Fen Öğretiminde Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği

Özet

Fen Öğretiminde Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği, öğretmenlerin veya öğretmen adaylarının fen derslerini öğretme yeteneklerine dair kişisel inançlarını ve yeterlik algılarını değerlendirmek amacıyla uyarlama yoluyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin zorlu öğretim durumlarıyla başa çıkma, öğrencileri motive etme ve öğrenme hedeflerine ulaşmalarını sağlama konusundaki güven düzeylerini belirlemeyi hedefler. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu F. H. Bıkmaz tarafından 2002 yılında yapılmış ve bilimsel literatüre kazandırılmıştır.

Ölçek, öz-yeterlik inancı kavramının Fen Bilimleri eğitimi bağlamındaki spesifik izdüşümünü ölçmektedir. Elde edilen sonuçlar, öğretmen eğitimi programlarının ve mesleki gelişim faaliyetlerinin etkinliğini artırmak için önemli veriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-yeterlik inancı, fen öğretimi, öğretmen yeterliği, psikometrik araç, uyarlama, fen eğitimi, Bıkmaz (2002).

Yazarlar

F. H. Bıkmaz

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının fen bilimleri müfredatını etkili bir şekilde sunma, karmaşık bilimsel kavramları açıklama ve öğrencilerin öğrenme süreçlerini yönetme konusundaki algılanan kişisel yeterliklerini nicel olarak ölçmektir. Eğitim psikolojisi alanında öz-yeterlik, motivasyon ve performansın güçlü bir yordayıcısı olarak kabul edildiğinden, bu ölçek öğretmen davranışlarını anlamak için kritik bir rol oynamaktadır.

Bu araç sayesinde, eğitimcilerin fen öğretimine yönelik güçlü ve zayıf yönleri belirlenebilir, böylece hedef odaklı mesleki gelişim müdahaleleri planlanabilir. Ölçek, fen öğretimine özgü zorluklar karşısında bireylerin gösterdiği direnci ve kararlılığı değerlendirmeye olanak tanır.

Yapı

Fen Öğretiminde Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği, genellikle Sosyal Bilişsel Teori çerçevesinde ele alınan öz-yeterlik kavramını temel alır. Bu yapı, genellikle iki temel alt boyutta incelenir:

• Kişisel Fen Öğretimi Öz-Yeterlik Beklentisi: Bireyin, fen konularını başarılı bir şekilde öğretmek için gerekli bilgi ve becerilere sahip olduğuna dair kişisel inancı.
• Fen Öğretimi Sonuç Beklentisi: Öğretmenin uyguladığı öğretim yöntemlerinin, öğrenci başarısı üzerinde olumlu bir etki yaratacağına dair inancı.

Bu iki boyut, öğretmenin sınıf içi karar verme süreçlerini ve öğrenci başarısına yönelik atfettiği sorumlulukları anlamak açısından önemlidir. Ölçek, bu inançların yoğunluğunu ve sağlamlığını belirlemeye odaklanır.

Geçerlik

Fen Öğretiminde Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği’nin orijinal kaynak referansında spesifik geçerlik analizlerine dair detaylı sonuçlar sunulmamıştır. Ancak, bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla yapı geçerliği (Doğrulayıcı veya Açımlayıcı Faktör Analizi) çalışmalarının yapılmış olması beklenir. Ayrıca, uzman görüşlerine başvurularak kapsam geçerliğinin sağlandığı varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliğine ilişkin kesin istatistiksel değerler (örneğin, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı veya test-tekrar test korelasyonları) kaynakta belirtilmemiştir. Akademik standartlara göre, bu tür bir öz-bildirim aracının kabul edilebilir düzeyde güvenilir olması gerekmektedir. Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini göstermeyi amaçlar.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısı, genellikle Fen Öğretimi Öz-Yeterlik inancının iki temel faktör altında toplandığını gösterir. Uyarlama çalışmasında, bu faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığı faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında gruplandığını ve ölçeğin yapısal tutarlılığını doğrulamayı amaçlar.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme (Kaynakta belirtilmemiş olsa da, öz-yeterlik ölçekleri tipik olarak Likert tipi derecelendirme kullanır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Fen Öğretmenleri ve Öğretmen Adayları

Age Group: Yetişkinler (Yükseköğretim ve sonrası)

Population Details: Eğitim Fakültelerinin Fen Bilgisi Öğretmenliği veya ilgili bölümlerinde öğrenim görenler veya mezunlar.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report)

Anahtar Kelimeler

Öz bildirim, pedagojik yeterlik, fen eğitimi, ölçek uyarlama, öğretmen adayı, öz-yeterlik ölçümü.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut değil.

Affiliation Email addresses: Mevcut değil.

Correspondence Address: Mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Fen Öğretiminde Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği’nin yayınlandığı yıl 2002‘dir. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları ile ilgili kesin izinler ve ücret bilgileri için orijinal yazar F. H. Bıkmaz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Bıkmaz, F. H. (2002) Fen Öğretiminde Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği. Eğitim Bilimleri ve Uygulama, 1(2), 197-210.

Ayrıca, ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: fen-ogretiminde-oz-yeterlik-inanci-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Fen Öğretiminde Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri orijinal kaynakta listelenmemiştir. Detaylı maddelere erişim için Bıkmaz (2002) makalesine başvurulmalıdır.