Otizmli Kaynaştırma/Bütünleştirme Öğrencisine Yönelik His, Tutum ve Görüşler Ölçeği (OKHTÖ)

Özet

Otizmli Kaynaştırma/Bütünleştirme Öğrencisine Yönelik His, Tutum ve Görüşler Ölçeği (OKHTÖ), öğretmenlerin otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan öğrencilerin genel eğitim ortamlarına dahil edilmesine yönelik sahip oldukları duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Ölçek, 25 maddeden oluşmakta ve dört farklı alt boyutta öğretmen yeterlik ve tutumlarını değerlendirmektedir.

2019 yılında Ahmetoğlu, Burak ve Acar tarafından Türkçe’ye uyarlanan bu ölçek, öğretmenlerin kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarına yönelik öznel yargılarını, öngörülerini, öz yeterlik inançlarını ve duygusal tutumlarını belirleyerek, özel eğitim hizmetlerinin kalitesini artırmaya yönelik eğitim ihtiyaçlarının tespit edilmesine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Otizm, Kaynaştırma Eğitimi, Bütünleştirme, Tutum, Öz Yeterlik, Öğretmen Görüşleri, Psikometrik Ölçek.

Yazarlar

Emine Ahmetoğlu, Burak Yılmaz, İbrahim Halil Acar.

Amaç

OKHTÖ’nün temel amacı, Türkiye’deki eğitim bağlamında görev yapan öğretmenlerin otizmli öğrencilerin sınıf ortamlarına dahil edilmesine ilişkin mevcut psikolojik durumlarını ve mesleki yaklaşımlarını belirlemektir. Ölçek, öğretmenlerin bu sürece karşı hissettikleri olumlu veya olumsuz duygusal tepkileri ve bu öğrencilerin sınıfa katılımına dair bilişsel inançlarını ölçerek, kaynaştırma politikalarının uygulanabilirliğini değerlendirmeye yardımcı olur.

Bu ölçek aracılığıyla, öğretmenlerin kendilerini bütünleştirme eğitiminde ne kadar yeterli gördükleri tespit edilmekte, böylece hizmet içi eğitim programlarının içeriği ve odağı daha etkili bir şekilde planlanabilmektedir. Ölçek, yalnızca tutumu değil, aynı zamanda bu tutumu etkileyen öz yeterlik algısını da derinlemesine incelemektedir.

Yapı

Otizmli Kaynaştırma/Bütünleştirme Öğrencisine Yönelik His, Tutum ve Görüşler Ölçeği, öğretmenlerin otizmli öğrencilere yönelik karmaşık tutum setini temsil eden dört ana faktörden oluşmaktadır:

• Öznel Yargı: Bu faktör, öğretmenin otizmli bir öğrencinin sınıfta bulunmasının diğer normal gelişim gösteren öğrenciler ve onların ebeveynleri üzerindeki potansiyel etkisine dair kişisel varsayımlarını ve beklentilerini kapsar.
• Öngörü (Kabul): Kaynaştırma eğitiminin etik ve pedagojik gerekliliğine dair genel kabul düzeyini ve otizmli öğrencilerin genel eğitim ortamlarına dahil edilmesinin doğru olduğuna dair inancı ölçer.
• Öz Yeterlik: Öğretmenin, otizmli öğrencilerin özel ihtiyaçlarını yönetme, davranışsal zorluklarla başa çıkma ve etkili öğretim stratejileri uygulama konusundaki kişisel yeteneklerine olan güvenini ifade eder.
• Duygusal Tutum: Öğretmenin otizmli bir öğrenciyle aynı sınıfta bulunmaktan duyduğu rahatlık veya rahatsızlık derecesi gibi doğrudan duygusal tepkileri değerlendirir.

