Öznel Sosyal Statü

Özet

Öznel Sosyal Statü Ölçeği, bireylerin kendilerini toplumsal hiyerarşide nerede konumlandırdıklarına dair algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması, Turkay, Mumcu, Kusan, Aydın ve Güngöz (2018) tarafından gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürü ve diline uygunluğunu değerlendirerek, geçerlik ve güvenirlik özelliklerini incelemeyi hedeflemiştir. Bu çalışma ile Türkiye’deki araştırmacılar ve uygulayıcılar için öznel sosyal statü kavramını ölçmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Öznel sosyal statü, ölçek uyarlama, psikometrik, sosyal bilimler, geçerlik, güvenirlik, Türkiye.

Yazarlar

Turkay, H., Mumcu, H. E., Kusan, O., Aydın, A. D., Güngöz, E.

Amaç

Öznel Sosyal Statü Ölçeğinin Türkçeye uyarlanmasının temel amacı, bireylerin kendi sosyal konumlarını nasıl algıladıklarını ve bu algının psikolojik sonuçlarını incelemeye yönelik bilimsel araştırmalarda kullanılabilecek güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı sağlamaktır. Orijinal ölçeğin farklı bir kültürel bağlamda kullanılabilirliğini test etmek ve Türk popülasyonuna özgü psikometrik özelliklerini ortaya koymak, bu uyarlama çalışmasının başlıca hedeflerindendir. Bu sayede, Türkiye’deki sosyal ve sağlık psikolojisi alanında yapılan çalışmaların niteliği artırılmak istenmiştir.

Ölçek, bireylerin sosyal hiyerarşideki yerlerine dair kişisel değerlendirmelerini, nesnel sosyoekonomik göstergelerden bağımsız olarak yakalamayı amaçlamaktadır. Bu durum, öznel sosyal statünün, sağlık çıktıları ve psikolojik iyi oluş üzerindeki etkilerini anlamak için kritik bir öneme sahiptir. Uyarlama süreci, ölçeğin dilsel ve kültürel eşdeğerliliğini sağlamayı, böylece kavramsal bütünlüğünü korumayı da hedeflemiştir.

Yapı

Öznel sosyal statü, bireylerin kendilerini sosyal merdivenin neresinde gördüklerine dair kişisel, algısal bir değerlendirmedir. Bu yapı, genellikle eğitim, gelir veya meslek gibi nesnel sosyoekonomik statü göstergelerinden farklılık gösterebilir ve bireyin kendi sosyal çevresindeki konumunu, saygınlığını ve kaynaklara erişimini algılama biçimini yansıtır. Bu algı, bireylerin davranışları, duygusal durumları ve sağlık sonuçları üzerinde önemli etkilere sahip olabilir.

Ölçek, bireyin kendi sosyal çevresinde veya daha geniş toplumsal bağlamda ne kadar değerli, saygın ve etkili hissettiğini ölçmeye odaklanır. Bu algısal bileşen, nesnel gerçeklikten sapmalar gösterebilse de, bireyin psikolojik deneyimleri açısından büyük önem taşır. Uyarlama çalışması, bu karmaşık yapının Türk kültürel bağlamında da benzer şekilde işlev görüp görmediğini araştırmıştır.

Geçerlik

Geçerlik, bir ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ve anlamlı bir şekilde ölçtüğünü ifade eder. Kaynak içerikte Öznel Sosyal Statü Ölçeği’nin Türkçeye uyarlamasına ilişkin spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmaları genellikle çeşitli geçerlik türlerini inceler. Bu türler arasında yapı geçerliği (ölçeğin teorik yapıyla uyumu), ölçüt geçerliği (ölçeğin dış ölçütlerle ilişkisi) ve kapsam geçerliği (ölçeğin ilgili tüm boyutları kapsayıp kapsamadığı) bulunur.

