Özel Eğitim Dersine Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Özel Eğitim Dersine Yönelik Tutum Ölçeği, Dilek Yaralı tarafından 2015 yılında geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, özel eğitim derslerine karşı öğrencilerin veya öğretmen adaylarının tutumlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, geçerlik ve güvenirlik analizleri ile desteklenmiş olup, psikometrik açıdan sağlam bir yapıya sahiptir. Ölçek, bireylerin özel eğitime yönelik inançlarını, olumsuz tutumlarını ve dersin önemine verdikleri değeri ölçen üç faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu ölçek, özel eğitim alanında eğitim gören bireylerin tutumlarını belirleyerek, eğitim programlarının ve öğretim yaklaşımlarının geliştirilmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Özel eğitim, tutum, ölçek geliştirme, geçerlik, güvenirlik, psikometri, Likert ölçeği

Yazarlar

Dilek Yaralı

Amaç

Özel Eğitim Dersine Yönelik Tutum Ölçeği, özel eğitim derslerine karşı bireylerin sahip olduğu tutumları kapsamlı bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, özel eğitim alanında öğrenim gören veya bu alana ilgi duyan kişilerin, özel eğitim derslerine yönelik inançlarını, olumsuz yaklaşımlarını ve dersin önemini algılayış biçimlerini nicel olarak ölçmektir. Bu sayede, ilgili derslerin etkililiğini artırmaya yönelik geri bildirimler sağlanabilir ve eğitimcilerin tutumlarını olumlu yönde etkileyecek stratejiler geliştirilebilir.

Bu ölçek, eğitim fakültesi öğrencileri, öğretmen adayları veya hali hazırda görev yapan öğretmenler gibi farklı grupların özel eğitim derslerine yönelik tutumlarını belirlemek için kullanılabilir. Elde edilen veriler, özel eğitim alanındaki eğitim programlarının müfredat içeriğini ve pedagojik yaklaşımlarını gözden geçirmek, iyileştirmek ve daha etkili hale getirmek için değerli bir temel sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, özel eğitim derslerine yönelik tutumu ölçmek için tasarlanmış çok boyutlu bir yapıyı ortaya koymaktadır. Yapılan analizler sonucunda ölçek, bireylerin tutumlarını üç ana faktör altında incelemektedir: “inanma”, “olumsuz tutum” ve “önemseme”. Bu faktörler, bireylerin özel eğitimle ilgili bilgi ve inançlarını, derse karşı gösterdikleri olumsuz veya çekingen yaklaşımları ve özel eğitimin genel eğitimdeki yerini ve önemini nasıl değerlendirdiklerini yansıtmaktadır.

Her bir faktör, özel eğitim derslerine yönelik tutumun farklı bir yönünü temsil ederken, ölçeğin bütünü bireyin genel tutum profilini sunar. Örneğin, “inanma” faktörü, özel eğitim derslerinde edinilen bilgilerin uygulanabilirliğine ve faydasına yönelik inançları; “olumsuz tutum” faktörü, dersin içeriğine veya gerekliliğine karşı duyulan olumsuz hisleri veya ilgisizliği; “önemseme” faktörü ise dersin mesleki gelişim ve toplumsal katkı açısından algılanan değerini ifade etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Yapılan tekrarlanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu ortaya koymuştur. DFA sonuçları aşağıdaki gibidir:

• χ² = 131.06
• (χ² / sd) = 1.524
• RMSEA = 0.056
• GFI = 0.91
• AGFI = 0.87
• RMR = 0.061
• Standardized RMR = 0.069
• IFI = 0.93
• CFI = 0.93
• NNFI = 0.92

Bu değerler, ölçeğin teorik yapısının veri ile iyi bir uyum sergilediğini göstermektedir. Özellikle χ²/sd oranının 1.524 olması (genellikle 3’ün altı iyi uyum, 5’in altı kabul edilebilir uyum olarak yorumlanır), RMSEA değerinin 0.056 olması (0.06 veya daha düşük değerler iyi uyumu gösterir) ve GFI, IFI, CFI, NNFI gibi uyum indekslerinin 0.90’ın üzerinde olması, ölçeğin yapısal modelinin verilerle yüksek düzeyde bir uyum içinde olduğunu ve geçerli bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirmek için yapılmıştır. İç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa (α) değerleri, ölçeğin alt boyutları ve genel ölçek için hesaplanmıştır:

