Fen Öğretiminde Öz- Yeterlik İnancı Ölçeği

Özet

Bu çalışma, Fatma Hazır-Bıkmaz (2002) tarafından Türkçe’ye uyarlanan ve fen öğretmenlerinin fen öğretimi süreçlerine yönelik öz-yeterlik inançlarını değerlendirmeyi amaçlayan akademik bir ölçme aracı olan Fen Öğretiminde Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği’ne dair kapsamlı bir giriş sunmaktadır. Ölçek, orijinal yapısına uygun olarak iki faktörlü bir yapı sergilemekte olup, uyarlama süreci sonucunda 21 maddeden oluşmaktadır. Ölçek, yanıtlayıcıların inanç düzeylerini belirlemek üzere 5’li Likert ölçeği formatında derecelendirilmiştir. Elde edilen güvenirlik katsayısı (Alfa = 0.85), ölçeğin psikometrik açıdan yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Öz-yeterlik, Fen öğretimi, Öğretmen yeterliği, Likert ölçeği, Uyarlama, Faktör analizi.

Yazarlar

Fatma Hazır Bıkmaz

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmen adaylarının ve mevcut fen öğretmenlerinin, fen derslerini etkili bir şekilde planlama, yürütme ve öğrencilerin öğrenme süreçlerini yönetme becerilerine dair sahip oldukları öz-yeterlik inançlarını nicel olarak ölçmektir. Bu araç, eğitim bilimleri alanında öğretmenlerin mesleki gelişim ihtiyaçlarını belirlemede ve fen eğitimindeki başarıyı etkileyen psikolojik değişkenleri incelemede kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Öz-yeterlik inancı, bireyin belirli bir alandaki görevleri başarıyla yerine getirme kapasitesine olan kişisel yargısını ifade eder. Bu ölçek, fen öğretimi bağlamında bu inancın seviyesini belirleyerek, eğitim politikalarının ve hizmet içi eğitim programlarının geliştirilmesine bilimsel dayanak sağlamayı hedefler.

Yapı

Fen Öğretiminde Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teorisinden türetilen öz-yeterlik kavramı üzerine inşa edilmiştir. Ölçek, öğretmenlerin fen eğitimi bağlamındaki yetkinlik algılarını ölçer. Bu yapı genellikle iki temel alt boyutta incelenir:

• Kişisel Fen Öğretimi Yeterliği: Öğretmenin, öğrenci başarısını sağlamak için gerekli beceri ve bilgiye sahip olduğuna dair inancı.
• Öğretim Sonucu Yeterliği: Öğretmenin çabalarının, öğrencilerin öğrenme ve başarı düzeyleri üzerinde gerçekten bir fark yaratabileceğine dair inancı.

Ölçeğin uyarlama çalışması, fen eğitiminde başarıyı etkileyen kritik bir psikolojik değişken olan öğretmen yeterlik algısının ölçülmesine odaklanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Analiz sonuçları, Türkçe uyarlamanın, orijinal ölçekte olduğu gibi iki faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Bu durum, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı (öz-yeterlik) geçerli bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Yapılan faktör analizi, Türkçe ölçeğin madde sayısının orijinal formdan farklılaştığını ortaya koymuştur. Orijinal ölçek 23 maddeden oluşurken, Türkçe uyarlama formunda 21 madde kabul edilmiştir. Bu farklılaşmaya rağmen, faktör yapısının korunması, uyarlamanın kültürel ve dilsel geçerliğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı (güvenirliği), Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak test edilmiştir. Ölçeğin bütünü için rapor edilen Alfa değeri .85’tir. Psikometrik standartlara göre, 0.70 üzerindeki Alfa değerleri kabul edilebilir iç tutarlılığı işaret ederken, 0.85 değeri ölçeğin oldukça yüksek düzeyde güvenilir ve tutarlı ölçümler sağladığını göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik düzeyi, ölçeğin tekrarlı ölçümlerde benzer sonuçlar verebileceğine dair güçlü kanıt sunar.

Faktör Analizi

Yapılan faktör analizi çalışmaları, Fen Öğretiminde Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği’nin 21 maddelik iki faktörlü bir yapıya sahip olduğunu kesinleştirmiştir. Bu iki faktör, fen öğretmenlerinin yeterlik algılarının farklı boyutlarını temsil etmektedir. Bu yapısal uygunluk, ölçeğin Türk kültürüne ve eğitim sistemine başarılı bir şekilde uyarlandığını göstermektedir.

Faktör yükleri ve madde-toplam korelasyonları incelenerek, orijinal ölçekten çıkarılan 2 maddenin, Türkçe örneklemde yapıya yeterince katkı sağlamadığı veya çapraz yüklemeler gösterdiği tespit edilmiştir. Bu eleme süreci, 21 maddelik son formun daha temiz ve teorik olarak daha anlamlı bir yapıya sahip olmasını sağlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1=kesinlikle katılmıyorum, 2=katılmıyorum, 3=kararsızım, 4=katılıyorum ve 5=kesinlikle katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Fen Bilimleri Öğretmenleri ve Öğretmen Adayları

Yaş Grubu: Yetişkin (Üniversite öğrencileri/Meslek sahibi öğretmenler)

Popülasyon Detayları: Ölçek, pedagojik formasyon eğitimi alan veya aktif olarak fen dersleri veren bireylerin yeterlik inançlarını değerlendirmek için uygundur.

Test Metodolojisi: Bireysel öz-bildirim anketi. Yanıtlayıcılar, fen öğretimine dair çeşitli yeterlik ifadelerine ne ölçüde katıldıklarını belirtirler. Ölçek toplam 21 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-yeterlik, Öğretmen inançları, Fen eğitimi, Psikometrik özellikler, Güvenirlik, Geçerlik, Eğitim psikolojisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Fatma Hazır Bıkmaz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected] (Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi)

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2002 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve ticari olmayan amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Fatma Hazır Bıkmaz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi, yazarın kurumsal politikalarına bağlıdır.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı psikometrik raporu mevcuttur. Ölçeğin orijinal PDF dosyasına şuradan ulaşılabilir: fen-ogretiminde-oz-yeterlik-inanci-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

• Hazır- Bıkmaz, F. (2002). Fen Öğretiminde Öz- yeterlik İnancı Ölçeği. Eğitim Bilimleri ve Uygulama Dergisi, 1(2), 197-210.

Fen Öğretiminde Öz- Yeterlik İnancı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• 1m: Fen dersi için sürekli olarak daha iyi öğretim yolları bulacağım.
• 21m: Öğrencileri fen alanına yönlendirme konusunda ne yapacağımı bilmiyorum.