Şiddet Olaylarının Yakın Öncülleri Ölçeği Mağdur Formu (ŞOYÖM)

Özet

Şiddet Olaylarının Yakın Öncülleri Ölçeği Mağdur Formu (ŞOYÖM), bireylerin deneyimlediği şiddet olaylarından hemen önce ortaya çıkan bilişsel, duygusal ve durumsal faktörleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçek uyarlamasıdır. Ölçeğin temel amacı, şiddet mağdurlarının, olay anına yaklaşırken yaşadığı içsel durumları ve çevresel tetikleyicileri sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle ilişkisel veya kişilerarası şiddet bağlamında, şiddetin patlak vermesinden önceki kritik anlarda devreye giren mekanizmaları anlamlandırmaya odaklanır.

ŞOYÖM’ün Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması Nermin Taşkale ve Ö. Sertel-Berk tarafından 2020 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, orijinal formun kültürel ve dilsel adaptasyonunu sağlayarak, Türk popülasyonunda şiddet olaylarının öncüllerini araştırmak için sağlam bir araç sunmaktadır. Çalışma, ölçeğin psikometrik özelliklerinin yeterli düzeyde olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Şiddet Olaylarının Yakın Öncülleri Ölçeği, ŞOYÖM, Şiddet Mağdurları, İlişkisel Şiddet, Bilişsel Öncüller, Duygusal Tepkiler, Psikometrik Güvenirlik, Geçerlik Çalışması.

Yazarlar

Nermin Taşkale, Ö. Sertel-Berk

Amaç

Şiddet Olaylarının Yakın Öncülleri Ölçeği Mağdur Formu (ŞOYÖM), şiddet olaylarının hemen öncesinde mağdurlar tarafından algılanan ve deneyimlenen durumları ve içsel süreçleri ölçmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin birincil amacı, şiddet döngüsünü ve bu döngüdeki kritik anları klinik ve araştırma ortamlarında daha iyi anlamaktır.

Bu araç, mağduriyet deneyiminin öznel boyutlarını yakalayarak, şiddeti önleme stratejilerinin geliştirilmesine ve müdahale programlarının hedeflenmesine yardımcı olmayı amaçlar. Özellikle, şiddetin tetikleyicilerini ve şiddet anına giden yolda mağdurun yaşadığı bilişsel çarpıtmaları veya duygusal yoğunlaşmaları belirlemede kritik bir rol oynar.

Yapı

ŞOYÖM, genellikle şiddet davranışından hemen önce ortaya çıkan ve şiddeti kolaylaştıran veya tetikleyen faktörler olan “yakın öncülleri” (proximal antecedents) ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu yapı, genellikle şunları içeren alt boyutlara ayrılmıştır:

• Bilişsel Öncüller: Çatışma sırasında ortaya çıkan olumsuz düşünceler, durumu yanlış yorumlama veya kaçınılmazlık inancı gibi bilişsel süreçler.
• Duygusal Yoğunlaşma: Öfke, korku, çaresizlik gibi şiddet eylemini takip eden yoğun duygusal durumlar.
• Durumsal Tetikleyiciler: Çevresel faktörler veya spesifik etkileşim kalıpları.

Ölçek, mağdurun bakış açısıyla, şiddet eyleminin hemen öncesindeki zihinsel ve duygusal durumu detaylandırarak, şiddet olaylarının ardındaki psikolojik mekanizmaları anlamak için önemli bir teorik çerçeve sunar.

Geçerlik

ŞOYÖM’ün Türkçe geçerlik çalışması, Taşkale ve Sertel-Berk (2020) tarafından yürütülmüştür. Bu çalışma kapsamında yapı geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik incelenmiştir.

Yapı geçerliğini değerlendirmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısını Türk kültürü bağlamında koruduğunu ve teorik olarak belirlenen faktör yapısının veri ile uyumlu olduğunu göstermiştir. Ölçek maddelerinin ilgili faktörlerine yüksek düzeyde yüklendiği ve faktörler arası korelasyonların beklenen yönde olduğu rapor edilmiştir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ŞOYÖM puanlarının, ilgili diğer psikolojik yapılar (örneğin, travma ölçekleri, saldırganlık eğilimi ölçekleri) ile anlamlı ve tutarlı ilişkiler sergilediği tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği yöntemleriyle incelenmiştir.

Taşkale ve Sertel-Berk (2020) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ŞOYÖM’ün genel iç tutarlılık katsayısının yüksek olduğu ve kabul edilebilir sınırların üzerinde yer aldığı belirtilmiştir. Bu durum, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Alt boyutlar bazında incelendiğinde de iç tutarlılık değerlerinin yeterli düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Bu yüksek güvenirlik, ölçeğin klinik ve araştırma amaçlı kullanıma uygun olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Şiddet Olaylarının Yakın Öncülleri Ölçeği Mağdur Formu’nun Türkçe uyarlaması sırasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla faktör analizleri gerçekleştirilmiştir. Orijinal ölçeğin çok faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunup korunmadığı bu analizlerle test edilmiştir.

Çalışmada genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmış olup, elde edilen sonuçlar, modelin uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA vb.) kabul edilebilir veya iyi uyum düzeyinde olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ŞOYÖM’ün Türkçe formunun, şiddet olaylarının yakın öncüllerini ölçen ayrık ve anlamlı alt boyutlara sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Likert Tipi Derecelendirme beklenir, ancak kaynakta belirtilmemiştir. Tipik olarak 4 veya 5 dereceli Likert formatı kullanılır.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler (Şiddet mağduriyeti yaşayan veya bu riski taşıyan genel yetişkin popülasyonu)

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Ölçeğin uyarlama çalışması, genellikle üniversite öğrencileri veya çeşitli toplumsal gruplardan oluşan bir örneklem üzerinde yapılmıştır. Ölçek, özellikle kişilerarası şiddet deneyimi olan bireyler için uygundur.

Test Methodology: Kağıt-kalem veya dijital ortamda bireysel uygulama. Katılımcılardan, geçmişte yaşadıkları şiddet olaylarından hemen önceki durumları göz önünde bulundurarak maddeleri derecelendirmeleri istenir. Derecelendirme sistemi kaynakta belirtilmemiş olsa da, psikometrik ölçek standartlarına uygun bir derecelendirme (örneğin, “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mağduriyet, Psikolojik Değerlendirme, Geçerlik ve Güvenirlik, Psikolojik Ölçek, Yakın Öncüller, Şiddet Önleme, Klinik Psikoloji.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Nermin Taşkale: [email protected]

Correspondence Address: Nermin Taşkale (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Nermin Taşkale ile iletişime geçilerek alınmalıdır. Akademik araştırma amacıyla kullanım şartları yazarın takdirine bağlıdır. Ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

ŞOYÖM’ün orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: siddet-olaylarinin-yakin-onculleri-olcegi-magdur-formunun-soyom-toad.pdf

Kaynaklar

Taşkale, N., ve Sertel-Berk, Ö. (2020). Şiddet Olaylarının Yakın Öncülleri Ölçeği Mağdur Formu’nun (ŞOYÖM) Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması. Klinik Psikoloji Dergisi, 4(1), 12-33. https://doi.org/10.5455/kpd.26024438m000017

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: app.trdizin.gov.tr

Şiddet Olaylarının Yakın Öncülleri Ölçeği Mağdur Formu (ŞOYÖM) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

NOT: Orijinal kaynakta ölçek maddeleri açıkça listelenmemiştir; yalnızca ölçeğin adı ve psikometrik çalışması sunulmuştur. Bu nedenle, maddeler bu kısımda yer almamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için yayınlanmış makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.