Saygılı Davranış Ölçeği

Öz

Empati becerisinin ahlaki davranışlar üzerindeki etkisini incelemek amacıyla 2009 yılında Melek Erken tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen Saygılı Davranış Ölçeği, bireylerin başkalarına yönelik gösterdiği saygılı davranış düzeylerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, toplam 17 maddeden ve iki ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, Çevredekileri Önemseme/Dikkate Alma ve Kaba Davranışlarda Bulunmama olarak adlandırılmıştır. Ölçeğin güvenirlik analizleri, yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Saygılı Davranış Ölçeği, Saygı, Empati, Ahlak, Davranış Ölçeği, Psikometrik Geliştirme, Likert Ölçeği, Sosyal Davranış.

Yazarlar

Melek Erken

[quads id=5]

Amaç

Saygılı Davranış Ölçeği, bireylerin sosyal çevreleriyle etkileşimlerinde sergiledikleri saygı düzeyini ve saygılı davranış eğilimlerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle genç popülasyonlarda saygılı davranışları iki temel boyutta (pozitif ilgi ve negatif davranışlardan kaçınma) değerlendirerek, empati gibi psikolojik değişkenlerle olan ilişkisini belirlemeye hizmet etmektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi, 2009 yılında Melek Erken’in yüksek lisans tezi çalışmasının metodolojik bir parçası olup, araştırmacılara saygı kavramını davranışsal düzeyde inceleme imkanı sunmaktadır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı Saygılı Davranış‘tır. Bu yapı, başkalarına karşı gösterilen olumlu ilgi, duyarlılık ve başkalarının haklarına özen gösterme eğilimini kapsamaktadır. Ölçek, bu yapıyı iki farklı ancak ilişkili alt boyut üzerinden ele almaktadır:

• Çevredekileri Önemseme/Dikkate Alma (10 madde): Bu boyut, bireyin çevresindeki kişilerin duygularına, ihtiyaçlarına ve varlığına aktif olarak değer verme ve dikkat etme davranışlarını temsil eder.
• Kaba Davranışlarda Bulunmama (7 madde): Bu boyut ise, bireyin başkalarını rahatsız edici, incitici veya hakaret edici olabilecek olumsuz ya da saldırgan davranışlardan kaçınma eğilimini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, uygulanan faktör analizi sonuçlarıyla desteklenmiştir. Analizler sonucunda ölçeğin 17 maddesinin iki faktör altında toplandığı görülmüştür. Bu iki faktörlü yapı, teorik olarak belirlenen Çevredekileri Önemseme/Dikkate Alma ve Kaba Davranışlarda Bulunmama boyutlarıyla uyumludur.

Maddelerin faktör yük değerleri, maddelerin ilgili faktörleri temsil etme gücünü göstermektedir. Birinci faktördeki maddelerin yük değerleri 0.478 ile 0.728 arasında değişirken, ikinci faktördeki maddelerin yük değerleri 0.501 ile 0.828 arasında değişmektedir. Bu yük değerleri, maddelerin ilgili faktörlere yeterli düzeyde katkı sağladığını işaret etmektedir.

Güvenirlik

Saygılı Davranış Ölçeği’nin güvenilirlik düzeyi, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanarak belirlenmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

• Tüm Ölçek Güvenirlik Düzeyi: 0.880
• Birinci Boyut (Çevredekileri Önemseme/Dikkate Alma) Güvenirlik Düzeyi: 0.839
• İkinci Boyut (Kaba Davranışlarda Bulunmama) Güvenirlik Düzeyi: 0.768

Genel Cronbach Alfa katsayısının 0.880 olması, ölçek maddelerinin saygılı davranış yapısını tutarlı bir biçimde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi, iki faktörlü bir yapıyı ortaya koymuştur. Bu iki faktörün açıkladığı toplam varyans miktarı %43.884 olarak bulunmuştur.

• Birinci Faktör (Çevredekileri Önemseme/Dikkate Alma): Bu faktör, ölçeğe ilişkin toplam varyansın %35.517’sini açıklamaktadır ve 10 maddeden oluşmaktadır.
• İkinci Faktör (Kaba Davranışlarda Bulunmama): Bu faktör, toplam varyansın %8.367’sini açıklamaktadır ve 7 maddeden oluşmaktadır.

Toplam varyans açıklama oranının %40’ın üzerinde olması (özellikle sosyal bilimler ölçeklerinde), yapısal bütünlüğün kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 17 maddelik, iki alt boyutlu derecelendirme ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim alan öğrenciler (Yüksek lisans tezi içeriği itibarıyla okul çağı veya ergenlik dönemi popülasyonu beklenmektedir).

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Tez bağlamında genellikle ergenlik veya genç yetişkinlik dönemi).

Popülasyon Detayları: Detaylı popülasyon bilgisi için kaynak tez çalışmasına başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılarak yanıtlanmaktadır. Derecelendirme formatı şöyledir: 1 = hiçbir zaman, 2 = nadiren, 3 = bazen, 4 = sık sık, 5 = her zaman.

Anahtar Kelimeler

Saygı Eğilimi, Davranışsal Ölçüm, Ölçek Geliştirme, Güvenilirlik Analizi, Faktör Analizi, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (2009 tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2009 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için genellikle yazar Melek Erken’den ve/veya tezin sunulduğu akademik kurumdan (Sakarya Üniversitesi) izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım ücreti hakkında bilgi mevcut değildir. Ölçek, akademik araştırmalarda kullanıma açıktır.

Kaynaklar

Erken, M. (2009). Empati becerisinin ahlaki davranışlar üzerindeki etkisi. (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya. (Tez bağlantısı: tez.yok.gov.tr).

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: saygili-davranis-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Saygılı Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• Çevredekileri Önemseme/Dikkate Alma (10 madde)
• Arkadaşımın bana yaptığı bir davranıştan hoşlanmıyorsam onu uygun bir dille uyarırım (17. madde)
• Kaba Davranışlarda Bulunmama (7 madde)
• Arkadaşımı iterek sıranın önüne geçmeye çalışırım (11. madde)