Sınıf İçi Öğretmen Davranışları Ölçeği

Özet

Eğitim Yönetimi alanında geliştirilen Sınıf İçi Öğretmen Davranışları Ölçeği (SİÖDÖ), Şener Büyüköztürk ve meslektaşları tarafından 2004 yılında, öğretmenlerin sınıf ortamında sergiledikleri kritik pedagojik ve etkileşimsel davranışları ölçmek amacıyla oluşturulmuş bir araçtır. Ölçek, tek boyutlu bir yapıya sahip olup, 27 maddeden oluşmaktadır. Amacı, öğretmenlerin öğrencileri yanlış anlamalardan kurtarma, rehberlik etme ve öğrenme sürecini destekleme gibi rolleri ne sıklıkla üstlendiğini değerlendirmektir.

Bu araç, Türkiye’deki eğitim bağlamında geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılarak geliştirilmiş olup, öğretmenlerin mesleki yeterliliklerinin ve gelişim alanlarının belirlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Ölçek, özellikle öğretmen yetiştirme programlarının ve sınıf içi etkileşim kalitesinin bilimsel olarak incelenmesine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Davranışları, Sınıf Yönetimi, Eğitim Psikolojisi, Likert Ölçeği, Ölçek Geliştirme, Öğretmen Performansı.

Yazarlar

Şener Büyüköztürk, Ercan Kılıç, Şener Karadeniz, Selahattin Karataş.

[quads id=5]

Amaç

Sınıf İçi Öğretmen Davranışları Ölçeği’nin temel amacı, öğretmenlerin öğrenci merkezli yaklaşımları benimseme ve sınıf içi öğrenme ortamını destekleme düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Ölçek, öğretmenlerin yalnızca bilgi aktarımına odaklanıp odaklanmadığını değil, aynı zamanda öğrencilerin bilişsel süreçlerini harekete geçirme, hatalarını fark etmelerini sağlama ve rehberlik etme gibi daha karmaşık davranışlarını da ölçmeyi hedefler.

Geliştirme çalışması, 2004 yılında Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi‘nde yayımlanmıştır ve Türk eğitim sistemi için kültürel olarak uygun, yüksek geçerlik ve güvenirlik özelliklerine sahip bir ölçüm aracı sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, eğitim yönetimi alanındaki araştırmacılar, sınıf içi dinamikleri daha derinlemesine inceleyebilmektedir.

Yapı

Ölçek, yapılan faktör analizleri sonucunda tek boyutlu bir yapıya sahip olarak standardize edilmiştir. Bu boyut, genel olarak öğretmenin sınıf içi etkileşimlerdeki Destekleyici ve Yönlendirici Pedagojik Davranışlarını temsil etmektedir. Toplamda 27 maddeden oluşan bu yapı, öğretmenin öğrenciyi merkeze alan yaklaşımları ne ölçüde uyguladığını yansıtır.

Maddeler, öğretmenin öğrencilerin yanlışlarını doğrudan düzeltmek yerine, onları sorgulama yoluyla doğru bilgiye ulaştırma becerisini değerlendiren ifadeler içermektedir. Derecelendirme, 5’li Likert Ölçeği formatında (1= hiçbir zaman – 5= her zaman) yapıldığı için, elde edilen yüksek skorlar, öğretmenin bu destekleyici davranışları daha sık ve etkili bir şekilde sergilediğini işaret eder.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Büyüköztürk ve arkadaşları tarafından titizlikle yürütülmüştür. Yayınlanan makale, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi tekniklerinin kullanıldığını göstermektedir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı tek bir yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Ayrıca, kapsam geçerliğinin sağlanması için uzman görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin sınıf içi öğretmen davranışları alanını yeterince temsil edip etmediği değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, SİÖDÖ’nün, Türk eğitim bağlamında öğretmen davranışlarının ölçülmesinde geçerli bir araç olduğu sonucuna varılmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve farklı durumlarda tutarlılığını sağlamayı amaçlamıştır. Ölçek geliştirme çalışmalarında en yaygın kullanılan yöntem olan İç Tutarlılık Katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır.

Akademik standartlara göre, SİÖDÖ’nün iç tutarlılık katsayısının yüksek olduğu varsayılmaktadır (genellikle .80’in üzerinde). Bu yüksek değer, ölçekteki 27 maddenin birbirleriyle uyumlu olduğunu ve aynı temel yapıyı ölçme konusunda kararlı sonuçlar verdiğini göstermektedir. Bu da ölçeğin pedagojik araştırmalarda güvenle kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, Sınıf İçi Öğretmen Davranışları yapısının ampirik olarak doğrulanması amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, başlangıçtaki geniş madde havuzundan, ölçülmek istenen tek boyutu en iyi şekilde açıklayan 27 maddenin nihai forma alınmasını sağlamıştır.

Yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi, maddelerin beklendiği gibi tek bir faktör altında toplandığını ve bu faktörün varyansın önemli bir kısmını açıkladığını ortaya koymuştur. Bu sonuç, araştırmacılara ölçekten elde edilen skorun, öğretmenlerin sınıf içi rehberlik ve destekleyici davranışlarını temsil eden tek bir genel puan olarak yorumlanabileceği konusunda güçlü bir istatistiksel zemin sunmaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Öğretmen Davranışlarının Değerlendirilmesine Yönelik)

Format: 5’li Likert Ölçeği formatında 27 maddelik yazılı anket.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler (Öz değerlendirme veya öğrenci/gözlemci değerlendirmesi için kullanılabilir).

Yaş Grubu: Uygulama yapılan eğitim kademesindeki öğretmenler (Orijinal çalışma genellikle ilk ve ortaöğretim öğretmenlerini kapsamaktadır).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki okullarda görev yapan öğretmenler örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, verilen ifadeye ne sıklıkla katıldıklarını (1= hiçbir zaman – 5= her zaman) işaretlerler. Yüksek toplam puan, destekleyici sınıf içi davranışların yüksek düzeyde sergilendiğini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Sınıf İçi Etkileşim, Pedagojik Yeterlilik, Öğretmen Gelişimi, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Eğitim Yönetimi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

İletişim Adresi: Şener Büyüköztürk ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Şener Büyüköztürk ve arkadaşları tarafından 2004 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretler konusunda sorumlu yazar Şener Büyüköztürk ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı analizleri Dergipark platformunda erişime açıktır: dergipark.ulakbim.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: sinif-ici-ogretmen-davranislari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Büyüköztürk, Ş., Kılıç, E., Karadeniz, Ş. ve Karataş, S. (2004). Sınıf İçi Öğretmen Davranışları Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik analizleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 38, 212-229.

[quads id=5]

Sınıf İçi Öğretmen Davranışları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Tek boyut ve 27 Madde: Öğrencilerimi yanlış anladıkları konularda, yanlışlarını görebilmeleri için sorular sorarak yönlendiririm.