Sigarayı Bırakmaya Yönelik Zorluklar Ölçeği

Özet

Sigarayı Bırakmaya Yönelik Zorluklar Ölçeği (CSS-21), bireylerin sigarayı bırakma sürecinde karşılaştıkları potansiyel zorlukları ve engelleri değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin temel amacı, nikotin bağımlılığından kurtulmaya çalışan kişilerin yaşadığı fiziksel, duygusal ve sosyal engellerin boyutlarını ölçmektir. Ölçeğin Türkçe versiyonu, Ganime Can Gür tarafından 2020 yılında yapılan bir çalışma ile Türk kültürüne uyarlanmış ve geçerlik-güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki tütün kullanıcıları popülasyonunda kullanımı için sağlam bir zemin oluşturmuştur.

Anahtar Kelimeler

Sigarayı Bırakmaya Yönelik Zorluklar Ölçeği, CSS-21, Sigarayı bırakma, Tütün kullanımı, Bağımlılık, Psikometrik özellikler, Ölçek uyarlaması, Ganime Can Gür.

Yazarlar

Ganime Can Gür.

[quads id=5]

Amaç

Sigarayı Bırakmaya Yönelik Zorluklar Ölçeği’nin (CSS-21) temel amacı, sigara bırakma girişiminde bulunan bireylerin bu süreçte deneyimleyebilecekleri zorluk alanlarını sistematik olarak belirlemektir. Bu zorluklar genellikle yoksunluk belirtileri, duygusal tetikleyiciler, sosyal baskılar ve bilişsel engeller gibi çeşitli boyutları kapsar. Ölçek, bu engellerin yoğunluğunu ölçerek klinisyenlere ve araştırmacılara, bırakma sürecine özel müdahale stratejileri geliştirmede yardımcı olmayı hedefler.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal CSS-21 ölçeğinin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı ve Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilirliğini göstermeyi amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki sağlık profesyonelleri tütün bağımlılığı tedavilerinde daha hedef odaklı yaklaşımlar sergileyebilirler.

Yapı

Sigarayı Bırakmaya Yönelik Zorluklar Ölçeği, sigara bırakma çabalarını zorlaştıran çeşitli faktörleri temsil eden çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Orijinal ölçek, genellikle fizyolojik bağımlılık, duygusal zorluklar ve sosyal/çevresel tetikleyiciler gibi alt boyutları içerir. Bireyin sigarayı bırakma niyetine rağmen neden başarısız olduğunu veya nüks ettiğini anlamak için bu yapısal bileşenler kritik öneme sahiptir.

Ölçek, sigara bırakma sürecinin karmaşıklığını yansıtan bilişsel, davranışsal ve duygusal zorlukları kapsamaktadır. Bu yapının ölçülmesi, bireysel risk profillerinin belirlenmesine ve kişiselleştirilmiş tedavi planlarının hazırlanmasına olanak tanır. Türk kültürüne uyarlaması yapılan bu versiyonun da benzer çok faktörlü bir yapıyı koruduğu varsayılmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Can-Gür (2020) tarafından gerçekleştirilmiştir. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösteren temel bir psikometrik özellikler alanıdır. Uyarlama çalışmasında genellikle yapı geçerliği, eş zamanlı geçerlik ve ayırt edici geçerlik gibi analizler rapor edilir.

Can-Gür’ün (2020) çalışmasında, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünün Türkçe versiyonda da korunduğu, yani faktör yapısının benzer olduğu gösterilmiştir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili ölçüm araçları (örneğin, nikotin bağımlılığı veya kaygı ölçekleri) ile beklenen yön ve büyüklükte ilişkiler kurduğu tespit edilerek ölçeğin yapı geçerliği desteklenmiştir. Spesifik geçerlik katsayıları için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Sigarayı Bırakmaya Yönelik Zorluklar Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun güvenirlik analizi de Can-Gür (2020) çalışması kapsamında incelenmiştir. Bu tür uyarlama çalışmalarında genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve/veya test-tekrar test güvenirliği rapor edilir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir, bu da ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında stabil ve güvenilir sonuçlar üretebileceğini işaret etmektedir. Bu, özellikle sigara bırakma gibi uzun süreli takip gerektiren davranışsal değişiklik çalışmalarında önemlidir.

Faktör Analizi

Türkçe Sigarayı Bırakmaya Yönelik Zorluklar Ölçeği’nin faktör yapısı, faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analiz, ölçeğin orijinal yapısında bulunan alt boyutların Türk örnekleminde de doğrulanıp doğrulanmadığını belirlemek için kritik öneme sahiptir. Orijinal CSS-21 ölçeği genellikle birden fazla faktörden oluşur (örneğin, fizyolojik zorluklar, sosyal zorluklar, duygusal zorluklar).

Can-Gür (2020) çalışmasında, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türkçe verilerle uyumu test edilmiştir. Çalışmanın sonuçları, ölçeğin beklenen faktör yapısını koruduğunu ve her bir maddenin ilgili alt boyuta yeterli düzeyde yüklendiğini göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik yapısının kültürel adaptasyon sürecinde bozulmadığını kanıtlamaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: 21 maddeden oluşan Likert tipi derecelendirme ölçeği (CSS-21).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Versiyon), İngilizce (Orijinal Versiyon)

Popülasyon Grubu: Tütün kullanıcıları, sigarayı bırakma girişiminde bulunan yetişkinler.

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyon.

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan ve sigara bırakma niyeti veya girişimi olan bireyler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin sigarayı bırakma sürecinde karşılaştıkları zorluk derecesini öz bildirime dayalı olarak ölçen psikometrik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

CSS-21, Zorluklar, Nikotin bağımlılığı, Davranış değişikliği, Psikometri, Faktör analizi, Halk sağlığı.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ganime Can Gür (Detaylı kurum adresi kaynakta belirtilmemiştir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Ganime Can Gür ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlarda ücret durumu yazarın takdirine bağlıdır.

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır.

Kaynaklar

Can-Gür, G. (2020). Psychometric properties of the Turkish version: The Challenges to Stopping Smoking (CSS-21) Scale. Journal of Substance Use, 1–7. https://doi.org/10.1080/14659891.2020.1846090

Sorumlu yazarın iletişim bilgisi: [email protected]

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: sigarayi-birakmaya-yonelik-zorluklar-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Sigarayı Bırakmaya Yönelik Zorluklar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçeğin maddeleri, telif hakları veya gizlilik nedenleriyle bu akademik girişte listelenmemiştir. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme sistemi için lütfen sorumlu yazarın (Ganime Can Gür) 2020 tarihli orijinal makalesine başvurunuz.