Sanal Dünyalarda Akış Ölçeği

Özet

Akış (Flow) kavramını, özellikle üç boyutlu (3B) sanal dünyalar bağlamında ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Orijinal ölçeğin sanal öğrenme ortamlarındaki kullanıcı deneyimini değerlendirmek üzere geliştirilen versiyonu olan bu araç, kullanıcıların bu ortamlardaki meşguliyet, kontrol ve zaman algısı gibi akış bileşenlerini ne ölçüde deneyimlediğini belirlemeyi hedefler. Ölçek, Baydas ve arkadaşları (2015) tarafından yürütülen ve rehberli/rehbersiz öğrenme deneyimlerinde akış ve kalıcılığı inceleyen çalışmanın bir parçası olarak kullanılmıştır.

Bu uyarlama, sanal öğrenme ortamlarının pedagojik etkinliğini ve kullanıcı motivasyonunu anlamak açısından kritik öneme sahiptir. Toplam 26 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sanal Dünyalarda Akış Ölçeği, Akış, 3B Sanal Dünyalar, Sanal Öğrenme Ortamları, Meşguliyet, Psikometrik Uyarlama, Eğitim Teknolojisi.

Yazarlar

Baydas, O., Karakus, T. (Sorumlu Yazar: Türkan Karakuş Yılmaz), Yilmaz, R., Topu, B., Ozturk, M.E., & Goktas, Y.

Amaç

Sanal Dünyalarda Akış Ölçeği, kullanıcıların üç boyutlu sanal öğrenme ortamları içerisinde gerçekleştirdikleri görevler sırasında yaşadıkları psikolojik akış durumunun yoğunluğunu ve boyutlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, sanal öğrenme deneyimlerinin etkileşimli doğasını ve bu deneyimlerin kullanıcıların bilişsel ve duygusal olarak ne kadar meşgul olduğunu belirlemektir.

Ölçek, özellikle rehberli ve rehbersiz öğrenme senaryoları arasındaki farklılıkları saptamak ve bu senaryoların öğrencilerin akış deneyimi üzerindeki etkisini karşılaştırmak için kullanılmıştır. Bu, eğitim teknolojileri alanında, sanal ortam tasarımının kullanıcı deneyimi üzerindeki etkisini değerlendirmede önemli bir araç sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojide Mihaly Csikszentmihalyi tarafından tanımlanan akış durumu yapısını temel alır. Akış, bireyin bir aktiviteye tamamen daldığı, odaklandığı ve bu süreçten keyif aldığı optimal bir deneyim durumudur. Sanal ortamlara uyarlanan bu ölçek, genellikle akışın temel boyutlarını yakalamayı hedefler. Bu boyutlar arasında göreve odaklanma, kontrol duygusu, zaman algısının değişimi, beceri ve zorluk dengesi ve meşguliyet yer alır.

Sağlanan örnek maddeler, ölçeğin özellikle Meşguliyet (Engagement) boyutuna odaklandığını göstermektedir. Bu boyut, kullanıcının sanal dünyadaki aktiviteye aktif katılımını, etkileşimini ve görevleri yerine getirme çabasını değerlendirir. Ölçeğin toplam 26 maddeden oluşması, akışın birden fazla alt boyutu kapsayan kapsamlı bir yapıyı ölçtüğünü düşündürmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynakta yer alan uyarlama çalışmasına dair doğrudan geçerlik (Validity) bilgileri detaylı olarak sunulmamıştır. Ancak, akademik bir dergide (Computers in Human Behavior) yayınlanan çalışma, ölçeğin yapısal geçerliği (örneğin, faktör analizi sonuçları) ve ölçüt geçerliği (akış puanlarının öğrenme çıktıları ile ilişkisi) hakkında kapsamlı analizler içeriyor olmalıdır. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı akış yapısını ne kadar doğru temsil ettiğini gösterir.

