Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Sosyal Sorumluluk Ölçeği

Özet

Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Sosyal Sorumluluk Ölçeği, Önder Eryılmaz ve Hümeyra Deveci tarafından 2019 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin sosyal sorumluluk düzeylerini ve bu kavramla ilgili tutumlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmektir. Geliştirme süreci, hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiş olup, ölçek 4 boyuttan oluşan 17 maddelik bir yapıya sahiptir. Ölçek, eğitim psikolojisi ve sosyal psikoloji alanlarında ortaokul öğrencilerinin toplumsal farkındalıklarını ölçmek için önemli bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Sorumluluk, Ortaokul Öğrencisi, Ölçek Geliştirme, Yapı Geçerliği, Güvenirlik, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Önder Eryılmaz, Hümeyra Deveci

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, ortaokul kademesinde öğrenim görmekte olan öğrencilerin sahip oldukları sosyal sorumluluk algılarını ve bu sorumlulukları yerine getirme eğilimlerini ölçmektir. Bu amaç doğrultusunda, öğrencilerin topluma, çevreye ve diğer bireylere karşı geliştirdikleri etik ve gönüllülük temelli davranışları sayısal verilere dönüştürmek hedeflenmiştir.

Ölçek, eğitimcilerin ve araştırmacıların öğrencilerin sosyal gelişim alanındaki ihtiyaçlarını belirlemelerine yardımcı olmakta ve okullarda uygulanacak sosyal sorumluluk eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede bilimsel bir zemin sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, bireyin sosyal çevresine karşı duyarlılığını ve aktif katılım isteğini ölçen psikolojik bir yapı olan sosyal sorumluluk kavramını temel almaktadır. Bu yapı, genellikle empatik davranış, toplumsal sorunlara duyarlılık, çevre bilinci ve gönüllülük gibi alt boyutları kapsamaktadır.

Ölçek, ortaokul öğrencilerinin gelişim düzeylerine uygun olarak, teorik sosyal sorumluluk modellerini yansıtacak şekilde dört farklı faktör altında toplanmış 17 maddeden oluşmaktadır. Bu faktörler, öğrencilerin sorumluluk bilincinin farklı yönlerini temsil etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler uygulanmıştır. Öncelikle, ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmak üzere Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) gerçekleştirilmiştir. Bu analiz sonucunda, ölçeğin 4 boyuttan oluşan ve 17 maddeden müteşekkil bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir.

AFA ile belirlenen 4 faktörlü ve 17 maddelik bu yapının teorik modelle uyumunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin faktör yapısının doğrulanmış olduğunu ve verilerle yüksek düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin ortaokul öğrencilerinin yapı geçerliğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik düzeyi, psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeydedir. Ölçme aracının güvenilirliğini hesaplamak için yaygın olarak kullanılan Cronbach’s Alpha iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin genel Cronbach’s Alpha değeri 0.828 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin maddelerinin birbirleriyle tutarlı olduğunu ve ölçülmek istenen yapıyı istikrarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Psikometrik standartlara göre, 0.80 üzerindeki bu katsayı, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, iki aşamalı bir faktör analizi süreciyle belirlenmiştir. İlk aşamada uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin temel bileşenlerini ve boyutlarını keşfetmeyi sağlamıştır. AFA, ölçeğin 17 madde ve 4 faktörden oluştuğunu ortaya koymuştur.

İkinci aşamada ise Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, AFA sonucunda ortaya çıkan modelin (4 faktör, 17 madde) mevcut örneklem verisine ne kadar iyi uyum sağladığını test etmiştir. DFA sonuçları, modelin istatistiksel olarak anlamlı ve kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu ve belirlenen yapının doğrulanmış olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Yeni geliştirilen psikometrik araç)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ortaokul Öğrencileri

Yaş Grubu: Genellikle 10-14 yaş aralığı (Ortaokul kademesi)

Popülasyon Detayları: Çalışma, Türkiye’deki ortaokul öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert Ölçeği kullanılmıştır. Derecelendirme sistemi şu şekildedir: (1=her zaman, 2=genellikle, 3=bazen ve 4=hiçbir zaman).

Anahtar Kelimeler

Önder Eryılmaz, Hümeyra Deveci, Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, Psikometrik Özellikler, 4 Faktörlü Yapı, Sosyal Sorumluluk.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil/Belirtilmemiştir

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Amasya Üniversitesi (Önder Eryılmaz’ın bağlı olduğu kurum)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçek akademik araştırmalarda kullanılabilir. Ticari kullanım ve resmi izinler için sorumlu yazar Önder Eryılmaz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylarına aşağıdaki linkten erişilebilir: kefad.ahievran.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası ise buradan indirilebilir: ortaokul-ogrencilerine-yonelik-sosyal-sorumluluk-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Eryılmaz, Ö. ve Deveci H. (2019). Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Sosyal Sorumluluk Ölçeğinin geliştirilmesi. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 751-792. DOI: 10.29299/kefad.2019.20.02.008

Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Sosyal Sorumluluk Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, toplam 17 maddeden ve dört faktörden oluşmaktadır. Orijinal kaynakta maddelerin tam listesi açıkça belirtilmemiştir; ancak ölçeğin yapısı şöyledir:

• Madde Sayısı: 17
• Faktör Sayısı: 4
• Derecelendirme: 4’lü Likert (1=her zaman, 4=hiçbir zaman)

Ölçeğin tam maddelerine, yukarıda belirtilen makalenin tam metninden erişim sağlanmalıdır.