Sanal Sosyal Destek Ölçeği

Özet

Sanal Sosyal Destek Ölçeği (SSDÖ), bireylerin dijital platformlar ve internet tabanlı sosyal ağlar aracılığıyla algıladıkları ve deneyimledikleri sosyal destek düzeyini ölçmek üzere tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, Serap Özdemir-Bişkin ve Fatma Kocaayan tarafından 2020 yılında orijinal yapısının Türk kültürüne uyarlama çalışmasıyla Türkçeye kazandırılmıştır. Bu uyarlama çalışması, sanal sosyal desteğin Türkiye bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülebilmesini sağlamayı amaçlamıştır.

Ölçek, özellikle sosyal ilişkilerin giderek dijitalleştiği günümüzde, bireylerin ruh sağlığı ve adaptasyon süreçleri üzerindeki sanal etkileşimlerin önemini incelemek isteyen araştırmacılar için kritik bir araç sunmaktadır. Uyarlama sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliği ve iç tutarlılığı detaylı istatistiksel yöntemlerle incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sanal sosyal destek, sosyal destek, uyarlama, psikometrik özellikler, sosyal medya, dijitalleşme, Özdemir-Bişkin, Kocaayan.

Yazarlar

Serap Özdemir-Bişkin, Fatma Kocaayan

Amaç

Sanal Sosyal Destek Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin internet ortamında kurdukları ilişkilerden ne ölçüde duygusal, bilgilendirici ve araçsal destek aldıklarını standardize edilmiş bir biçimde ölçmektir. Ölçek, geleneksel sosyal destek ölçüm araçlarının dijital ortamın kendine has dinamiklerini yakalayamadığı durumlarda ortaya çıkan boşluğu doldurmaktadır.

Türk kültürüne uyarlama çalışmasının özel hedefi ise, ölçeğin dilsel eşdeğerliğini sağlamak ve orijinal ölçeğin faktör yapısını, geçerliğini ve güvenirliğini Türk örneklemi üzerinde test ederek, bu alandaki araştırmalara sağlam bir metodolojik zemin oluşturmaktır.

Yapı (Construct)

Ölçek, psikolojik bir yapı olarak Sanal Sosyal Destek kavramını ele alır. Bu yapı, bir bireyin sanal arkadaşları, takipçileri veya çevrimiçi topluluk üyeleri tarafından sağlanan algılanan kaynakların toplamını ifade eder. Sosyal desteğin bu sanal biçimi, genellikle yalnızlık hissini azaltma, stresle başa çıkma ve aidiyet duygusunu artırma gibi önemli işlevlere sahiptir.

SSDÖ, sanal destek yapısını çok boyutlu olarak ölçme eğilimindedir. Bu boyutlar arasında Duygusal Destek (sempati, sevgi ve ilgi görme), Bilgilendirici Destek (tavsiye, rehberlik ve yararlı bilgiler edinme) ve potansiyel olarak Araçsal Destek (pratik yardım veya kaynak paylaşımı) yer alabilir. Ölçek, bireyin bu destek türlerini sanal ortamda ne sıklıkta ve ne yoğunlukta algıladığını sorgular.

Geçerlik (Validity)

Özdemir-Bişkin ve Kocaayan (2020) uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi gereken yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla analiz edilmiştir. Çalışmada, ölçeğin yapısal modelini doğrulamak için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

Elde edilen sonuçlar, model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstererek, ölçeğin Türk kültüründe sanal sosyal destek yapısını ölçmede yeterli düzeyde geçerli olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, yalnızlık, internet bağımlılığı) olan korelasyonları incelenerek kriter geçerliği de desteklenmiştir.

Güvenirlik (Reliability)

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanarak incelenmiştir. Uyarlama çalışmasında, SSDÖ’nün genel olarak ve alt boyutlar bazında yüksek iç tutarlılık değerlerine sahip olduğu rapor edilmiştir. Bu yüksek değerler, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği yöntemiyle de desteklenmiş olabilir. Bu bulgular, Sanal Sosyal Destek Ölçeği’nin Türk araştırmalarında stabil ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi (Factor Analysis)

Ölçeğin faktör yapısını incelemek için kullanılan faktör analizi teknikleri, sanal sosyal desteğin birden fazla boyuttan oluştuğu hipotezini desteklemiştir. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör modelinin korunup korunmadığı, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile titizlikle kontrol edilmiştir.

Analizler sonucunda, ölçek maddelerinin belirlenen alt faktörlere güçlü yükler verdiği ve faktörler arası korelasyonların yapısal ayrışmayı desteklediği tespit edilmiştir. Bu, ölçeğin sanal destek kavramının karmaşık doğasını başarılı bir şekilde ayrıştırabildiğini göstermektedir.

Araç (Instrument)

Test Türü: Uyarlama ve Öz Bildirim Ölçeği

Format: Likert tipi derecelendirme formatı kullanılmıştır. Yanıt seçenekleri genellikle katılımcının maddede belirtilen durumu ne ölçüde deneyimlediğini gösterir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yüksek internet ve sosyal medya kullanımına sahip genel yetişkin ve genç yetişkin popülasyonu.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri bireyler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması ağırlıklı olarak üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcıların kendi beyanlarına dayanan, bireysel veya grup halinde uygulanabilen anket metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

Dijital psikoloji, sosyal ağlar, psikometrik özellikler, DFA, Cronbach Alfa, ölçek geliştirme, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi kaynakta mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Burdur, Türkiye.

İzinler ve Ücretler ve Test Yılı

Sanal Sosyal Destek Ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlama çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve ticari olmayan araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Serap Özdemir-Bişkin ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için özel izin ve ücretlendirme koşulları geçerli olabilir.

Referanslar

Özdemir-Bişkin, S., ve Kocaayan, F. (2020). Sanal Sosyal Destek Ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(75), 1517-1533. DOI: http://dx.doi.org/110.17755/esosder.682268

PDF Kaynağı: Ölçeğin uyarlama çalışmasının orijinal PDF’i buradan indirilebilir: sanal-sosyal-destek-olcegi-toad.pdf

Sanal Sosyal Destek Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır. Maddelere ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makaleye başvurulması gerekmektedir.