Otorite Davranış Ölçeği

Özet

Otorite Davranış Ölçeği (ODÖ), Hülya Yıldız tarafından 2000 yılında Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş özgün bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, bireylerin otorite figürlerine (Otorite) karşı sergiledikleri davranışsal eğilimleri ve tutumları saptamak amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, toplam 24 maddeden oluşmakta olup, geliştirme aşamasında Türkçe dilinde psikometrik (Psikometrik) özellikleri incelenmiştir.

Ölçeğin temel amacı, bireysel farklılıkların otoriteye yönelik davranışlarda nasıl kendini gösterdiğini sistematik olarak ölçmek ve bu alandaki akademik çalışmalara katkı sağlamaktır. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin dilsel eşdeğerlik ve güvenilirlik analizleri yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Otorite, otoriteye yönelik davranış, psikolojik ölçek, ölçek geliştirme, güvenirlik, geçerlik, Hülya Yıldız.

Yazarlar

Hülya Yıldız

Amaç

Otorite Davranış Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sosyal ve kurumsal ortamlarda otorite figürlerine karşı gösterdikleri uyum, direnç, itaat veya eleştirel davranış kalıplarını nicel olarak değerlendirebilecek geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır.

Bu araç, özellikle eğitim bilimleri ve sosyal psikoloji alanlarında otorite algısı ve davranışları arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmacılar için tasarlanmıştır. Ölçek, Türk kültürüne ve diline uygun olarak geliştirilmiş olup, bu alandaki kuramsal yapıların ampirik olarak test edilmesine olanak tanır.

Yapı

Ölçek, bireyin otoriteye yönelik davranışlarını ölçen bir psikolojik yapıyı temsil etmektedir. Bu yapı, genellikle bireyin otoriteye karşı geliştirdiği bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkilerin birleşimi olarak ele alınır. Ölçeğin maddeleri, bu tepkilerin geniş bir yelpazesini kapsayacak şekilde hazırlanmıştır.

Yapının alt boyutları veya faktörleri hakkında detaylı bilgi (örneğin, itaatkarlık, meydan okuma vb. gibi), orijinal yüksek lisans tezinin incelenmesiyle elde edilebilir. Ancak temel olarak, bireylerin otorite karşısındaki tutumlarının derecesini belirlemeyi hedeflemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında, puanlar arasındaki katsayıların ortalaması .87 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, genellikle madde-toplam korelasyonlarının ortalamasına işaret etmekte olup, maddelerin ölçülmek istenen genel yapı ile yüksek düzeyde tutarlılık gösterdiğini ve ölçeğin iç tutarlılık geçerliğine sahip olduğunu düşündürmektedir.

Yüksek lisans tezinde, ölçeğin yapı geçerliğini desteklemek amacıyla dilsel eşdeğerlik çalışmasının da yapıldığı belirtilmiştir, bu da ölçeğin çeviri veya adaptasyon sürecinden ziyade özgün bir geliştirme çalışması olduğunu destekler.

Güvenirlik

Otorite Davranış Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği (Güvenirlik) Cronbach Alfa (Cronbach Alfa) katsayısı ile test edilmiştir. Bu analiz sonucunda güvenirlik katsayısı .69 olarak bulunmuştur.

.69 değeri, sosyal bilimler araştırmaları için kabul edilebilir bir sınırda yer almakla birlikte, yüksek bir güvenirlik düzeyi olarak değerlendirilmez. Ancak geliştirme aşamasındaki keşifsel bir ölçek için bu değer, ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Daha kapsamlı test-tekrar test veya yarılama güvenirlik analizlerinin yapıldığına dair ek bilgi mevcut değildir.

Faktör Analizi

Otorite Davranış Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde Faktör Analizi (Faktör Analizi) yönteminin kullanılıp kullanılmadığına dair spesifik bir sonuç (faktör sayısı, varyans açıklama oranı vb.) kaynak içerikte yer almamaktadır.

Ancak 24 maddelik bir ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla, tezin orijinal metninde büyük olasılıkla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) yöntemine başvurulmuştur. Bu analiz, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle ne ölçüde desteklendiğini ortaya koyar.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 24 sorudan oluşmaktadır. Derecelendirme formatı (örneğin, Likert tipi) kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçeklerde yaygın olarak kullanılan derecelendirme yöntemlerinden biri olduğu varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yüksek lisans tezi kapsamında yürütüldüğü için genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde uygulanmıştır. Spesifik hedef kitle bilgisi eksiktir.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Yaklaşık 18+)

Popülasyon Detayları: Detaylı popülasyon bilgisi (örneklem büyüklüğü, demografik dağılım) tez metninde yer almaktadır.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli (Self-report) bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Otorite figürleri, sosyal psikoloji, yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, psikolojik testler, davranışsal eğilimler, psikometri.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yüksek lisans tezi olarak sunulan bu ölçek, akademik araştırmalarda genellikle yazarın izniyle kullanılabilir. Ticari kullanım veya lisans ücretleri hakkında bilgi mevcut değildir. Ölçeğin geliştirildiği yıl 2000‘dir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilmektedir: otorite-davranis-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yıldız, H. (2000). Otoriteye yönelik davranış ölçeği dilsel eşdeğerlik ve güvenilirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Tezin orijinal kaydına ve erişilebilirliğine dair ek bağlantı: katalog.marmara.edu.tr

Otorite Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta Otorite Davranış Ölçeği’nin 24 maddesi listelenmemiştir. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen yüksek lisans tezinin tam metnine başvurulması gerekmektedir.