Salgın Hastalık Kaygı Ölçeği

Özet

Salgın Hastalık Kaygı Ölçeği (SHKÖ), küresel çapta yayılan veya geniş kitleleri etkileyen bulaşıcı hastalık dönemlerinde bireylerin yaşadığı özgül kaygı düzeyini ölçmek amacıyla 2020 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin geliştirilmesi, özellikle COVID-19 pandemisinin neden olduğu yaygın psikolojik stres ortamına bir yanıt olarak ortaya çıkmıştır. SHKÖ, salgınların tetiklediği endişeleri, davranışsal tepkileri ve bilişsel çarpıtmaları değerlendirerek klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin temel amacı, salgınlara özgü kaygı tepkilerini genel kaygıdan ayırt edebilen güvenilir ve geçerli bir ölçüm sağlamaktır. Geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliliğini ve iç tutarlılığını detaylı bir şekilde incelemiştir.

Anahtar Kelimeler

Salgın Hastalık Kaygı Ölçeği, SHKÖ, Salgın, Pandemi, Kaygı, COVID-19, Psikometri, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

G. H. Sayar, H. Ünübol, A. Tutgun-Ünal, N. Tarhan.

Amaç

Salgın Hastalık Kaygı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin salgın hastalıklar karşısında gösterdikleri bilişsel, duygusal ve fizyolojik kaygı tepkilerinin yoğunluğunu ve doğasını saptamaktır. Bu özgül ölçüm, klinisyenlere ve araştırmacılara, salgın dönemlerinde ortaya çıkan psikopatolojileri daha iyi anlamaları ve hedefli müdahaleler geliştirmeleri için kritik veriler sunar.

Ölçek, salgının kendisinden (hastalık kapma korkusu, ölüm korkusu) kaynaklanan kaygının yanı sıra, salgının sosyal ve ekonomik sonuçlarından (izolasyon, iş kaybı, toplumsal kaos) kaynaklanan endişeleri de kapsamaktadır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

SHKÖ, Salgın Hastalık Kaygısı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle beklenmedik, kontrol edilemez ve yaşamı tehdit eden bir olay olan salgının yarattığı durumsal kaygının bir alt türü olarak kabul edilir. Bu kaygı, tehdit algısının yüksekliği, bulaşma korkusu, geleceğe dair belirsizlik ve kişisel güvenlik endişeleri gibi bileşenleri içerir.

Ölçülen yapı, bireyin sağlık durumunu sürekli kontrol etme, sosyal temastan kaçınma, hijyen kurallarına aşırı uyma ve medya takibine bağımlılık gibi kaygı temelli davranışlar ile yakından ilişkilidir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışması, kapsamlı geçerlik analizlerini içermektedir. Yapı geçerliliği, doğrulayıcı ve açımlayıcı faktör analizleri (DFA ve AFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak varsayılan faktör yapısını destekleyip desteklemediğini ortaya koyar.

Ayrıca, ölçeğin ölçüt bağımlı geçerliliği kapsamında, SHKÖ puanlarının daha önce kabul edilmiş genel kaygı ve sağlık kaygısı ölçekleriyle korelasyonu incelenmiştir. Yüksek korelasyonlar, ölçeğin ilgili yapılarla tutarlı olduğunu, ancak özgül yapıyı ölçtüğünü göstermiştir.

Güvenirlik

Salgın Hastalık Kaygı Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmeye odaklanmıştır. Geliştirme makalesinde, iç tutarlılığın yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edildiği varsayılmaktadır. Yüksek alfa değerleri (genellikle .80 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı popülasyonlarda ve farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verme yeteneğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, Salgın Hastalık Kaygısının altında yatan boyutları belirlemek amacıyla Faktör Analizi (Açımlayıcı ve Doğrulayıcı) kullanılmıştır. Bu analizler, kaygı yapısının tek bir boyuttan mı yoksa birden fazla alt boyuttan mı oluştuğunu saptamıştır.

Geliştirme çalışması, muhtemelen salgın kaygısının; Bulaşma Korkusu, Salgının Sosyal Etkileri Hakkında Endişe ve Hastalıkla İlgili Fizyolojik Tepkiler gibi ayrık ama ilişkili faktörlere ayrıldığını göstermiştir. Bu faktör yapısı, ölçeğin puanlaması ve klinik yorumlanması için temel oluşturur.

Ölçme Aracı

Test Türü: Ölçek Geliştirme Çalışması (Özgül Durumsal Kaygı Ölçeği)

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılarak yanıtlanan kendini bildirim formatı. (Kesin derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme çalışması formatı budur.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel yetişkin popülasyonu.

Yaş Grubu: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması genellikle üniversite öğrencileri ve/veya genel toplum örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Çevrimiçi veya basılı formlar aracılığıyla bireysel uygulama.

Anahtar Kelimeler

Ölçek, Geçerlilik, Güvenilirlik, Psikopatoloji, Sağlık Kaygısı, Bulaşıcı Hastalık, Psikolojik Etkiler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Hüseyin Ünübol (Sorumlu Yazar) için: [email protected]

Yazışma Adresi: Üsküdar Üniversitesi, İstanbul, Türkiye (Sorumlu yazarın kurumu baz alınmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve klinik amaçlı kullanımlar için ilgili yazarlardan izin alınarak kullanılabilir. Genellikle akademik gelişim ölçekleri, ticari olmayan kullanımlar için ücretsizdir, ancak yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Sayar, G. H., Ünübol, H., Tutgun-Ünal, A., & Tarhan, N. (2020). Salgın Hastalık Kaygı Ölçeği: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12(Suppl 1), 382 – 397. doi: 10.18863/pgy.803145.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı aşağıdadır: salgin-hastalik-kaygi-olcegi-toad.pdf

Makalenin Dergipark üzerindeki bağlantısı: dergipark.org.tr

Salgın Hastalık Kaygı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için orijinal akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.