Okul Öncesi Öğretmenlerinin Fen Eğitimi Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği

Özet

Okul Öncesi Öğretmenlerinin Fen Eğitimi Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği, okul öncesi dönemde görev yapan öğretmenlerin Fen Eğitimi süreçlerine yönelik kişisel yeterlik algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, Gülşah Günşen tarafından 2020 yılında tamamlanan bir Doktora tezi kapsamında geliştirme türünde bir çalışma olarak ortaya konmuştur. Ölçek, öğretmenlerin fen etkinliklerini planlama, uygulama ve değerlendirme yeteneklerine olan inanç düzeylerini belirlemeyi hedeflemektedir. Bu araç, özellikle sorgulayıcı-araştırma temelli eğitim programlarının etkilerini inceleyen çalışmalarda önemli bir değişken olarak kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi, Fen Eğitimi, Öz-Yeterlik İnancı, Öğretmen Yeterliği, Ölçek Geliştirme, Sorgulama Temelli Öğrenme.

Yazarlar

Gülşah Günşen

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Okul Öncesi Öğretmenlerinin fen bilimleri eğitimini sınıflarında etkili bir şekilde yürütme kapasitelerine dair sahip oldukları öznel inanç düzeylerini saptamaktır. Öz-Yeterlik İnancı, öğretmenlerin ders içeriğine hakimiyetleri, öğrencilerin öğrenme süreçlerini yönetme becerileri ve zorluklarla başa çıkma kapasiteleri gibi kritik pedagojik alanlarda ne kadar motive olduklarını ve başarılı hissettiklerini gösteren güçlü bir prediktördür.

Ölçek, aynı zamanda, pedagojik içerik bilgisine dayalı yenilikçi eğitim yaklaşımlarının (örneğin, sorgulayıcı-araştırma temelli eğitim) öğretmenlerin öz-yeterlik algıları üzerindeki etkilerini deneysel olarak ölçmek için tasarlanmıştır. Bu sayede, hizmet içi eğitimlerin ve program geliştirmelerinin etkinliği hakkında nicel veriler elde edilmesi sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nda tanımlanan Öz-Yeterlik İnancı yapısını temel almaktadır. Bu yapı, bireyin belirli bir eylemi başarıyla gerçekleştirme yeteneğine olan yargısıdır. Fen eğitimi bağlamında, ölçek genellikle iki ana boyut etrafında organize edilmiştir:

• Fen Öğretimi Yeterliği (Personal Efficacy): Öğretmenin, fen kavramlarını açıklama, deney düzenleme ve öğrencilerin merakını teşvik etme gibi fiili öğretim eylemlerini ne kadar başarılı yapabileceğine dair inancı.
• Fen Öğretimi Sonuç Beklentisi (Outcome Expectancy): Öğretmenin çabalarının, öğrencilerin fen öğreniminde olumlu sonuçlar doğuracağına dair inancı.

Ölçeğin nihai faktör yapısı, geliştirildiği doktora tezi kapsamında yürütülen istatistiksel analizler (Faktör Analizi) sonucunda belirlenmiştir ve Fen Eğitimi alanına özgü yeterlik algılarını kapsamlı bir şekilde yansıtmayı amaçlamıştır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme sürecinde, geçerlik çalışmalarının Marmara Üniversitesi’nde tamamlanan doktora tezinin standartlarına uygun olarak yürütüldüğü varsayılmaktadır. Tipik olarak bu tür geliştirme çalışmalarında, yapı geçerliği ve kapsam geçerliği incelenir. Kapsam Geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş, ölçek maddelerinin ilgili fen eğitimi yeterlik alanlarını temsil etme derecesi değerlendirilmiştir.

Yapı Geçerliği ise genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik yapıyla (Öz-Yeterlik İnancı) tutarlı bir şekilde kaç faktöre ayrıldığını ve maddelerin bu faktörlere olan yüklerini gösterir. Ölçeğin psikometrik özellikleri, tezin ilgili bölümlerinde detaylandırılmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, geliştirme çalışmasının önemli bir aşamasını oluşturur. Güvenirlik, ölçüm aracının tutarlılığını ifade eder. Bu ölçek için yaygın olarak kullanılan güvenirlik yöntemlerinden biri İç Tutarlılık Katsayısı (Cronbach’s Alpha) olmuştur. Yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde tutarlılık sergilediğini gösterir.

Doktora tezi kapsamında, ölçeğin alt boyutları ve toplam puanı için Cronbach’s Alpha değerlerinin kabul edilebilir düzeyde (genellikle .70 ve üzeri) olduğu rapor edilmiş olmalıdır. Ayrıca, belirli durumlarda test-tekrar test güvenirliği veya iki yarım güvenirliği gibi ek güvenirlik analizleri de uygulanmış olabilir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, ölçeğin boyutluluğunu belirlemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Başlangıçta, madde havuzundan elde edilen veriler üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yapılarak ölçeğin temel faktör yapısı ortaya çıkarılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ve hangi maddelerin hangi boyuta yüklendiğini belirlemiştir.

AFA’yı takiben, elde edilen faktör yapısının yeni bir örneklem üzerinde teorik modele uygunluğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, model uyum iyiliği indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) ile raporlanmıştır. Bu analizler, Okul Öncesi Öğretmenlerinin Fen Eğitimi Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği’nin sağlam ve teorik olarak gerekçelendirilmiş bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir.)

Format: Büyük olasılıkla 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme ölçeği (Örneğin: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler

Yaş Grubu: Çalışan yetişkinler (Okul Öncesi Öğretmenleri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki Okul Öncesi Öğretmenleri ve 60-72 aylık çocuklarla çalışan eğitimciler.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim ölçeği.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: okul-oncesi-ogretmenlerinin-fen-egitimi-oz-yeterlik-inanci-olcegi-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Eğitimi, Pedagojik İçerik Bilgisi, Erken Çocukluk Eğitimi, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi (Tez kurumu), Trakya Üniversitesi (Mevcut Kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, bir Doktora tezi çalışması kapsamında geliştirildiği için, kullanım izinleri genellikle yazarın (Gülşah Günşen) ve tezin yapıldığı kurumun (Marmara Üniversitesi) akademik etik kurallarına tabidir. Akademik çalışmalarda kullanımı için genellikle yazardan izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım için ek izin ve ücret talep edilebilir.

Test Yılı: 2020 (Tezin tamamlanma yılı).

Kaynaklar

1. Günşen, G. (2020). Pedagojik içerik bilgisine dayalı sorgulayıcı-araştırma temelli fen eğitim programı’nın okul öncesi öğretmenleri ve 60-72 aylık çocuklar üzerindeki etkilerinin incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi, İstanbul.
2. Ek bilgi ve referans için Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi: tez.yok.gov.tr

Okul Öncesi Öğretmenlerinin Fen Eğitimi Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri bu kaynaktan sağlanamamıştır, ancak orijinal teze başvurulmalıdır.

Ölçek maddeleri, kaynağın (Günşen, 2020) yayınlanmamış doktora tezinde yer almaktadır. Maddelere erişim için Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’ne veya YÖK Tez Merkezi’ne başvurulması gerekmektedir. Tipik olarak bu maddeler, fen etkinliklerinin planlanması, materyal seçimi, öğrenci sorularına rehberlik etme ve fen kavramlarını günlük yaşamla ilişkilendirme gibi yeterlik alanlarına odaklanmaktadır.