Paradoksal Liderlik Davranışı Ölçeği

Özet

Paradoksal Liderlik Davranışı Ölçeği, liderlerin örgüt içinde eşzamanlı olarak çelişkili gibi görünen ancak birbirini tamamlayan davranışları sergileme eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, özellikle Akça ve Tuna (2019) tarafından Türk kültürüne uyarlanmıştır. Çalışma, modern iş dünyasının karmaşık ve dinamik yapısında liderlerin karşılaştığı ikilemleri yönetme becerilerini değerlendirerek, paradoksal liderlik kavramının ampirik olarak incelenmesine olanak tanımaktadır. Ölçek, liderlik literatürüne ve örgütsel davranış araştırmalarına önemli katkılar sunmayı hedeflemektedir.

Ölçeğin uyarlama çalışması, liderlik davranışlarının çok boyutlu doğasını anlamak ve liderlerin çelişkili talepler arasında nasıl denge kurduğunu analiz etmek için sağlam bir araç sağlamıştır. Bu sayede, hem akademik araştırmacılar hem de uygulayıcılar, liderlik etkinliğini ve örgütsel performansı etkileyen paradoksal yaklaşımları daha derinlemesine inceleyebilirler.

Anahtar Kelimeler

Paradoksal liderlik, liderlik davranışı, psikolojik ölçek, ölçek uyarlama, yönetim psikolojisi, örgütsel davranış.

Yazarlar

İbrahim Akça, M. Tuna.

Amaç

Paradoksal Liderlik Davranışı Ölçeği‘nin temel amacı, liderlerin karşıt gibi görünen ancak aslında birbirini tamamlayan davranışları aynı anda sergileme kapasitesini ve eğilimini ampirik olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle değişen ve belirsiz iş ortamlarında liderlerin nasıl başarılı olabildiğini anlamak için kritik bir araç sunar. Liderlerin bir yandan astlarına özerklik tanırken diğer yandan kontrolü sürdürmeleri, yeniliği teşvik ederken disiplini sağlamaları gibi paradoksal durumları nasıl yönettiklerini incelemek, ölçeğin başlıca hedeflerindendir.

Akça ve Tuna (2019) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, bu kavramın Türk kültürü ve örgütsel bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülebilirliğini sağlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki işletmelerde ve organizasyonlarda paradoksal liderlik davranışlarının yaygınlığı, etkileri ve gelişimine yönelik araştırmaların önü açılmıştır. Ölçek, hem akademik çalışmalara hem de liderlik eğitim ve gelişim programlarına değerli bir katkı sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, paradoksal liderlik adı verilen karmaşık bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Paradoksal liderlik, liderlerin iki veya daha fazla çelişkili talep, davranış veya beklentiyi aynı anda etkin bir şekilde yönetme ve bütünleştirme becerisini ifade eder. Bu yapı, liderlerin esneklik, adaptasyon yeteneği ve stratejik düşünme gibi özelliklerini vurgular. Örneğin, bir liderin hem rekabetçi hem de işbirlikçi bir ortam yaratması, hem bireysel farklılıklara saygı duyması hem de takım uyumunu sağlaması paradoksal liderlik davranışlarına örnek teşkil eder.

Ölçeğin ölçtüğü yapı, liderlerin bu tür çelişkileri sadece yönetmekle kalmayıp, aynı zamanda bu çelişkileri birer fırsata dönüştürerek daha yüksek performans ve örgütsel esneklik sağlamasına odaklanır. Bu, liderlerin karmaşık örgütsel dinamikler içinde dengeyi nasıl kurduğunu ve bu dengenin sonuçlarını anlamak için önemli bir teorik ve ampirik çerçeve sunar.

Geçerlik

Paradoksal Liderlik Davranışı Ölçeği‘nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü değerlendirmek için yapılmıştır. Akça ve Tuna (2019) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği başta olmak üzere çeşitli geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ilgili olduğu diğer yapılarla ilişkisini ve içsel boyutlarını inceler.

Genellikle faktör analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin boyut yapısı doğrulanır. Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısını Türk kültüründe de koruduğunu veya kültürel farklılıklara göre yeniden yapılandığını ortaya koyan bulgular sunmuştur. Detaylı geçerlik analizleri ve bulguları, Akça ve Tuna (2019) makalesinde ayrıntılı olarak sunulmuştur.