Geçerlik

OKHTÖ’nün yapı geçerliği, Türk örnekleminde yapılan doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen dört faktörlü yapısının (Öznel Yargı, Öngörü, Öz Yeterlik ve Duygusal Tutum) verilerle yüksek düzeyde uyum gösterdiğini kanıtlamıştır. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıları doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Faktörlerin iç tutarlılık (Cronbach Alfa) katsayıları, aynı zamanda yapısal geçerliği destekler nitelikte bulunmuştur. Öznel Yargı (α= .77), Öngörü (α= .84), Öz Yeterlik (α= .82) ve Duygusal Tutum (α= .79) değerleri, ölçek maddelerinin ilgili oldukları faktörleri tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması, iç tutarlılık katsayılarının hesaplanması yoluyla gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin dört alt boyutu için elde edilen Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin güvenilir bir araç olduğunu işaret etmektedir. Genel olarak .70 ve üzeri alfa değerleri kabul edilebilir güvenirlik düzeyini gösterirken, bu ölçekte tüm faktörler bu eşiğin üzerinde değerler elde etmiştir.

Elde edilen güvenirlik değerleri, alt boyutların yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu teyit etmektedir:

• Öngörü: α = .84
• Öz Yeterlik: α = .82
• Duygusal Tutum: α = .79
• Öznel Yargı: α = .77

Faktör Analizi

Otizmli Kaynaştırma/Bütünleştirme Öğrencisine Yönelik His, Tutum ve Görüşler Ölçeği, 25 maddeden ve dört faktörden oluşan bir yapıyı benimsemektedir. Ölçeğin Türkçe uyarlamasında, orijinal yapının geçerliliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, maddelerin dört faktöre dağılımının beklenen teorik modele uygun olduğunu göstermiştir.

Bu dört faktörlü yapı, öğretmenlerin bütünleştirme eğitimine yönelik bakış açısının sadece tek bir genel tutumdan ibaret olmadığını, aksine farklı psikolojik bileşenlerden oluştuğunu ortaya koymaktadır. Faktörler, öğretmenlerin hem rasyonel inançlarını hem de duygusal tepkilerini ayrı ayrı ele alarak detaylı bir profil sunar.

Ölçme Aracı Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 25 maddelik, öz bildirim tipi tutum ölçeği.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Öğretmenler (Genel eğitim ve özel eğitim alanında çalışan eğitimciler).

Age Group: Yetişkin (Adults)

Population Details: Türkiye’deki çeşitli ilkokul, ortaokul ve lise kademelerinde görev yapan, kaynaştırma öğrencileriyle çalışan veya çalışma potansiyeli olan öğretmenler.

Test Methodology: 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. Cevap seçenekleri 1 (kesinlikle katılmıyorum) ile 6 (kesinlikle katılıyorum) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Özel Eğitim, Likert Ölçeği, Cronbach Alfa, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Eğitim Psikolojisi, OSB.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil (Information not available).

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Emine Ahmetoğlu).

Correspondence Address: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2019.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama ve psikometrik çalışma 2019 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Emine Ahmetoğlu ile iletişime geçilmesi önerilir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

İlgili makaleye ResearchGate platformu üzerinden erişim sağlanabilir: researchgate.net

Kaynaklar

Ahmetoğlu, E., Burak, Y. ve Acar, İ. H. (2019). Otizmli Kaynaştırma/Bütünleştirme Öğrencisine Yönelik His, Tutum ve Görüşler Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(Ek Sayı), 231-249. doi: 10.26468/trakyasobed.551104.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: otizmli-kaynastirmabutunlestirme-ogrencisine-yonelik-his-tutum-ve-gorusler-olcegi-toad.pdf

Otizmli Kaynaştırma/Bütünleştirme Öğrencisine Yönelik His, Tutum ve Görüşler Ölçeği (OKHTÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way. Ölçek 25 madde dört faktörlü yapıdadır.

• Öngörü (1m): Akman gibi çocukların genel eğitim ortamlarına dâhil edilmesi gerekir.
• Duygusal Tutum (14m): Akman benim okulumda olsa Akman’a bakmamaya çalışırdım.
• Öznel Yargı (19m): Sınıfımdaki normal gelişim gösteren öğrencilerin ebeveynleri Akman’ın kendi çocuklarının sınıfına yerleştirilmesini isterlerdi.
• Öz Yeterlik (25m): Sınıfımdaki davranışları yönetmek için yeteneklerime güveniyorum.