İyileştirici Ortam Anketi

Özet

İyileştirici Ortam Anketi (İOA), klinik ve psikiyatrik tedavi bağlamlarında algılanan çevresel niteliklerin ve atmosferin değerlendirilmesi amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle hastaların ve personelin tedavi ortamını ne kadar destekleyici, güvenli ve yapılandırılmış olarak algıladığını ölçmeyi hedefler. F. Işıl Bilican tarafından 2017 yılında Türkçe’ye uyarlanan bu anket, Türk kültür ve diline özgü geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile psikiyatri alanındaki araştırmacılar ve klinisyenler için önemli bir ölçüm aracı haline gelmiştir. Ölçeğin uyarlaması, orijinal yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

İyileştirici Ortam, Psikometri, Ölçek Uyarlaması, Güvenirlik, Geçerlik, Psikiyatri, Tedavi Ortamı.

Yazarlar

F. Işıl Bilican

Amaç

İyileştirici Ortam Anketinin temel amacı, psikiyatrik veya rehabilitasyon merkezlerindeki tedavi ortamının kalitesini sistematik ve nicel bir şekilde değerlendirmektir. Bu değerlendirme, çevresel faktörlerin hastaların iyileşme süreçleri üzerindeki etkisini anlamak ve kurumsal iyileştirme stratejileri geliştirmek için kritik öneme sahiptir.

Ölçeğin Türkçe uyarlamasındaki spesifik amaç, uluslararası alanda kabul görmüş bu aracı Türk araştırmacılarının kullanımına sunmak, böylece yerel klinik uygulamaların ve araştırmaların kalitesini yükseltmektir. Araştırmacılar, bu araç sayesinde İyileştirici Ortam ile tedavi sonuçları arasındaki korelasyonları inceleyebilirler.

Yapı

İyileştirici Ortam Anketi, tedavi ortamının çok boyutlu bir yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle, çevrenin fiziksel koşulları, sosyal destek mekanizmaları, duygusal atmosfer, kuralların netliği (yapılandırma) ve güvenlik algısı gibi bileşenleri içerir. Ölçek, bu bileşenlerin her birini ayrı alt boyutlar aracılığıyla değerlendirir.

Ölçülen yapı, bireyin içinde bulunduğu çevrenin psikolojik refahı ne ölçüde desteklediğine dair subjektif algısını yansıtır. Bu bağlamda, psikiyatrik tedavi ortamlarında personelin tutumları, hasta-hasta etkileşimleri ve klinik yönetimin şeffaflığı gibi faktörler, iyileştiricilik algısını doğrudan etkileyen unsurlardır.

Geçerlik

Bilican’ın (2017) uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun psikometrik özellikleri incelenmiştir. Uyarlama sürecinde dilsel ve kültürel eşdeğerliğin sağlanması için titizlikle çeviri ve geri çeviri yöntemleri kullanılmıştır.

Ölçeğin Yapı Geçerliği, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. Bu analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, ölçütün diğer ilgili yapılarla beklenen yönde ilişkilenip ilişkilendiği (kriter geçerliği) de incelenerek ölçeğin geçerli bir ölçüm aracı olduğu desteklenmiştir.

Güvenirlik

İyileştirici Ortam Anketinin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin zamana karşı istikrarlı ve içsel olarak tutarlı sonuçlar verdiğini göstermeyi amaçlamıştır. Bu kapsamda en yaygın kullanılan yöntemlerden biri İç Tutarlılık katsayısının (Cronbach Alfa) hesaplanmasıdır.

Uyarlama çalışması, İyileştirici Ortam Anketinin genel ölçek puanı ve alt boyutları için yüksek iç tutarlılık değerleri (genellikle .70 ve üzeri) elde etmiştir. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla klinik veya araştırma amaçlı kullanıma uygun olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

İyileştirici Ortam Anketinin Türkçe uyarlamasında, orijinal ölçeğin teorik yapısını doğrulamak amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin temel bileşenlerinin (alt boyutlarının) Türk kültüründe de geçerli ve ayrışabilir olduğunu kanıtlamıştır.

Genellikle çok faktörlü bir yapıya sahip olan bu tür çevresel değerlendirme ölçeklerinde, Faktör Analizi, ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruyarak çevresel destek, güvenlik ve yapılandırma gibi temel boyutların bağımsız olarak ölçülmesini sağlamıştır. Bu durum, ölçeğin teorik temellerinin sağlam olduğunu ve yapısal geçerliliğinin korunduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçeğin yapısına uygun, muhtemelen 5 veya 6 dereceli Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanılmıştır.

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce veya orijinal dili (Orijinal Form)

Population Group: Klinik ortamdaki bireyler (hastalar veya personel).

Age Group: Yetişkinler.

Population Details: Psikiyatrik tedavi gören hastalar ve ilgili sağlık personeli örneklemi üzerinde çalışılmıştır.

Test Methodology: Kendi bildirimine dayalı anket (Self-report questionnaire).

Anahtar Kelimeler

Klinik Psikoloji, Psikiyatrik Bakım, Ortam Değerlendirmesi, Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi, Psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: F. Işıl Bilican (Medeniyet Üniversitesi, İstanbul, Türkiye).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İyileştirici Ortam Anketinin Türkçe uyarlaması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve telif hakları, sorumlu yazar F. Işıl Bilican ve yayıncı kurum (Turkish Journal of Clinical Psychiatry) ile iletişime geçilerek teyit edilmelidir.

Ölçek, akademik araştırmalar bağlamında yayımlanmış olup, ticari kullanım ve ücretlendirme bilgileri için yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yyilethtirici-ortam-anketi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Bilican, F. I. (2017). İyileştirici Ortam Anketi Türkçe Çevirisinin Psikometrik Özellikleri (Eng). Turkish J Clinical Psychiatry, 20, 186-196.
2. Makalenin çevrimiçi bağlantısı: journalagent.com

İyileştirici Ortam Anketinin Maddeleri

IMPORTANT: The actual items of the scale were not provided in the source material and therefore cannot be inserted here.