Dini Dünya Görüşleri Ölçeği

Özet

Dini Dünya Görüşleri Ölçeği (DDGÖ), bireylerin dini inançlarının ve değerlerinin hayatlarını nasıl şekillendirdiğini, ahlaki kararlarını ve yaşam amaçlarını nasıl etkilediğini ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon ve geçerlik-güvenirlik çalışması, 2016 yılında Ali Kuşat ve M. Berrin Bulut tarafından yapılmıştır. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, ayrıca ölçtüğü yapıya dair güvenilir ve geçerli sonuçlar verdiğini göstermeyi amaçlamıştır. Ölçek, 7 alt boyuttan oluşmakta ve toplamda 19 madde içermektedir. Elde edilen yüksek iç tutarlılık katsayısı ve iyi uyum gösteren Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, DDGÖ’nün Türkiye’deki popülasyonlarda dini dünya görüşü yapısını başarılı bir şekilde ölçebileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dini dünya görüşü, din psikolojisi, inanç sistemleri, ahlaki değerler, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, adaptasyon.

Yazarlar

Ali Kuşat, M. Berrin Bulut

Amaç

DDGÖ’nün temel amacı, bireylerin dini inançlarını yaşam pratiklerine, ahlaki yargılarına ve genel yaşam amaçlarına ne ölçüde entegre ettiklerini ve bu entegrasyonun bir dünya görüşü olarak nasıl somutlaştığını belirlemektir. Bu ölçek, dinin bireyin bilişsel ve davranışsal dünyasındaki merkezi rolünü nicel olarak ölçme ihtiyacına yanıt vermektedir.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması ise, orijinal yapının Türk kültür bağlamında geçerliliğini ve güvenilirliğini test etmek ve Türk araştırmacılar için dini dünya görüşünü incelemede standart bir araç sağlamaktır. Bu adaptasyon, kültürel farklılıkların dini yönelimlerin ifadesindeki potansiyel etkilerini dikkate alarak, ölçeğin maddelerinin dilsel ve kavramsal eşdeğerliğini sağlamıştır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, bireyin hayatın anlamını, amacını, ahlaki değerlerini ve toplumsal rollerini dinsel referans çerçevesi içinde tanımlamasını ifade eden “Dini Dünya Görüşü” yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle sadece ritüel katılımı veya inanç beyanını değil, aynı zamanda dinin bireyin yaşam kararlarında ve evren algısında ne kadar kapsayıcı ve yönlendirici olduğunu da içerir.

DDGÖ, bu geniş yapıyı 7 farklı alt boyutta inceleyerek, dini dünya görüşünün çok boyutlu doğasını yakalamayı hedefler. Bu alt boyutlar, bireyin kutsal metinlere olan bağlılığını, ahlaki değerlerin kaynağını dinde görme eğilimini, yaşam amacını ilahi iradeye bağlamayı ve dini önderlerin otoritesine atfedilen önemi içermektedir. Ölçek, bu bileşenlerin her birini ayrı ayrı değerlendirerek yapının derinlemesine anlaşılmasına olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Kuşat ve Bulut (2016) tarafından gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen 7 faktörlü yapısının Türk örnekleminde de doğrulandığını göstermektedir.

Elde edilen uyum iyiliği istatistikleri şunlardır:

• Ki-kare/Serbestlik Derecesi Oranı (χ2/df): 2,26

• Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI): ,945

• Yaklaşık Kök Ortalama Kare Hatası (RMSEA): ,065

Bu değerler, özellikle CFI değerinin .90’ın ve RMSEA değerinin .08’in altında olması (ve ideal olarak .06’ya yakın olması) nedeniyle, ölçeğin veri ile model arasında kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediğini ve dolayısıyla yapı geçerliğinin sağlandığını göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, Türkçe uyarlama çalışmasında Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır.

Bu çalışmada ölçeğin genel Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı .93 olarak tespit edilmiştir. Bu katsayı, sosyal bilimler araştırmalarında mükemmel kabul edilen bir düzeydedir (genellikle .70 ve üzeri kabul edilebilirken, .90 ve üzeri çok güçlü bir iç tutarlılığı işaret eder). Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Dini Dünya Görüşleri Ölçeği, çok boyutlu bir yapıyı temsil etmek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, toplam 19 maddeden oluşmakta ve bu maddeler 7 farklı alt boyuta dağılmıştır.

Ölçeğin faktör yapısı, DFA ile test edilmiştir. DFA sonuçları, 7 alt boyutlu yapının istatistiksel olarak doğrulandığını ve her bir maddenin kendi faktörüne yüksek yükler verdiğini göstermiştir. Bu alt boyutlar, dini dünya görüşünün farklı yönlerini (örneğin, kutsal metinlerin otoritesi, ahlaki referans, yaşamın ilahi amacı) temsil etmektedir. Bu çok boyutlu yapı, araştırmacılara sadece genel bir dini yönelim puanı değil, aynı zamanda bu yönelimin spesifik bileşenleri hakkında da ayrıntılı bilgi edinme imkanı sunar.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme/Uyarlama (Türkçe adaptasyon ve psikometrik özelliklerin belirlenmesi)

Format: Öz bildirim ölçeği.

Maddeler: 19 madde, 7 alt boyut.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme. (1= Hiç katılmıyorum – 5= Tamamen katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışması). Orijinal dil bilgisi net değildir, ancak Türkçe adaptasyonu mevcuttur.

Popülasyon Grubu: Genel yetişkin popülasyonu, özellikle üniversite öğrencileri ve dini inanca sahip bireyler.

Yaş Grubu: Ergenlik sonrası ve yetişkinlik dönemi.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, geçerlik ve güvenirlik analizleri için uygun büyüklükte bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılardan, verilen 19 maddeye 5’li Likert ölçeği üzerinden ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir. Puanlama genellikle alt boyutlar ve genel toplam üzerinden yapılır; yüksek puanlar, dini dünya görüşünün bireyin yaşamında daha güçlü ve belirleyici olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Dini değerler, dünya görüşü, inanç, yaşam amacı, psikoloji, sosyal araştırmalar, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ali Kuşat

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Erciyes Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi (Uyarlama çalışması yapıldığı dönemdeki tahmini adres).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İletişim: Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Ali Kuşat ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle ücretsizdir, ancak yazar onayı gereklidir.

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dini-dunya-gorusleri-olcegi-toad.pdf

Ek Kaynak Linki: Çalışmanın Academia.edu üzerinden erişilebilen bir kopyası da mevcuttur: s3.amazonaws.com

Referanslar

Kuşat, A., & Bulut, M. B. (2016). Dini dünya görüşleri ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(43), 2502-2509.

Dini Dünya Görüşleri Ölçeği Maddeleri

DDGÖ, 7 alt boyut ve toplamda 19 madde içermektedir. Aşağıda ölçekten örnek maddeler sunulmuştur:

1. Kutsal kitabımda geçen bilgilerin doğru olduğuna inanırım.

2. Ahlaki değerlerimin kaynağı dinimdir.

3. Dünyadaki amacım Tanrı’nın isteği doğrultusunda yaşamaktır.

4. Dini önderlerim dünya hakkında bana önemli bilgiler verirler.

5. Hayatımı dinimin emrettiği şekilde yaşamaya çalışıyorum.