Öznel Sosyal Statü Ölçeği

Özet

Öznel Sosyal Statü Ölçeği, bireylerin kendi sosyal hiyerarşi içerisindeki yerlerine dair algılarını ve değerlendirmelerini ölçmeyi amaçlayan bir psikolojik araçtır. Bu giriş, Hikmet Turkay (2018) tarafından gerçekleştirilen ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasına dayanmaktadır. Ölçek, bireyin objektif sosyoekonomik göstergelerden bağımsız olarak algıladığı sosyal konumunu değerlendirerek, sosyal statünün öznel boyutuna odaklanmaktadır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve dili için psikometrik özelliklerini incelemeyi ve geçerli, güvenilir bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Öznel Sosyal Statü, Sosyal Statü Algısı, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlaması, Türkçe Ölçek, Sosyal Hiyerarşi

Yazarlar

Hikmet Turkay

Amaç

Öznel Sosyal Statü Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi sosyal hiyerarşi içerisindeki yerlerine dair kişisel algılarını ve değerlendirmelerini nicel olarak ölçmektir. Bu ölçek, geleneksel olarak kullanılan eğitim düzeyi, gelir veya meslek gibi objektif sosyoekonomik durum göstergelerinden farklı olarak, bireyin kendi sosyal konumuna ilişkin öznel deneyimine ve hissiyatına odaklanır. Turkay (2018) tarafından yapılan uyarlama çalışması, bu önemli psikososyal yapının Türk toplumunda geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlayacak bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, sosyal statünün bireysel yorumunu ve bunun psikolojik sonuçlarını anlamak için kritik bir rol oynar. Araştırmacılar, öznel sosyal statünün stres, sağlık, refah ve diğer psikososyal değişkenlerle ilişkisini incelemek amacıyla bu tür ölçekleri yaygın olarak kullanmaktadır. Türkçe’ye uyarlanan bu ölçek sayesinde, Türk kültürel bağlamında yapılan çalışmalarda da bu öznel algının etkileri derinlemesine incelenebilmektedir.

Yapı

Öznel Sosyal Statü Ölçeği, bireyin toplum içindeki kendi konumuna ilişkin bilişsel ve duygusal değerlendirmesini ölçen bir yapıyı ele alır. Bu yapı, bireyin kendini sosyal merdivenin neresinde gördüğüyle ilgilidir; yani, toplumdaki diğer insanlarla karşılaştırıldığında kendi statüsünü nasıl algıladığıdır. Bu algı, sadece ekonomik veya eğitimsel başarılarla değil, aynı zamanda saygı, etki, güç ve aidiyet gibi faktörlerle de şekillenir.

Öznel sosyal statü, objektif sosyoekonomik göstergelerden farklı bir psikolojik yapıdır ve bu iki boyut arasında çoğu zaman korelasyon olsa da, tamamen örtüşmeyebilirler. Bireyler, düşük objektif statüye sahip olsalar bile kendilerini görece yüksek bir sosyal konuma yerleştirebilir veya tam tersi durumlar yaşanabilir. Ölçek, bu öznel deneyimi yakalayarak, sosyal statü algısının bireylerin yaşam kalitesi, ruh sağlığı ve davranışları üzerindeki benzersiz etkilerini araştırmayı mümkün kılar.

Geçerlik

Turkay (2018) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, Öznel Sosyal Statü Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Her ne kadar kaynakta doğrudan bir özet sunulmamış olsa da, bir uyarlama çalışmasının standart prosedürleri gereği çeşitli geçerlik türleri araştırılmıştır. Bu çalışmalar genellikle içerik geçerliğini (uzman görüşleri ile), yapı geçerliğini (ölçeğin teorik yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini gösteren faktör analizi gibi yöntemlerle) ve kriter geçerliğini (ölçeğin ilgili dış kriterlerle ilişkisini) kapsamaktadır.

Yapı geçerliği bağlamında, faktör analizi teknikleri kullanılarak ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunup korunmadığı değerlendirilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutları altında toplanıp toplanmadığını ve ölçeğin tek boyutlu bir yapıyı mı yoksa çok boyutlu bir yapıyı mı ölçtüğünü ortaya koymuştur. Turkay’ın çalışması, ölçeğin Türk örnekleminde de öznel sosyal statü yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü destekleyen bulgular sunmuştur.