Güvenirlik

Paradoksal Liderlik Davranışı Ölçeği‘nin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Akça ve Tuna (2019) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile incelenmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle tutarlı olduğunu gösterir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk örnekleminde kabul edilebilir veya güçlü iç tutarlılık düzeylerine sahip olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı durumlarda benzer sonuçlar verme eğiliminde olduğunu ve ölçüm hatasının düşük olduğunu işaret eder. Güvenirlik analizlerinin detayları ve elde edilen katsayılar, Akça ve Tuna (2019) tarafından yayımlanan makalede bulunmaktadır.

Faktör Analizi

Paradoksal Liderlik Davranışı Ölçeği‘nin yapısal bütünlüğünü ve boyutlarını belirlemek için faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Ölçek uyarlama çalışmalarında genellikle hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanır. Açımlayıcı faktör analizi, ölçeğin maddeleri arasındaki ilişkilerden yola çıkarak temel boyutları keşfetmeye yardımcı olurken, doğrulayıcı faktör analizi önceden belirlenmiş bir faktör yapısının veriyle ne kadar uyumlu olduğunu test eder.

Akça ve Tuna (2019) çalışmasında, ölçeğin Türk kültürü bağlamında çok boyutlu yapısını ortaya koymak ve orijinal ölçeğin faktör yapısının korunup korunmadığını incelemek amacıyla faktör analizi yapılmıştır. Bu analizler, ölçeğin paradoksal liderlik davranışının farklı yönlerini ölçen alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığını ve bu boyutların teorik beklentilerle ne kadar örtüştüğünü göstermiştir. Elde edilen faktör yükleri, özdeğerler ve uyum indeksleri gibi istatistiksel bulgular, ilgili makalede detaylıca sunulmuştur.

Araç

Test Type: Psikolojik Ölçek Uyarlama

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi ölçek kullanılarak hazırlanmış öz bildirimli bir ankettir. Katılımcılar, her bir maddeye ne kadar katıldıklarını belirtirler.

Language Available: Türkçe

Population Group: Çeşitli sektörlerdeki çalışanlar, yöneticiler ve organizasyonlarda görev alan diğer bireyler.

Age Group: Yetişkinler (genellikle 18 yaş ve üzeri).

Population Details: Çalışma, Türkiye’deki farklı organizasyonlardan katılımcılarla gerçekleştirilmiştir. Hedef kitle, liderlik davranışlarını değerlendirebilecek ve kendi liderlerini gözlemleyebilecek veya kendi liderlik davranışlarını yansıtabilecek bireylerdir.

Test Methodology: Kağıt-kalem veya online anket formatında uygulanabilen öz bildirimli bir ölçektir. Katılımcılardan, liderlerinin belirli davranışlarını veya kendi liderlik davranışlarını değerlendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Paradoksal liderlik, liderlik, örgütsel davranış, psikometri, ölçek geliştirme, liderlik teorileri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu yazar İbrahim Akça için).

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Paradoksal Liderlik Davranışı Ölçeği‘ni akademik veya araştırma amaçlı kullanmak isteyen araştırmacıların, ölçeğin orijinal yazarları veya uyarlama çalışmasının yazarları ile iletişime geçerek kullanım izni alması önerilir. Genellikle akademik kullanımlar için izinler talep üzerine ve uygun atıf yapılması şartıyla verilir.

Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımları için genellikle herhangi bir ücret talep edilmemektedir. Ancak, ölçeğin ticari amaçlarla veya büyük ölçekli uygulamalarda kullanılması durumunda, yazarlarla iletişime geçilerek özel bir anlaşma yapılması gerekebilir.

Test Yılı: Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Bu tarih, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapıldığı ve Türk örneklemi üzerinde kullanıma sunulduğu yılı ifade eder.

Referanslar

Akça, İ., ve Tuna, M. (2019). Paradoksal liderlik davranışı: Bir ölçek uyarlama çalışması. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11 (4), 2972-2989. https://doi.org/10.20491/isarder.2019.788

The original PDF can be downloaded here: paradoksal-liderlik-davranisi-bir-olcek-uyarlama-calismasi-toad.pdf

Makalenin tam metnine erişim için bir diğer bağlantı: openaccess.dpu.edu.tr

Paradoksal Liderlik Davranışı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Sağlanan kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Ölçek maddelerine erişmek için Akça ve Tuna (2019) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.