Bir ölçeğin geçerli kabul edilebilmesi için, faktör analizi gibi istatistiksel yöntemlerle yapı geçerliğinin desteklenmesi ve ilgili kavramlarla beklenen yönde ilişkiler göstermesi beklenir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türk popülasyonunda da orijinal ölçek ile benzer bir faktör yapısına sahip olduğunun gösterilmesi, yapı geçerliğine dair önemli kanıtlar sunacaktır.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlı ve kararlı sonuçlar verme derecesini ifade eder. Kaynak içerikte Öznel Sosyal Statü Ölçeği’nin Türkçeye uyarlamasına ilişkin spesifik güvenirlik değerleri belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmalarında genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı ile) ve test-tekrar test güvenirliği gibi yöntemler kullanılır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle tutarlı olduğunu gösterir.

Test-tekrar test güvenirliği ise, aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan ölçekten elde edilen puanların ne kadar benzer olduğunu değerlendirir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin ölçüm hatasının düşük olduğunu ve tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar vereceğini gösterir. Bu, ölçeğin bilimsel araştırmalarda ve klinik uygulamalarda güvenle kullanılabileceği anlamına gelir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, bir ölçekteki maddelerin altında yatan boyutları veya faktörleri belirlemek için kullanılan çok değişkenli istatistiksel bir tekniktir. Öznel Sosyal Statü Ölçeği gibi uyarlama çalışmalarında, faktör analizi, orijinal ölçeğin faktör yapısının yeni kültürel bağlamda da korunup korunmadığını test etmek için kritik öneme sahiptir. Bu analiz, ölçeğin yapı geçerliğine dair önemli kanıtlar sunar.

Genellikle keşfedici faktör analizi (KFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılır. KFA, maddeler arasındaki ilişkileri inceleyerek olası faktör yapılarını ortaya çıkarırken, DFA, önceden belirlenmiş bir faktör yapısının veriyle ne kadar uyumlu olduğunu test eder. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin tek boyutlu bir yapıyı mı, yoksa birden fazla boyutu mu temsil ettiğinin faktör analizi ile ortaya konulması beklenir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Kaynak içerikte belirtilmemiş olmakla birlikte, öznel sosyal statü ölçekleri genellikle 5 ila 10 puanlık bir Likert ölçeği formatında derecelendirme kullanır. Bu, bireylerin sosyal merdivenin neresinde olduklarını işaretlemelerini gerektiren grafiksel veya sayısal bir ölçek olabilir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışmaları genellikle üniversite öğrencileri veya genel toplum örneklemleri üzerinde gerçekleştirilir. Turkay ve arkadaşlarının çalışmasında spesifik popülasyon detayları belirtilmemiştir, ancak tipik olarak genel yetişkin popülasyonuna yönelik bir araçtır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim anketi. Katılımcılardan kendi sosyal konumlarını algıladıkları şekilde değerlendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik ölçüm, sosyal algı, sosyoekonomik statü, adaptasyon, anket, psikometri, sosyal psikoloji, sağlık psikolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynak içerikte belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynak içerikte belirtilmemiştir. (Sorumlu yazarın üniversite adresi genellikle yazışma adresi olarak kullanılır: Gazi Üniversitesi, Türkiye)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler ve olası ücretler kaynak içerikte belirtilmemiştir. Genellikle akademik uyarlama çalışmaları, orijinal ölçek sahiplerinden izin alınarak ve referans gösterilerek ücretsiz olarak kullanılabilir. Ölçeğin uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: oznel-sosyal-statu-toad.pdf

Kaynaklar

Turkay, H., Mumcu, H. E., Kusan, O., Aydın, A. D., ve Güngöz, E. (2018). Öznel Sosyal Statü Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması. Itobiad: Journal of the Human & Social Science Researches, 7(4): 2391/2403. Makalenin bağlantısı: itobiad.com

Öznel Sosyal Statü Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte Öznel Sosyal Statü Ölçeği’nin maddeleri sağlanmamıştır. Bu nedenle, maddeler bu bölümde sunulamamaktadır.