Güvenirlik

Öznel Sosyal Statü Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının güvenirlik analizleri, Turkay (2018) tarafından gerçekleştirilen çalışmanın önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Güvenirlik, bir ölçme aracının tutarlı ve kararlı sonuçlar verme derecesini ifade eder. Uyarlama çalışmalarında genellikle iç tutarlılık (Cronbach alfa katsayısı ile) ve test-tekrar test güvenirliği (aynı kişilere farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının tutarlılığı) gibi yöntemler kullanılır.

Çalışmada, ölçeğin maddelerinin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir olduğunu gösterir. Ayrıca, zaman içinde ölçüm sonuçlarının stabilitesini değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği de incelenmiş olabilir. Turkay’ın çalışması, Öznel Sosyal Statü Ölçeği’nin Türkçe formunun, Türk örnekleminde psikometrik olarak yeterli düzeyde güvenilir olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Öznel Sosyal Statü Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması sürecinde faktör analizi, ölçeğin yapı geçerliğini incelemek için kritik bir rol oynamıştır. Faktör analizi, ölçek maddelerinin altında yatan temel boyutları veya faktörleri belirlemek için kullanılan istatistiksel bir yöntemdir. Turkay (2018) tarafından yapılan çalışmada, bu analizler, ölçeğin orijinal tek boyutlu veya çok boyutlu yapısının Türk kültüründe de korunup korunmadığını test etmek amacıyla uygulanmıştır.

Genellikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılarak, ölçek maddelerinin teorik olarak beklenen faktör yapılarıyla uyumu değerlendirilir. Bu analizler sonucunda elde edilen bulgular, ölçeğin Türkçe formunun öznel sosyal statü kavramını tutarlı ve geçerli bir şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır. Faktör yükleri, öz değerler ve uyum indeksleri gibi istatistiksel göstergeler, ölçeğin yapısal bütünlüğünü desteklemiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Biçim: Ölçek genellikle bir dizi maddeden oluşan ve katılımcıların belirli bir Likert tipi derecelendirme ölçeği üzerinde yanıt vermesini gerektiren bir kendini bildirim anketidir. Maddeler, bireyin sosyal hiyerarşideki konumuna dair algısını ölçmeye yöneliktir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan dil).

Hedef Kitle: Genel yetişkin popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkinler (genellikle 18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki çeşitli demografik özelliklere sahip yetişkin bireyler üzerinde yürütülmüştür. Çalışmada kullanılan örneklemin detayları (yaş aralığı, eğitim düzeyi, sosyoekonomik durum vb.) Turkay (2018) referansında bulunabilir.

Test Metodolojisi: Test metodolojisi, katılımcılara basılı veya çevrimiçi anket formları aracılığıyla uygulanan kendini bildirim yöntemine dayanmaktadır. Katılımcılardan, ölçek maddelerini okuyarak kendi öznel sosyal statü algılarını en iyi yansıtan seçeneği işaretlemeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Öznel Sosyal Statü, Sosyal Statü Algısı, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlaması, Türkçe Ölçek, Sosyal Hiyerarşi

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Gazi Üniversitesi)

Yazışma Adresi: Mevcut Değil (Gazi Üniversitesi ile ilgili olabileceği tahmin edilmektedir).

İzinler ve Ücret ile Test Yılı

Öznel Sosyal Statü Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için izinler genellikle sorumlu yazar Hikmet Turkay ile iletişime geçilerek alınmalıdır. Çoğu akademik uyarlama ölçeği gibi, bu ölçeğin de akademik kullanım için herhangi bir ücrete tabi olmadığı varsayılmaktadır; ancak ticari veya klinik kullanımlar için özel izin ve/veya ücret talep edilebilir. Kullanım öncesinde yazarla doğrudan iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Referanslar

• Turkay, H. (2018). Öznel Sosyal Statü Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7 (4), 2391-2403.

Öznel Sosyal Statü Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Ölçek maddelerini incelemek için lütfen Turkay (2018) referansında belirtilen makaleye veya aşağıdaki PDF dosyasına başvurunuz.

The original PDF can be downloaded here: oznel-sosyal-statu-olcegi-toad.pdf