekleştirdikleri fen öğretimi faaliyetlerine yönelik algılanan yeterliliklerini ve inançlarını nicel olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, 2004 yılında Fatma Hazır Bıkmaz tarafından gerçekleştirilen kapsamlı bir geliştirme çalışmasının ürünüdür ve öğretmenlerin öz yeterlilik inancı düzeylerini belirlemeyi hedefler.

Bu ölçek, öğretmenlerin ders planlama, uygulama ve değerlendirme aşamalarında kendilerini ne kadar yetkin gördüklerini ortaya koyarak, öğretmen eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek ve mesleki gelişim ihtiyaçlarını tespit etmek için önemli bir veri kaynağı sunar. Ölçeğin geliştirilme süreci, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını içermekte olup, sonuçlar ilgili bilimsel literatürde yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlilik, Fen öğretimi, Sınıf öğretmeni, Ölçek geliştirme, Öğretmen yeterliliği, Mesleki gelişim, Likert ölçeği.

Yazarlar

Fatma Hazır Bıkmaz

Amaç

Ölçeğin temel amacı, sınıf öğretmenlerinin fen derslerini öğretme yeteneklerine dair sahip oldukları öz yeterlilik inancı düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Geliştirme çalışması, bu inançların, öğretmenlerin sınıftaki davranışları ve öğrencilerinin öğrenme çıktıları üzerindeki potansiyel etkisini incelemeye olanak tanımaktadır.

Ölçek, öğretmen yetiştirme programları veya hizmet içi eğitimler sonrasında öğretmenlerin fen öğretimine yönelik algılarında meydana gelen değişimleri takip etmek ve bu programların etkililiğini değerlendirmek için kullanılabilmektedir. Bu sayede, eğitim politikalarına ve müfredat geliştirme çalışmalarına bilimsel verilerle katkı sağlanması hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, temel olarak Öz Yeterlilik İnancı (Self-Efficacy Belief) psikolojik yapısını ölçmektedir. Albert Bandura’nın sosyal bilişsel teorisine dayanan bu yapı, bireyin belirli bir eylemi veya görevi başarıyla yerine getirebileceğine dair kişisel yargısını ifade eder.

Bu ölçek bağlamında yapı, iki ana bileşeni içerebilir: 1) Kişisel Fen Öğretimi Yeterliliği: Öğretmenin, fen konularını etkili bir şekilde açıklama, materyal kullanma ve zorluklarla başa çıkma becerisine olan inancı. 2) Fen Öğretiminde Sonuç Beklentisi: Öğretmenin, çabalarının öğrencilerin öğrenme ve başarı düzeylerini olumlu yönde etkileyeceğine dair inancı. Ölçek maddeleri, bu iki boyutu temsil edecek şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, aracın gerçekten fen öğretiminde öz yeterlilik inancı yapısını ölçtüğünü kanıtlamaya odaklanmıştır. Geçerlik çalışmalarında genellikle kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve yapı geçerliği için faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Orijinal çalışmada (Bıkmaz, 2004), ölçeğin faktör yapısının, teorik çerçeve ile uyumlu olduğu ve maddelerin ölçülen yapıyı temsil etme yeterliliğine sahip olduğu belirtilmiştir.

Detaylı geçerlik analizleri ve katsayıları, Milli Eğitim Dergisi’nin ilgili sayısında yayımlanan orijinal referansta mevcuttur. Bu çalışmalar, ölçeğin sınıf öğretmenlerinin fen öğretimine dair yeterlik algılarını doğru bir şekilde yansıttığını desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını test etmiştir. Bu tip geliştirme çalışmalarında sıklıkla kullanılan iç tutarlılık yöntemi olan Cronbach Alfa katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı ölçtüğünü göstermektedir. Yüksek alfa değerleri, ölçeğin iç tutarlılığının güçlü olduğunu işaret eder.

Ayrıca, ölçeğin zaman içinde kararlılığını ölçmek için test-tekrar test güvenirlik yönteminin de kullanıldığı varsayılmaktadır. Elde edilen güvenirlik verileri, ölçeğin sınıf öğretmenlerinin fen öğretimine dair öz yeterlilik inançlarını istikrarlı bir şekilde ölçme yeteneğine sahip olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla uygulanan Faktör Analizi, ölçeğin çok boyutlu mu yoksa tek boyutlu mu olduğunu ortaya koymuştur. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt faktörler altında toplandığını ve her bir maddenin faktöre olan yükünü incelemiştir. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin temel yapısının fen öğretimi bağlamındaki öz yeterlilik kavramını tutarlı bir şekilde yansıttığını doğrulamıştır.

Analizler, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları (örneğin, Yöntem Yeterliliği ve Etki Beklentisi) ayrıştırıp ayrıştırmadığını kontrol etmek için kritik öneme sahiptir. Bu çalışma, ölçeğin yapısal bütünlüğünü sağlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert (Kesinlikle Katılıyorum – Kesinlikle Katılmıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sınıf Öğretmenleri

Yaş Grubu: Yetişkin Öğretmenler

Popülasyon Detayları: İlkokul kademesinde (Temel Eğitim 1. kademe) görev yapan ve fen derslerini yürüten sınıf öğretmenleri.

Test Metodolojisi: Katılımcıların kendilerine sunulan ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirttikleri, 5 dereceli öz bildirim envanteri metodolojisi kullanılmıştır. Puanlama, genellikle katılımcının genel öz yeterlilik düzeyini gösteren bir toplam puan üzerinden yapılır.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlilik inancı, Öğretmen eğitimi, Fen bilgisi, İlkokul, Ölçek geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiş

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma ve telif hakları ile ilgili güncel bilgiler için sorumlu yazarın e-posta adresi kullanılmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2004

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmış bir geliştirme çalışmasının ürünüdür. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle izin gerekebilir. Kullanım koşulları ve olası ücretler hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Fatma Hazır Bıkmaz ile iletişime geçilmesi zorunludur.

Kaynaklar

Bıkmaz, H. F. (2004). Sınıf Öğretmenlerinin Fen Öğretiminde Öz Yeterlilik İnancı Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması, Milli Eğitim Dergisi, Sayı 161. Makalenin çevrimiçi bağlantısı aşağıdadır:

• dhgm.meb.gov.tr

Sınıf Öğretmenlerinin Fen Öğretiminde Öz Yeterlilik İnancı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde ve içeriklerinde korunmuştur.

Fen öğretiminde sürekli daha iyi öğretim yolları buluyorum. ( m 1 )
Öğrencilerin fen dersindeki başarılarından öğretmenleri sorumludur. ( m 11 )
Fenle dersini genellikle iyi öğretemiyorum. ( m 6 )