Sanal Ortam Yalnızlık Ölçeği (SOYÖ)

Özet

Sanal Ortam Yalnızlık Ölçeği (SOYÖ), bireylerin çevrimiçi platformlarda deneyimlediği yalnızlık algılarını ve sosyal etkileşim biçimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. 2014 yılında Korkmaz, Usta ve Kurt tarafından bilimsel literatüre kazandırılan bu ölçek, sanal ortamların sosyal yaşam üzerindeki etkisinin artmasıyla ortaya çıkan yeni yalnızlık fenomenlerini araştırmayı hedeflemektedir. Ölçek, toplam 20 madde ve üç alt boyuttan oluşmaktadır.

Ölçeğin geliştirme çalışması, psikometrik açıdan sağlam temellere oturtulmuş olup, hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizi yöntemleri kullanılarak yapı geçerliği test edilmiştir. Güvenirlik analizlerinde ise iç tutarlılık katsayısı ve kararlılık düzeyleri incelenmiştir. Bu ölçek, sanal ortamdaki sosyal davranışların ve algılanan yalnızlık düzeylerinin anlaşılmasına önemli katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sanal Ortam Yalnızlık Ölçeği, SOYÖ, sanal yalnızlık, sanal sosyalleşme, sanal paylaşım, psikometri, geçerlik ve güvenirlik, Likert ölçeği.

Yazarlar

Özgen Korkmaz, Erkan Usta, İrfan Kurt.

Amaç

Sanal Ortam Yalnızlık Ölçeği’nin (SOYÖ) temel amacı, bireylerin internet ve sosyal medya gibi sanal ortamlarda yaşadıkları yalnızlık düzeylerini ve sosyal etkileşim kalıplarını belirlemektir. Geleneksel yalnızlık kavramından farklı olarak, bu araç dijital iletişim bağlamındaki spesifik yalnızlık türlerini ve bu ortamdaki sosyal ihtiyaçların karşılanma derecesini ölçmeye odaklanmıştır.

Ölçek, aynı zamanda eğitim ve psikoloji alanındaki araştırmacılara, sanal ortam kullanımının bireylerin sosyal refahı üzerindeki etkilerini incelemeleri için standardize edilmiş güvenilir bir araç sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, sanal yalnızlığa yol açan veya yalnızlığı hafifleten faktörlerin bilimsel olarak incelenmesi mümkün olmaktadır.

Yapı

Sanal Ortam Yalnızlık Ölçeği (SOYÖ), sanal ortamdaki yalnızlık deneyimini kapsayıcı bir şekilde değerlendiren, çok boyutlu bir yapıdır. Ölçek, toplam 20 maddeden ve üç farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, çevrimiçi sosyal davranışların ve algıların farklı yönlerini temsil etmektedir:

• Sanal Sosyalleşme (8 Madde): Bireyin sanal ortamda ne kadar sosyal ve aktif olduğunu, iletişim kurma eğilimini ve sosyal ağlara katılım düzeyini ölçer.
• Sanal Paylaşım (7 Madde): Bireyin sanal ortamda derin sohbetler edebileceği, kişisel konuları paylaşabileceği ve duygusal destek alabileceği kişilerin varlığına dair algısını ölçer.
• Sanal Yalnızlık (5 Madde): Bireyin sanal ortamda gerçek anlamda tanınmadığı veya anlaşılamadığı yönündeki algılanan yalnızlık, yabancılaşma ve izolasyon duygusunu ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla kapsamlı psikometrik analizler gerçekleştirilmiştir. Bu analizler sırasında hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, üç faktörlü yapının model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstererek ölçeğin teorik yapısını desteklemiştir.

Ayrıca, ölçek maddelerinin alt boyutlarla olan ilişkisini belirlemek üzere madde-faktör toplam korelasyonları ve düzeltilmiş madde toplam korelasyonları hesaplanmıştır. Yüksek madde ayırt ediciliklerinin elde edilmesi, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini ve alt grupları ayırt etmede etkili olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Sanal Ortam Yalnızlık Ölçeği’nin güvenirliği, iki temel yöntemle incelenmiştir: İç tutarlılık katsayısı ve kararlılık düzeyleri (test-tekrar test güvenirliği). İç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa değerleri) genel olarak kabul edilebilir ve yüksek düzeyde bulunmuştur, bu da ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Kararlılık düzeylerinin hesaplanması, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verme yeteneğini doğrulamıştır. Elde edilen bu bulgular, SOYÖ’nün sanal yalnızlık yapısını ölçmede yüksek düzeyde güvenilir bir araç olduğunu desteklemektedir ve ölçeğin uzun süreli araştırmalarda kullanılması için uygun olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal modelini belirlemek için hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizi (EFA ve CFA) teknikleri kullanılmıştır. AFA, ölçeğin orijinal olarak planlanan üç faktörlü yapısını ortaya çıkarmış ve bu faktörlerin ölçülen varyansın önemli bir kısmını açıkladığı tespit edilmiştir.

Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ise, elde edilen üç boyutlu modelin (Sanal Sosyalleşme, Sanal Paylaşım, Sanal Yalnızlık) veriyle mükemmel bir uyum sergilediğini göstermiştir. Bu analizler, SOYÖ’nün teorik yapısına uygun, temiz ve sağlam bir faktörel dağılıma sahip olduğunu doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Özgün bir yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır)

Biçim: 3 alt boyut ve toplam 20 maddeden oluşmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel internet ve sosyal medya kullanıcıları.

Yaş Grubu: Genç yetişkin ve yetişkin (Özellikle üniversite öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması Türkiye’de gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak puanlanmaktadır. Cevap seçenekleri şöyledir:

1. (1) Hiç Yansıtmıyor
2. (2) Çok Az Yansıtıyor
3. (3) Kısmen Yansıtıyor
4. (4) Çok Yansıtıyor
5. (5) Tamamen Yansıtıyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ilgili makaleye atıf yapmak şartıyla serbesttir. Ticari kullanım veya değiştirilmiş versiyonlar için sorumlu yazar Özgen Korkmaz ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

PDF Bağlantısı: Ölçeğin orijinal psikometrik çalışmasının PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: sanal-ortam-yalnizlik-olcegi-soyo-toad.pdf

Kaynaklar

• Korkmaz, Ö., Usta, E., ve Kurt, İ. (2014). Sanal Ortam Yalnızlık Ölçeği (SOYÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(2), 144-159.

Makalenin orijinal bağlantısı: http://www.efdergi.hacettepe.edu.tr/makale_goster.php?id=85

Sanal Ortam Yalnızlık Ölçeği (SOYÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki maddeler, ölçeğin alt boyutlarının yapısını göstermek amacıyla orijinal çalışmadan alınan örneklerdir.

• Sanal Sosyalleşme (8 Madde Örneği): Sanal ortamda oldukça sosyal bir insanım.
• Sanal Paylaşım (7 Madde Örneği): Sanal ortamda daha çok sohbet edebileceğim kişiler var.
• Sanal Yalnızlık (5 Madde Örneği): Sanal ortamda hiç kimse beni gerçekten iyi tanımıyor.