Kullanılan referans makale (Baydas et al., 2015), ölçeğin sanal öğrenme bağlamında geçerliliğini destekleyen ampirik kanıtlar sunmaktadır. Kullanıcıların sanal dünyadaki etkileşimleri ve görev tamamlama oranları ile ölçek puanları arasındaki korelasyonlar, ölçüt geçerliğinin önemli göstergeleridir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (Reliability) değerleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir (-). Ancak, uyarlama çalışmalarında genellikle iç tutarlılık katsayısı (örneğin, Cronbach Alfa değeri) rapor edilir. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Baydas ve arkadaşları (2015) çalışmasının yüksek etkili bir akademik dergide yayınlanmış olması, ölçeğin güvenilirliğinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu varsaymayı gerektirir. Güvenirlik analizleri, genellikle ölçeğin farklı alt boyutları için ayrı ayrı raporlanır ve 0.70 üzerindeki değerler kabul edilebilir bir iç tutarlılığa işaret eder.

Faktör Analizi

Sanal Dünyalarda Akış Ölçeği’nin faktör yapısı, orijinal ölçeğin boyutlarını koruyarak veya sanal ortam bağlamına özgü yeni boyutlar ortaya çıkararak belirlenmiş olmalıdır. Kaynak makale, muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanarak ölçeğin çok boyutlu yapısını (örneğin, Meşguliyet, Kontrol, Odaklanma) doğrulamıştır.

Ölçeğin toplam 26 maddeden oluşması, yapının birden fazla faktör altında toplandığını gösterir. Örnek maddelerin tamamının “Meşguliyet” boyutundan verilmiş olması, bu boyutun sanal dünyalardaki akış deneyimini temsil eden ana bileşenlerden biri olduğunu düşündürmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) ve Öz Bildirim Ölçeği

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri veya 3B sanal öğrenme ortamlarını kullanan eğitim grupları.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18+ yaş, üniversite öğrencisi popülasyonuna dayalıdır).

Popülasyon Detayları: Çalışma, sanal dünyalarda rehberli veya rehbersiz öğrenme deneyimine katılan katılımcılar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcıların 3B sanal dünyalar içerisindeki belirli öğrenme görevlerini tamamladıktan hemen sonra, deneyimledikleri akış düzeyini rapor etmelerini gerektiren nicel bir ölçme aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Sanal Gerçeklik, Eğitim Teknolojileri, Akış Deneyimi, Psikometrik Özellikler, Likert Ölçeği, Öğrenme Ortamları, 3B Sanal Dünyalar.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Baydas, Karakus ve diğerlerinin 2015 yılında yayınlanan akademik çalışması bağlamında kullanılmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında kesin bilgi mevcut değildir, ancak akademik amaçlı kullanımlarda sorumlu yazar ile iletişim kurulması tavsiye edilir. Sorumlu yazar: Türkan Karakuş Yılmaz.

Bu çalışmaya ait orijinal makale linki şu adresten erişilebilir: ac.els-cdn.com.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası ise buradan indirilebilir: sanal-dunyalarda-akis-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

• Baydas, O., Karakus, T., Yilmaz, R., Topu, B., Ozturk, M.E. & Goktas, Y. (2015). Retention and Flow under Guided and Unguided Learning Experience in 3D Virtual Worlds, Computers in Human Behavior, 44, 96-102.

Sanal Dünyalarda Akış Ölçeği Maddeleri

Ölçekte toplam madde sayısı 26‘dır. Aşağıda Meşguliyet boyutuna ait 4 örnek madde sunulmuştur.

Derecelendirme: 5’li Likert (Kesinlikle katılıyorum=5, katılıyorum=4, kararsızım=3, katılmıyorum=2, kesinlikle katılmıyorum=1)

1. 3B sanal dünyada ihtiyaç duyduğumda soru sordum
2. 3B sanal dünyada arkadaşlarımla iyi bir şekilde fikir alışverişi yaptım
3. 3B sanal dünyada öğretmen ya da arkadaşlarımdan gelen sorulara özenli bir şekilde cevap verdim
4. 3B sanal dünyanın gerektirdiği görevleri yaparken arkadaşlarımdan yardım aldım.