• İnanma alt boyutu için α = 0.634
• Olumsuz tutum alt boyutu için α = 0.783
• Önemseme alt boyutu için α = 0.760
• Ölçeğin bütünü için α = 0.823

Genel ölçek için elde edilen 0.823 değeri, ölçeğin yüksek düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir. Alt boyutlardaki değerler de kabul edilebilir düzeydedir. Özellikle “inanma” faktörünün değeri (0.634) literatürde bazı durumlarda kabul edilebilir alt sınır olarak görülebilmekle birlikte, diğer faktörlerin yüksek değerleri ve ölçeğin genel alfa değeri, ölçeğin ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde yansıttığını desteklemektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin farklı zamanlarda ve farklı örneklemlerde benzer sonuçlar verme potansiyeline işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Özel Eğitim Dersine Yönelik Tutum Ölçeği, yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla faktör analizi süreçlerinden geçirilmiştir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin üç temel faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Bu faktörler, özel eğitim derslerine yönelik tutumun farklı boyutlarını temsil etmektedir: inanma, olumsuz tutum ve önemseme. Ölçek, toplamda 33 maddeden oluşmaktadır ve her madde bu üç faktörden birine yüklenmektedir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) bulguları, bu üç faktörlü yapının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu ve veriler tarafından desteklendiğini göstermiştir. Faktörlerin her biri, özel eğitim derslerine yönelik tutumun belirli bir yönünü ölçerek, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve kapsayıcılığını sağlamaktadır. Bu faktör yapısı, ölçeğin özel eğitim derslerine yönelik karmaşık tutumları daha ayrıntılı ve anlamlı bir şekilde değerlendirmesine olanak tanımaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir ölçek geliştirme çalışmasıdır)

Format: Ölçek, 33 maddeden oluşmaktadır ve 5’li Likert ölçeği formatında derecelendirilmiştir. Derecelendirme seçenekleri “1 = kesinlikle katılmıyorum” ile “5 = kesinlikle katılıyorum” arasında değişmektedir. Bu format, katılımcıların maddelere yönelik tutumlarını dereceli bir şekilde ifade etmelerine olanak tanır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmen adayları ve/veya özel eğitim alanında eğitim gören üniversite öğrencileri.

Yaş Grubu: Yetişkinler (üniversite çağı ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Ölçek, özel eğitim dersleri alan veya bu alanda kariyer yapmayı düşünen bireylerin tutumlarını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu bağlamda, eğitim fakültelerinin özel eğitim, okul öncesi öğretmenliği, sınıf öğretmenliği gibi bölümlerinde öğrenim gören öğrenciler hedef kitleyi oluşturabilir.

Test Metodolojisi: Ölçek, kendini raporlama yöntemiyle uygulanan bir anket formudur. Katılımcılar, her bir maddeyi kendi özel eğitim derslerine yönelik tutumlarına göre 1’den 5’e kadar derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Özel eğitim, tutum ölçeği, psikolojik ölçüm, eğitim psikolojisi, geçerlik, güvenirlik

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçeğin kullanımı için yazar Dilek Yaralı ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçeğin kullanımına ilişkin herhangi bir ücret bilgisi belirtilmemiştir. Ölçeğin geliştirildiği ve ilk kez yayınlandığı yıl 2015‘tir.

Yazarın e-posta adresi aracılığıyla izin ve kullanım koşulları hakkında bilgi alınabilir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımında yazar ve kaynağın atıfta bulunularak belirtilmesi etik bir gerekliliktir.

Referanslar

• Yaralı, D. (2015). Özel eğitim dersine ilişkin ölçek geliştirme çalışması: Geçerlik ve güvenirlik. e–Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2 (2), 12-22.
• Orijinal makalenin PDF versiyonu buradan indirilebilir: ozel-egitim-dersine-iliskin-olcek-gelistirme-calismasi-gecerlik-ve-guvenirlik-toad.pdf
• Makalenin yayımlandığı derginin bağlantısı: kafkas.edu.tr

Özel Eğitim Dersine Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• “Özel eğitim dersinde öğrendiğim bilgileri öğretmen olduğumda uygulayabilirim.”
• “Özel eğitim dersindeki konularla ilgili bir televizyon/radyo programı görsem/duysam ya kapatır ya da kanal değiştiririm.”
• “Özel eğitim dersine zevk alarak çalışıyorum.”